STEROWANIE ROZWOJEM MIAST

2. Planowanie przestrzenne jako narzędzie 
polityki przestrzennej

3. Układ sterowania rozwojem miast

1. Planowanie miast

 

 

1. Planowanie miast

Miasta od najstarszych cywilizacji były projektowane i zakładane celowo i 

z  artystyczną  wyobraźnią.  Świadomie  regulowano  układy  uliczne,  podziały 
parcelacyjne, tworzono kompozycje urbanistyczne. Sposób projektowania zmieniał 
się  stosownie  do  mody,  gustu,  programu,  technologii.  Tendencje  do  daleko 
posuniętej  kreacji  w  projektowaniu  miast  prowadziły  do  utopijnych  koncepcji 
miasta idealnego, z drugiej zaś strony rezygnacja z tej kreacji wywoływała rozwój 
spontaniczny.

Władze miejskie wprowadzając odpowiednie przepisy miejscowe tworzyły 

zasady  zarządzania  i  planowania  urbanistycznego.  Poruszamy  tu  zatem 
zagadnienia systemu polityki przestrzennej.

System polityki przestrzennej wyodrębnia następujące podsystemy:

podsystem 

decyzyjny

podsystem 

normowani

a

podsystem 

planowania

podsystem 

egzekwowani

a

Podmioty planistyczne oraz 
organy upoważnione do 
uzgadniania planów, 
konkretyzacji celów, 
określania możliwości 
wyznaczania zadań 
inwestycyjnych

Ogólne akty 
prawne mające 
wpływ na 
zagospodarowa
nie 
przestrzenne

Prawo miejscowe 
(ustalenia 
normatywne 
odnoszące się do 
konkretnych 
obszarów)

Administracja, 
nadzór 
architektoniczno-
urbanistyczny, 
obserwacja 
zmian

 

 

         Podsystem decyzyjny    

       

projekt   

planu    

Podsystem

normowania

               Realizacja            

Podsystem

      egzekwowania      

Podsystem 

planowania

dyrektywy

informacje

sprzężenia zwrotne

obieg planistyczny

System polityki 

przestrzennej pozwala 

na realizację celów 

rozwojowych przez 

podsystemy 

normowania i 

egzekwowania lub przez 

podsystem planowania, 

który ma wewnętrznie 

wbudowane 

mechanizmy 

normatywno-

egzekucyjne. Droga 

przez podsystem 

planowania pozwala na 

realizację celów w 

sposób skoordynowany i 

proceduralnie prostszy.

 

 

2. Planowanie przestrzenne jako narzędzie polityki 
przestrzennej

Rozwój  kreowany  może  być  urzeczywistniany  prawie  wyłącznie  poprzez 

planowanie. Istnieje wówczas możliwość nie tylko realizacji wizji rozwojowych, ale 
również odnoszenie tych wizji do możliwości oraz prognoz rozwojowych.

Planowaniem  –  nazywamy  celowe  działanie,  obejmujące  całokształt 

problematyki z nim związanej.
Planowanie może mieć charakter:

gospodarcz

y

społeczny

przestrzen

ny

(ekonomiczny), dotyczący 
zadań, środków i instytucji

dotyczący realizacji 
polityki socjalnej państwa 
lub samorządu 
terytorialnego

(fizyczny), dotyczący 
rozwoju wyodrębnionych 
obszarów

 

 



Planowanie  jest  narzędziem  sterowania  rozwojem  oraz  wyrazem  polityki 
władz, których jest ono domeną.



Łączenie planowania z polityką wiąże się z uspołecznieniem planowania.



Planowanie 

przestrzenne 

jest 

narzędziem 

wpływającym 

na 

zagospodarowanie i zabudowę terenu.



Planowanie przestrzenne jest wyrazem polityki przestrzennej prowadzonej 
przez przedstawicielską władzę społeczną (samorządową, rządową).



Polityka  przestrzenna  jest  sferą  działań  mających  za  zadanie  ustalenie 
celów,  środków  i  kierunków  kształtowania,  zagospodarowania  i 
użytkowania przestrzeni.



Polityka przestrzenna musi uwzględniać uwarunkowania realizacji celów.

 

 

uwarunkowania

PODSYSTEM  PLANOWANIA

PROGNOZA

PROGRAM

PLAN

ekstrapolacyjna

porównawcza

cele

kierunki realizacji

przestrzeń

czas

W podsystemie planowania trafność prognozy rozwojowej, programu rozwoju 
oraz planu rozwoju decydują o skuteczności polityki przestrzennej

określa zakres naszego 
postępowania

jest przewidywaniem 
procesów od nas 
niezależnych

PROGRAM

PROGNOZA

PLAN

 

 

3. Sterowanie rozwojem miasta

...„Miasto  wyłania  się  z  morza  przepisów.  Nie  sposób  przesądzić  czym  jest  – 

organizmem  czy  mechanizmem,  naturą  czy  kulturą.  Miasto  jest  tak  wielkim  dziełem 
cywilizacji i trwa tak długo, że obserwujemy jego prawidłowości i nieprawidłowości, jakby było 
dziełem natury. Doskonalimy planowanie i kontrolę, a wciąż okazuje się, że życie organizmu 
miejskiego wymyka się im”... (Cz. Bielecki)

Aby  mógł  powstać  układ  sterujący  dotyczący  zagospodarowania 

przestrzennego, niezbędne jest zbudowanie go z następujących jednostek:

planista

dysponent

obserwator

sporządzający plan

uchwalający plan oraz 
wydający decyzje 
planistyczne

realizator działań 
planowanych

wykonawca

służby sanitarne, 
geodezyjne, statystyczne, 
instytucje naukowe i inne

 

 

Planista

Decydent

Wykonawca

Obserwator

SYSTEM 

STEROWANY

(MIASTO)

informacje
zewnętrzn
e

środki

działania

Rozwojem  miasta  można  sterować.  Rysunek  ilustruje  uczestniczące  w 
sterowaniu podsystemy oraz ich wzajemne powiązania.

SYSTEM STEROWANIA