Zaburzenia 

świadomości

i przytomności

Jan Dobrogowski

Świadomość:
 postrzeganie, oddziaływanie, komunikacja z otoczeniem

Jakościowe zaburzenia świadomości:

•Stany splątaniowe – zaburzona treść świadomości

•Zespoły majaczeniowe (delirium) – omamy, nadpobudliwość

•Przemijająca globalna niepamięć

•Zespół amnestyczny

Ilościowe zaburzenia świadomości:

•Senność

•Stupor

•Śpiączka

•Odkorowanie

•Odmóżdżenie

•Stan wegetatywny

•Śmierć mózgu

Zaburzenia przytomności:

Przemijająca utrata przytomności
Omdlenie
Drgawki 
Niedokrwienie mózgu
Hipoglikemia
Hiperwentylacja
Śpiączka
Postepowanie z pacjentem

Omdlenie jest to krótkotrwała, ustępująca samoistnie 
utrata przytomności i napięcia mięśniowego, co 
doprowadza do upadku. Omdlenia powodowane są 
niedotlenieniem mózgu wskutek zmniejszenia jego 
perfuzji (przepływu krwi przez mózg). Powrót 
świadomości zwykle następuje w ciągu kilkunastu 
sekund, sporadycznie dłużej

OPIS: około 5-20% dorosłych w wieku do 75 lat doznaje jednego lub 
kilku epizodów omdlenia; zaburzenie to jest przyczyną około 1% przyjęć 
do szpitala i około 3% zgłoszeń do ambulatorium. 
Ryzyko zwiększa wiek podeszły. 
OBJAWY:  
przejściowa utrata przytomności charakteryzująca się brakiem reakcji 
na bodźce zewnętrzne, utratą napięcia mięśniowego i samoistnym 
powrotem świadomości. 
PRZYCZYNY:  
ze strony serca: zwężenie drogi odpływu 

stenoza aortalna, 
kardiomiopatia przerostowa, 
zator płucny. 

zaburzenia rytmu serca: 

częstoskurcz komorowy, 
niedomoga węzła zatokowego, 
blok przedsionkowo-komorowy II i III stopnia. 

pozasercowe: 

omdlenie wazowagalne (defekacja, mikcja, kaszel), 
podciśnienie ortostatyczne, 
wywołane przez leki, 
drgawki, 
zespół zatoki szyjnej, 
psychogenne. 

Tablica 1. Przyczyny omdleń według W.N. 
Kapoora
I. Neurokardiogenne
1. Wazowagalne
2. Sytuacyjne
a) po mikcji
b) po kaszlu
c) po defekacji
3. Zespół zatoki tętnicy szyjnej
4. Inne
II. Ortostatyczne
III. Kardiogenne
1. Zwężenie drogi odpływu lewej komory (stenoza 
aortalna,
kardiomiopatia przerostowa)
2. Zwężenie drogi odpływu prawej komory (stenoza 
płucna,
śluzak, nadciśnienie płucne)
3. Inne choroby serca (np. przewlekła niewydolność 
krążenia,
tamponada, tętniak rozwarstwiający aorty)
IV. Neurogenne i psychogenne (np. padaczka, TIA, 
migrena,
histeria, choroby schizoafektywne)

Omdlenie wazowagalne jest spowodowane nagłym 
spadkiem ctk na skutek rozszerzenia naczyń 
obwodowych. Może być wywołane przez silne emocje, 
ból, długotrwałe stanie w gorących i zatłoczonych 
miejscach. Objawy przepowiadające: zawroty głowy, 
dzwonienie w uszach, nudności, ciemnienie widzenia

Omdlenie mikcyjne i kaszlowe
Omdlenie mikcyjne –najczęściej u mężczyzn w 
godzinach nocnych. Podczas przedłużonego kaszlu 
może zmniejszyć się powrót żylny do serca na skutek 
wzrostu ciśnienia wewnątrz klatki piersiowej 

Omdlenie ortostatyczne może pojawić się: u osób 
zdrowych, zwłaszcza w wieku dojrzewania, w 
przebiegu wyczerpujących chorób, w neuropatiach 
anatomicznych, przy hipowolemii, w chorobach 
neurodegeneracyjnych i pod wpływem leków 
przeciwnadciśnieniowych

Choroba zatoki tętnicy szyjnej
W odpowiedzi na rozszerzenie naczyń zatoka tętnicy 
szyjnej przekazuje bodziec drogą gałęzi nerwu 
językowo-gardłowego do ośrodka krążenia w rdzeniu 
przedłużonym. Dochodzi do odruchowej bradykardii i 
hipotensji. Do omdlenia może prowadzić 
nadwrażliwość zatoki szyjnej. 

Omdlenia kardiogenne są rzadsze niż omdlenia 
wazowagalne, ale stanowią potencjalne zagrożenie 
życia. Są spowodowane zmniejszeniem rzutu serca 
(serce „pompuje” zbyt małą ilość krwi), 
niedokrwieniem mięśnia sercowego, zaburzeniami 
hemodynamicznymi związanymi z tachykardią (zbyt 
szybkim „biciem” serca) lub bradykardią (zbyt 
wolnym „biciem” serca).

Drgawki
Napad padaczkowy – może wystąpić w każdej pozycji ciała

 

Poprzedzające objawy aury
Nagły początek

 

Nietrzymanie moczu lub stolca 
Ponapadowa senność i ból głowy 

Hipoglikemia:
Chory na cukrzycę przyjmujący leki przeciwcukrzycowe
 
Niewydolność wątroby 

Niedoczynność przysadki 

Insulinoma

Nadużywanie alkoholu 

Hiperwentylacja

Lęk lub przyczyny sytuacyjne, np.: zatłoczone 
pomieszczenia 
drętwienie okolicy ust, skurcze mięsni rąk i 
stóp, bóle w klatce piersiowej 
Zwiększona częstość oddechów, niskie PCO2, 
zasadowica oddechowa

 

                                      Śpiączka 
mózgowe przyczyny długotrwałych zaburzeń przytomności 

Przyczyna 

wewnątrzczaszkowa

Objawy kliniczne 

Badania 

diagnostyczne 

Padaczka 

Stan padaczkowy
Drgawki

EEG
TK lub MR 

Uraz: krwotok, krwiak

Objawy urazu głowy

RTG czaszki 
TK lub MR głowy 

Przyczyny naczyniowe: 
krwotok podpajęczynówkowy 

Gwałtowny początek bólu 
głowy 
Zapaść
Sztywność karku 

TK głowy 

Encefalopatia nadciśnieniowa  Nadciśnienie 

Retinopatia
Drgawki 
Nefropatia 

Diagnostyka nadciśnienia 
wtórnego 

Zator w obszarze kręgowo – 
podstawnym 

W wywiadzie przemijający 
napad niedokrwienny
Skłonność do zakrzepicy
Migotanie przedsionków  

MR głowy, angriografia 

Infekcje: zapalenie opon 
mózgowych, zapalenie mózgu,

 

ropień mózgu

 

Ból głowy, gorączka, ostry 
lub podostry początek, 
sztywność karku

TK lub MR, posiew, badanie 
mikrobiologiczne 

Skala Glasgow

Reakcja otwierania oczu
1. Brak
2. Na bodziec bólowy
3. Na bodziec dźwiękowy

4. Spontaniczna

Odpowiedź słowna
1. Brak
2. Niezrozumiałe dźwięki 
3. Nieadekwatne słowa
4. Mowa chaotyczna

5. Pełna orientacja 

Odpowiedź ruchowa
1. Brak
2. Wyprostna na bodziec bólowy
3. Zgięciowa na bodziec bólowy
4. Reakcja wycofania na bodziec bólowy
5. Reakcja ukierunkowana na bodziec bólowy

6. Zgodna z poleceniem  

Śpiączka - jest stanem zaburzonej przytomności, 
który charakteryzuje się zniesieniem
 reakcji pacjenta na stymulacje zewnętrzną

Postępowanie z pacjentem w stanie śpiączki

A – Airway – drożność dróg oddechowych 
B – Breathing – oddychanie
C – Circulation – krążenie
D – Drugs/ Defibrilation – leki/defibrylacja 

Badanie przedmiotowe pacjenta w stanie śpiączki

W badaniu należy ocenić: 

• Obecność objawów urazu głowy.
• Sztywność karku (o ile nie doszło do urazu kręgosłupa szyjnego)
• Wzorzec oddechowy.
• Odruchy źreniczne.
• Ruchy gałek ocznych. 
• Zmiany na dnie oka.
• Ułożenie kończyn i ruchy spontaniczne.
• Odruchy ścięgniste i podeszwowe.
• Punktację według skali śpiączki Glasgow. 

Udrożnienie dróg oddechowych

Badanie tętna na dużych naczyniach

Sztuczna wentylacja i masaż serca

Badania diagnostyczne w stanie śpiączki

Należy natychmiast przeprowadzić następujące badania:
 
• Pomiar temperatury.
• Stężenie glukozy we krwi.
• Elektrolity (w tym Ca 2+), mocznik i kreatynina.
• Morfologia krwi z rozmazem i układ krzepnięcia.
• Gazometria z krwi tętniczej.
• Posiew krwi i badania toksykologiczne.
• EKG, RTG płuc. 

Dziękuję za uwagę