28.06.21 03:19 PM

Bezpieczeństwo w energetyce

1

Podstawowe definicje

Część czynna

 – przewód lub część przewodząca urządzenia lub instalacji elektrycznej, 

która może się znaleźć pod napięciem w warunkach normalnej pracy, lecz nie pełni 
funkcji przewodu ochronnego.

Część przewodząca dostępna

 – część przewodząca instalacji elektrycznej dostępna 

dla dotyku palcem probierczym wg PN/E-08507, która może być dotknięta i która 
w  warunkach  normalnej  pracy  instalacji  nie  znajduje  się  pod  napięciem,  lecz 
w wyniku uszkodzenia może się znaleźć pod napięciem.

Część  przewodząca  obca

  –  część  przewodząca  nie  będąca  częścią  urządzenia  ani 

instalacji elektrycznej, która może się znaleźć pod określonym potencjałem, zwykle 
pod  potencjałem  ziemi;  zalicza  się  do  nich  metalowe  konstrukcje,  rurociągi, 
przewodzące podłogi i ściany.

Części jednocześnie dostępne

 – przewody lub części przewodzące, które mogą być 

dotknięte jednocześnie przez człowieka lub zwierzę; mogą nimi być części czynne, 
części przewodzące dostępne i obce, przewody ochronne i uziomy.

28.06.21 03:19 PM

Bezpieczeństwo w energetyce

2

Podstawowe definicje

Klasa  ochronności

  –  umowne  oznaczenie  cech  budowy  urządzenia  elektrycznego 

wg  PN/E-05031,  określające  możliwości  objęcia  go  ochroną  przeciwporażeniową 
przed dotykiem pośrednim.

Stopień  ochrony

  –  miara  ochrony  zapewnianej  przez  obudowy  przed  dostępem  do 

części  niebezpiecznych,  wchodzeniem  obcych  ciał  stałych  i/lub  wnikaniem  wody, 
sprawdzona znormalizowanymi metodami.

Kod IP

 – system kodowego oznaczenia stopni ochrony zapewnianej przez obudowy.

Obudowa

 – element konstrukcyjny zapewniający ochronę przed niektórymi wpływami 

otoczenia i przed dotknięciem bezpośrednim części czynnych z dowolnej strony.

Dotyk bezpośredni

 – dotknięcie przez człowieka lub zwierzę części czynnych.

Dotyk  pośredni

  –  dotknięcie  przez  człowieka  lub  zwierzę  części  przewodzących 

dostępnych, które znalazły się pod napięciem w wyniku uszkodzenia izolacji.

28.06.21 03:19 PM

Bezpieczeństwo w energetyce

3

Podstawowe definicje

Ochrona  przeciwporażeniowa

  –  zespół  środków  technicznych  zapobiegających 

porażeniom prądem elektrycznym ludzi i zwierząt w normalnych i zakłóceniowych 
warunkach pracy urządzeń elektrycznych; w urządzeniach nn rozróżnia się ochronę 
przed  dotykiem  bezpośrednim  (ochronę  podstawową),  przed  dotykiem  pośrednim 
(ochronę dodatkową) oraz ochronę uzupełniającą.

Ochrona  przeciwporażeniowa  przed  dotykiem  bezpośrednim

  –  zespół  środków 

technicznych  chroniących  przed  zetknięciem  się  człowieka  lub  zwierzęcia 
z  częściami  czynnymi  oraz  przed  pojawieniem  się  napięcia  na  częściach 
przewodzących nie znajdujących się pod napięciem w warunkach normalnej pracy 
instalacji. 

Ochrona  przeciwporażeniowa  przed  dotykiem  pośrednim

  –  zespół  środków 

technicznych 

chroniących 

przed 

wynikłymi 

z 

uszkodzenia 

ochrony 

przeciwporażeniowej  podstawowej,  skutkami  zetknięciem  się  człowieka  lub 
zwierzęcia z częściami przewodzącymi i/lub częściami obcymi.

28.06.21 03:19 PM

Bezpieczeństwo w energetyce

4

Podstawowe definicje

Obwód  instalacji  elektrycznej

  –  zespół  elementów  instalacji  elektrycznej  wspólnie 

zasilanych i chronionych przed przetężeniami wspólnym zabezpieczeniem.

Połączenie  wyrównawcze

  –  elektryczne  połączenie  części  przewodzących 

dostępnych  i  części  przewodzących  obcych,  dokonane  w  celu  wyrównania 
potencjałów.

Przewód  neutralny  N

  –  przewód  połączony  bezpośrednio  z  punktem  neutralnym 

(zerowym) układu sieci i mogący służyć do przesyłania energii elektrycznej.

Przewód  ochronny  PE

  –  uziemiony  przewód  stanowiący  element  zastosowanego 

środka  ochrony  przeciwporażeniowej  dodatkowej,  nie  podlegający  obciążeniu 
prądami  roboczymi,  do  którego  przyłącza  się  części  przewodzące  dostępne, 
połączony z główną szyną uziemiającą.

Przewód uziemiający E

 – przewód łączący zacisk uziemiający z uziemiającą.

Przewód  wyrównawczy  CC

  –  przewód  zapewniający  wyrównanie  potencjałów 

łączonych części.

28.06.21 03:19 PM

Bezpieczeństwo w energetyce

5

Układy sieciowe

Pierwsza litera

Druga litera

Trzecia i czwarta litera

Oznaczeni

e układu 

sieci

T 

(terre – ziemia)

Bezpośrednie 

połączenie jednego 

punktu (neutralnego) 

układu sieci z ziemią

N

(neutralis - neutralny)

Bezpośrednie połączenie 

dostępnych części 

przewodzących 

z uziemionym punktem 

neutralnym układu sieci

C

(combine – łączyć, wiązać)
Funkcje przewodów N i PE 

w całym układzie pełni jeden 

przewód

TN-C

S

(separate - rozdzielać)

Funkcje przewodów N i PE w 

całym układzie pełnią oddzielne 

przewody

TN-S

C-S

Funkcje przewodów N i PE w 

części układu pełni jeden 

przewód, 

a w pozostałej części – oddzielne 

przewody

TN-C-S

T

Bezpośrednie połączenie 

z ziemią podległych 

ochronie dostępnych 

części przewodzących 

niezależnie od uziemienia 

punktu neutralnego 

układu sieci

Nie występują

TT

I

(isolate - izolować)

Wszystkie części 

będące pod 

napięciem są 

izolowane od ziemi

Nie występują

IT

28.06.21 03:19 PM

Bezpieczeństwo w energetyce

6

Układy 

sieciow

e

28.06.21 03:19 PM

Bezpieczeństwo w energetyce

7

Środki ochrony przeciwporażeniowej

28.06.21 03:19 PM

Bezpieczeństwo w energetyce

8

Ochrona dodatkowa

Sieci w układzie TN

Z

s

I

a

  U

o

Z

s

 – impedancja pętli zwarcia

I

a

  –  prąd  zapewniający  zadziałanie  urządzenia  wyłączającego  w  określonym  czasie 

(0,2 s dla U

L

=25V i 0,4 s dla U

L

 = 50V), dla urządzeń różnicowoprądowych I

a

 = I

N

U

o

 – napięcie znamionowe sieci względem ziemi

Sieci w układzie TT

R

A

I

a

  U

L

R

A

 – suma rezystancji uziemienia uziomu i przewodu ochronnego części przewodzących

I

a

  –  prąd  zapewniający  zadziałanie  urządzenia  wyłączającego  w  określonym  czasie 

(0,2  s  dla  U

L

=25V  i  0,4  s  dla  U

L

  =  50V,  w  przypadku  urządzeń  przetężeniowych 

o  zależnej  charakterystyce  czasowo-prądowej  dopuszczalny  czas  zadziałania 
wynosi 5s), dla urządzeń różnicowoprądowych I

a

 = I

N

U

L 

– napięcie graniczne dopuszczalne w danych warunkach środowiskowych

28.06.21 03:19 PM

Bezpieczeństwo w energetyce

9

Ochrona dodatkowa

Sieci w układzie IT

1.

Żaden  z  przewodów  czynnych  ani  przewód  neutralny  nie  mogą  być  uziemione 
bezpośrednio

2.

Wszystkie przewodzące części dostępne powinny być uziemione

3.

Rezystancje  uziemień  R

A 

i  największe  wartości  prądów  jednofazowych  powinny 

spełniać warunek:

R

A

I

k1

  U

L

R

A

 – suma rezystancji uziomu i przewodu ochronnego części przewodzących

I

k1

 – prąd pojedynczego zwarcia z ziemią;  

U

L 

– napięcie graniczne dopuszczalne w danych warunkach środowiskowych

4.

Sieć  IT  powinna  być  wyposażona  w  urządzenia  do  kontroli  stanu  izolacji,  które 
powinny  sygnalizować  lub  powodować  wyłączenie  sieci  w  przypadku 
wystąpienia pojedynczego zwarcia. Powinny być spełnione warunki:

•

Z

s 

 U

N

/I

a

- w sieciach IT bez przewodu neutralnego (Z

s

 = Z

L

+Z

PE

+Z

L

)

•

Z

’s 

 U

N

/     I

a 

- w sieciach IT z przewodem neutralnym (Z

’s

 = Z

L

+Z

PE

+Z

N

)

3

28.06.21 03:19 PM

Bezpieczeństwo w energetyce

1
0

Ochrona dodatkowa

Połączenia wyrównawcze miejscowe

Rezystancja 

między 

częściami 

przewodzącymi 

jednocześnie 

dostępnymi  i  częściami  przewodzącymi  obcymi  powinna  spełniać 
warunek:

R  U

L

/I

a

Gdzie:
U

L

  –  napięcie  dopuszczalne  dla  danych  warunków  środowiskowych,  równe 

odpowiednio 50V lub 25V dla prądu przemiennego oraz  120V i 60V 
dla prądu stałego

I

a

 – prąd zadziałania urządzenia zabezpieczającego, przy czym:

      - dla urządzeń przetężeniowych – prąd zadziałania w czasie nie dłuższym 

niż 5s

      - dla urządzeń różnicowoprądowych – znamionowy prąd wyzwalający I

N

28.06.21 03:19 PM

Bezpieczeństwo w energetyce

1
1

Połączenia wyrównawcze 

główne

Zastosowanie  połączeń  wyrównawczych  ma  na  celu  ograniczenie  do 

wartości 

dopuszczalnych 

długotrwale 

w 

danych 

warunkach 

środowiskowych  napięć  występujących  pomiędzy  różnymi  częściami 
przewodzącymi.

Połączenia  wyrównawcze  główne  realizuje  się  przez  umieszczenie 

w  najniższej  kondygnacji  budynku  głównej  szyny  uziemiającej,  do 
której są przyłączone:



przewody uziemiające,



przewody ochronne lub ochronno-neutralne,



funkcjonalne przewody uziemiające (w razie potrzeby),



metalowe rury oraz metalowe urządzenia wewnętrznych instalacji wody 
zimnej  i  gorącej,  ścieków,  centralnego  ogrzewania,  gazu,  klimatyzacji, 
metalowe powłoki i pancerze kabli elektroenergetycznych itp.



metalowe elementy konstrukcyjne budynku, takie jak np. zbrojenia itp.

28.06.21 03:19 PM

Bezpieczeństwo w energetyce

1
2

Połączenia wyrównawcze 

dodatkowe

W  pomieszczeniach  o  zwiększonym  zagrożeniu  porażeniem  (np. 

łazienki,  hydrofornie,  pomieszczenia  wymienników  ciepła,  kotłownie, 
pralnie)  oraz  przestrzeniach,  w  których  nie  ma  możliwości  zapewnienia 
ochrony przeciwporażeniowej przez samoczynne wyłączenie zasilania po 
przekroczeniu 

wartości 

napięcia 

dotykowego 

dopuszczalnego 

długotrwale  na  częściach  przewodzących  dostępnych,  powinny  być 
wykonane połączenia wyrównawcze dodatkowe (miejscowe).

Połączenia  wyrównawcze  dodatkowe  (miejscowe)  powinny  obejmować 

wszystkie części przewodzące jednocześnie dostępne, takie jak:



części przewodzące dostępne,



części przewodzące obce,



przewody  ochronne  wszystkich  urządzeń,  w  tym  również  gniazd 
wtyczkowych i wypustów oświetleniowych,



metalowe konstrukcje i zbrojenia budowlane.