1.
Gospodarstwo domowe
2.
Logika: zdolność – możność – praca =>
utrzymanie
3.
Od czego zależy wysokość dochodu
rynkowego gospodarstwa domowego (GD)?
4.
Od czego zależą koszty utrzymania GD?
5.
Prawa człowieka i obywatela
6.
Świadczenia gotówkowe
7.
Świadczenia podatkowe
8.
Świadczenia usługowe
9.
Podsumowanie perspektywy świadczeniowej
Zdolny do pracy
Może pracować
›
Jeżeli może ważna jest motywacja do pracy
(chce / nie chce – aktywizująca polityka
społeczna, żeby chciał)
Pracuje na utrzymanie (zaspokojenie
potrzeb i pragnień) swojego
gospodarstwa domowego
›
Nie ma problemów z utrzymaniem
›
Ma problemy z utrzymaniem
Gospodarstwo domowe (GD) – „zespół osób...
mieszkających razem i wspólnie utrzymujących
się...”, czyli mamy dwie cechy definicyjne:
1.
Wspólne zamieszkanie
2.
Wspólne utrzymywanie się
„Głowa GD” – „
całkowicie lub w przeważającej
części dostarcza środków utrzymania danemu GD” (w
przypadku dwóch głów w tym sensie, liczy się kto
rozporządza dochodem)
Rodzaje GD m.in.:
›
Liczba osób: jednosobowe /wieloosobowe
›
Liczba pracujących: z pracującymi / bez
›
Pokrewieństwo: spokrewnione / niespokrewnione
›
Wiek: z dziećmi / bez dzieci; ze starszymi / bez nich
›
Sprawność: z niepełnosprawnymi / bez ON
Liczba pracujących osób w GD
Podaż i popyt na kwalifikacje i
kompetencje członków GD zdolnych do
pracy i mogących pracować
Pozycja w hierarchii władzy w pracy
Liczba godzin pracy
Wydajność w pracy
Sektor instytucjonalny (publiczny,
społeczny, rynkowy)
Rodzaj pracy (na czyj rachunek?)
Płeć (kobiety zarabiają mniej)
Liczba osób utrzymujących się
wspólnie w GD – każda osoba w GD ma
potrzeby i pragnienia, część z nich
można zaspokajać wspólnie
Rodzaj potrzeb członków GD (specjalne
potrzeby są droższe)
Styl konsumpcji
Miejsce zamieszkania (miasto / wieś)
Rodzaj mieszkania
Ceny zaspokajaczy potrzeb
Dochód rynkowy GD dużo większy od
kosztów utrzymania GD => „na wszystko
nam wystarcza i jeszcze możemy odłożyć”
Dochód rynkowy GD zbliżony do poziomu
kosztów utrzymania GD => „jakoś
wiążemy koniec z końcem”
Dochód rynkowy GD mniejszy od kosztów
utrzymania => „żyjemy biednie i nie
starcza do pierwszego, zadłużamy się na
życie”
W stosunku do samego dochodu rynkowego,
np. regulacja płac, zysków, podatki, składki
Zastępowanie dochodu rynkowego
, gdy GD nie
może go zdobyć samodzielnie
Uzupełnianie dochodu rynkowego
, gdy GD nie
wystarcza „do pierwszego”
Ogólne zmniejszanie kosztów utrzymania dla
wszystkich
, np. przeciwdziałanie wzrostowi cen
zaspokajaczy potrzeb
Zmniejszanie konkretnych kosztów utrzymania
dla konkretnych kategorii społecznych
, np.
obniżone czynsze w mieszkaniach
komunalnych dla uboższych lokatorów
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka
,
1948
›
„Każdy pracujący ma prawo do
sprawiedliwego i korzystnego
wynagrodzenia, zapewniającego jemu i jego
rodzinie egzystencję odpowiadającą godności
ludzkiej i uzupełnianego w razie potrzeby
innymi środkami ochrony socjalnej (social
protection)”, art. 23
›
„Każdy ma prawo do poziomu życia
odpowiedniego dla zdrowia i pomyślności
(well-being) jego i jego rodziny”, art. 25
Europejska Karta Społeczna
, 1961
›
„Wszyscy pracownicy mają prawo do
sprawiedliwego wynagrodzenia, wystarczającego
dla zapewnienia im jak i ich rodzinom godziwego
poziomu życia”, art. 4
›
„Każdy nie mający wystarczających zasobów ma
prawo do pomocy społecznej i medycznej”, art. 13
Zrewidowana Europejska Karta Społeczna
, 1996
›
„Każdy ma prawo do ochrony przed ubóstwem i
marginalizacją społeczną”, art. 30
›
„Każdy ma prawo do mieszkania”, m.in. obowiązek
rządu - „uczynienie kosztów mieszkań dostępnymi
dla osób, które nie mają wystarczających zasobów”,
art. 31
Konstytucja, 1997
›
„...
Minimalną wysokość wynagrodzenia za
pracę
lub sposób ustalania tej wysokości określa
ustawa...”, art. 65
›
„... Obywatel pozostający bez pracy nie z własnej
woli
i nie mający innych środków utrzymania
ma prawo do zabezpieczenia społecznego...”, art.
67
›
„Władze publiczne prowadzą politykę sprzyjającą
zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli,
w szczególności przeciwdziałają
bezdomności
, wspierają rozwój budownictwa
socjalnego...”, art. 75
›
„Władze publiczne chronią konsumentów,
użytkowników i najemców... przed
nieuczciwymi
praktykami rynkowymi
...”, art. 76
Kodeks Pracy
, 1974
›
„
Pracownik ma prawo do godziwego
wynagrodzenia za pracę. Warunki
realizacji tego prawa określają przepisy
prawa pracy oraz polityka państwa w
dziedzinie płac, w szczególności poprzez
ustalanie minimalnego wynagrodzenia za
pracę”, art. 13 (z 1996)
›
„Pracownicy mają prawo do jednakowego
wynagrodzenia za jednakową pracę lub za
pracę o jednakowej wartości”, art. 18
(antydyskryminacyjny)
Jakie świadczenia gotówkowe można łączyć z
dochodem z pracy, jeżeli jest zdolność i
możliwość pracy?
›
Dodatek aktywizacyjny
›
Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia
dziecka
›
Zasiłki rodzinne i dodatki do nich (do
kryterium dochodowego)
›
Zasiłki z pomocy społecznej (do kryterium
dochodowego)
›
Dodatek mieszkaniowy (do kryterium
dochodowego i powierzchni mieszkania)
Emerytury i renty w przypadku
niepełnosprawności lub starości (ważne o
ile w GD jest emeryt lub rencista)
Kwota dochodu wolna od podatku
dochodowego od osób fizycznych ( 3091 zł
w skali roku w 2009)
Preferencyjne rozliczenie podatku od
dochodów osób fizycznych przez osoby
samotnie wychowujące dzieci (podział
dochodu na dwie części niezależnie od
liczby dzieci)
Ulgi przysługujące członkom GD
(zwiększają dochód GD)
Bezpłatne lub częściowo odpłatne usługi
społeczne, edukacyjne lub zdrowotne
(pośrednio zwiększają dochód GD)
Przekwalifikowanie w kierunku bardziej
poszukiwanego zawodu (może wiązać się
ze znalezieniem lepiej płatnej pracy)
„uczenie umiejętności racjonalnego
gospodarowania posiadanymi środkami
pieniężnymi” (jedna z usług w Centach
Integracji Społecznej)
Zapewnianie przez gminę mieszkań
socjalnych, zamiennych i komunalnych
(usługa wynajmu) dla osób o niskich
dochodach (z możliwością obniżenia
czynszu – świadczenie podatkowe)
Perspektywa świadczeniowa
1.
Świadczenia jako jeden z produktów
PS
2.
Świadczenia związane z
niezdolnością do pracy
3.
Świadczenia związane z
niemożnością pracy
4.
Świadczenia związane z utrzymaniem
się GD mimo zdolności, możliwości i
pracy niektórych jego członków
Usługi zastępczego rodzicielstwa (opieka
i wychowanie + dodatkowe świadczenia)
Zaliczka alimentacyjna („kwota
wypłacona... osobie uprawnionej na poczet
należnego świadczenia alimentacyjnego,
ustalonego na podstawie tytułu
wykonawczego, jeżeli egzekucja jest
bezskuteczna”).
Interwencja kryzysowa, terapia
rodzinna – arbitraż i pomoc w
rozwiązywaniu konfliktów rodzinnych
Świadczenia czasu – urlopy różnego rodzaju
Świadczenia negatywne – przymusowe
świadczenia w kontekście wykonywania kar
Usługi prawne i ulgi w kosztach
sądowych dla ubogich obywateli, np.
pełnomocnik, adwokat z urzędu, zwolnienie z
kosztów sądowych (projekt ustawy o dostępie
do nieodpłatnej pomocy prawnej
przyznawanej przez państwo z 2005 – „prawo
ubogich”)
Państwowa kompensata dla ofiar
niektórych przestępstw umyślnych
Praca socjalna – „pomoc osobom i
rodzinom we wzmacnianiu lub odzyskiwaniu
zdolności do funkcjonowania w
społeczeństwie poprzez pełnienie
odpowiednich ról społecznych oraz tworzenie
warunków sprzyjających temu celowi”
