Rozwój fizyczny
Rozwój fizyczny
Klinika Gastroenterologii i
Klinika Gastroenterologii i
Żywienia Dzieci AM w
Żywienia Dzieci AM w
Warszawie
Warszawie
Andrzej Radzikowski, Aleksandra
Andrzej Radzikowski, Aleksandra
Banaszkiewicz
Banaszkiewicz
Rozwój fizyczny
Rozwój fizyczny
Klinika Gastroenterologii i
Klinika Gastroenterologii i
Żywienia Dzieci AM w
Żywienia Dzieci AM w
Warszawie
Warszawie
Andrzej Radzikowski, Aleksandra
Andrzej Radzikowski, Aleksandra
Banaszkiewicz
Banaszkiewicz
Rozwój fizyczny
Rozwój fizyczny
•Wzrost
•Dojrzewanie
Wzrost
Powiększanie wymiarów ciała w
wyniku:
• namnażania się komórek
(faza proliferacji)
• i powiększania ich wielkości
(faza hypertrofizacji)
Wzrost
Faza
Faza
proliferacji
proliferacji
Faza
Faza
hypertrofiza
hypertrofiza
cji
cji
Fazy wzrostu
Wzrost liczby komórek w tkankach
w różnych okresach życia
życie
płodowe
okres
niemowlęcy
dzieciństw
o
dojrzewani
e
Móz
g
Szkiel
et
Mięśn
ie
Tkanka
tłuszczo
wa
Mężczyź
ni
Wzrost jako zjawisko
biochemiczne
•
Wzrost = synteza białka
•
Wzrost
przewaga anabolizmu białkowego
nad katabolizmem kosztem
zużycia energii
(dodatni bilans azotowy i ujemny
bilans energetyczny)
Wzrost /synteza/
anabolizm
Wzrost - wypadkowa czynników:
•
Determinacji - genetycznych
(wzrost
rodziców)
•
Stymulacji -
mózgowo/hormonalnych
(GH,T4, insulina, androgeny, estrogeny)
•
Modyfikacji - środowiskowych
(odżywianie: aminokwasy egzogenne,
węglowodany/tłuszcze)
Wzrost
Miarą wzrostu są pomiary
• obwodów
• wzrostu linearnego
- długości
- wysokości
Dojrzewanie
Doskonalenie strukturalne
i funkcjonalne tkanek,
narządów i układów
pozwalające na osiągnięcie
pewnego etapu rozwoju w
określonym czasie.
Dojrzewanie
Miara dojrzewania
wiek biologiczny
• kostny
• płciowy
• zębowy
• neuromotorycz
ny
wiek
morfologiczny
• wzrost
• waga
Wiek kostny
Wiek, w którym stopień
dojrzewania układu kostnego
dziecka odpowiada
standardom dojrzewania
(50 centylowemu) układu
kostnego.
Wiek kostny
Wiek płciowy
Wiek, w którym rozwój II-go
rzędowych cech płciowych
dziecka odpowiada
standardom rozwoju tych
cech
(tj.na poziomie 50c).
Wiek płciowy
Skala Tannera - stadia dojrzałości
płciowej
Wiek płciowy
Skala Tannera - stadia dojrzałości
płciowej
Wiek zębowy
Wiek, w którym stopień
wyrżnięcia zębów dziecka
odpowiada standardowemu
uzębieniu dla danego wieku.
Wiek zębowy
Stan odżywienia
Zespół cech somatycznych i
biochemicznych ustroju
będących wykładnikiem
podaży, trawienia, wchłaniania
i wykorzystania składników
odżywczych.
Ocena stanu odżywienia
• Statyczna
- wyrywkowa
• Dynamiczna, długofalowa
- oszacowanie harmonijności
rozwoju oraz zależności
pomiędzy poszczególnymi
składowymi
Ocena stanu odżywienia
• Wywiad i badanie przedmiotowe,
tzw. ocena kliniczna
• Badania auksologiczne
i antropometryczne
• Badania biochemiczne – ocena
anabolizmu białka
Wywiad
• Rodzice:
wysokość, masa ciała,
tempo wzrastania, wiek kolejność
ciąży
• Dziecko:
rozwój psychoruchowy,
przebieg wzrastania i dojrzewania,
tryb życia, zgłaszane dolegliwości,
aktualne i przebyte choroby
• Rodzina:
dieta dziecka i nawyki
żywieniowe, sytuacja społeczna i
ekonomiczna
Badanie przedmiotowe
• Typ budowy i proporcje ciała
• Uzębienie, przydatki skórne
• Stadium rozwoju wtórnych
cech płciowych
• Zachowanie pacjenta, jego
samoocena
Badania auksologiczne
i antropometryczne
• Auksologia
(z greckiego rosnąć, rozwijać się)
nauka o rozwoju osobniczym i
oddziaływaniu środowiska na
rozwijający się organizm dziecka
• Antropometria
– pomiary ciała
Masa - ważenie
Wzrost
• Długość
(niemowlę i małe dziecko)
- liberometr
- ławeczka Epsteina
• Wysokość
(dziecko współpracujące z osobą
wykonującą pomiary)
- tzw. pozycja frankfurcka,
- bierne podciągnięcie za wyrostki sutkowe
Liberometr
Pomiar wysokości
Norma
-2d
-1d
+1d
+2d
2,5 16
50
84
97,5 centyl
z
25 c
75 c
Siatki centylowe
Graficzne przedstawienie norm
dla danej lub podobnej populacji
Siatki przedstawiające krzywe
wzrastania cech z
uwzględnieniem zakresu ich
zmienności
Siatki centylowe
• dziewczęta i chłopcy
• różne grupy etniczne
• dzieci urodzone o czasie i
przedwcześnie
• różne oznaczane parametry: wzrost,
masa ciała, obwód klatki piersiowej,
głowy
• wzajemne korelacje poszczególnych
parametrów np. wzrostu i masy ciała
• wyliczone wskaźniki np. BMI
• dzieci z konkretnymi wadami
genetycznymi np. zespołem Downa
Oznaczanie
wartości
na siatkach
centylowych
Chłopiec
Chłopiec
12-letni o
12-letni o
masie ciała 33
masie ciała 33
kg
kg
Centyl
Względna miara danej cechy
wyrażona w odsetku,
wskazująca odsetek populacji
o danej wartości większej i
mniejszej
Harmonijność
rozwoju
U
U
trzym
trzym
ywanie
ywanie
si
si
ę
ę
kolejn
kolejn
ych
ych
pomiar
pomiar
ów
ów
w tym
w tym
samym (lub w
samym (lub w
dwóch
dwóch
s
s
ą
ą
siaduj
siaduj
ą
ą
cych ze
cych ze
sob
sob
ą
ą
) kanale
) kanale
centylowym
centylowym
Okres dorastania
• radykalne,gwałtowne zmiany fizyczne i
psychiczne
• Integracja różnych stron osobowości
• Samoświadomość
• Autonomia
• Bardzo intensywny rozwój intelektualny
• Rozwój zainteresowań i twórczości
• Zwiększony krytycyzm
• Konflikty z rodzicami, nauczycielami
Wiek
wysokościowy
(Wwys)
Chłopiec 8-letni
Chłopiec 8-letni
o wysokości 165 cm
o wysokości 165 cm
Wwys = 14 lat
Wwys = 14 lat
W
W
iek, dla którego
iek, dla którego
aktualna wysoko
aktualna wysoko
ść
ść
odpowiada 50 c
odpowiada 50 c
Wwy
Wwy
s
s
Wiek
wagowy
(Wwag)
Wwag
Wwag
W
W
iek, dla którego
iek, dla którego
aktualna
aktualna
masa ciała
masa ciała
odpowiada 50 c
odpowiada 50 c
Chłopiec 15-letni
Chłopiec 15-letni
o masie ciała 33
o masie ciała 33
kg
kg
Wwag = 10 lat
Wwag = 10 lat
Indeks masy ciała
Body Mass Index BMI
____
masa (kg)_______
długość/wysokość (m)
2
BMI
BMI
BMI - dorośli
otyłość
nadwaga
norma
niedożywienie
wyniszczenie
Ocena stanu
odżywienia
>30
25-30
20-25
15-20
<15
BMI
BMI - dzieci
Wskaźnik Cole
masa ciała x wysokość ciała (50c)
2
x
100%
masa ciała (50c) x wysokość ciała
2
BMI x 100%
BMI (50c)
Ocena stanu odżywienia
wg Cole i Stanfielda
Ciężkie uso
<75
Umiarkowane
uso
75-85
Łagodne uso
85-90
Norma
90-110
Nadwaga
>110
Klasyfikacja
stanu
odżywienia
Wskaźnik
stanu
odżywienia
Pomiar grubości fałdów
skórno-tłuszczowych
•
na ramieniu nad mięśniem
trójgłowym i dwugłowym
•
pod dolnym kątem łopatki
•
nad grzebieniem talerza
biodrowego
Badania biochemiczne
i immunologiczne
• Białko całk., proteinogram, albuminy
• Żelazo, cynk
• Glukoza (na czczo)
• TBPA (tyroxin-binding prealbumin)
• RBP (retinol-binding protein)
• CLL
Prawa rozwoju fizycznego
I. Dynamika wzrostu linearnego
II. Dynamika przyrostu masy
ciała
III. Proporcje ciała
IV. Kształtowanie postawy
V. Różnice płciowe
VI. Sekwencja wzrastania
VII. Akceleracja wzrostu
I. Dynamika wzrostu linearnego
Dziecko rośnie, ale coraz wolniej.
162/173
18
150
12
97
3.5
87
2
75
1
50
0
długość/wysokość
(cm)
wiek
II. Dynamika przyrostu masy
ciała
Dziecku stale rośnie masa, ale do
3 r.ż. coraz wolniej, a po 4 r.ż.
coraz szybciej.
44
12
60/70
18
35
10
24
6
15
3
10.5
1
35
0
masa (kg)
wiek
III. Proporcje ciała
W okresie wzrastania zmieniają
się proporcje ciała:
- bezwzględnie i względnie
wydłużają się kończyny
- względnie zmniejsza się głowa
IV. Kształtowanie postawy
W okresie wzrastania wyprostowuje
się kręgosłup.
Kifozy: - piersiowa
- krzyżowa
Lordozy: - szyjna
- lędźwiowa
V. Różnice płciowe
• Chłopcy rosną szybciej
• Chłopcy rosną dłużej i
ostatecznie są wyżsi
• Dziewczęta wcześniej
rozpoczynają dojrzewanie
VI. Sekwencja wzrastania
Prawo kranialno-kaudalne
i dystalno-
proksymalne
Najpierw rośnie głowa, ręce i stopy,
potem tułów, przedramiona i
podudzie,
VII. Akceleracja wzrostu
Z pokolenie na pokolenie dzieci
• rosną szybciej
• wcześniej zaczynają skok pokwitaniowy
• wcześniej kończą wzrastanie
Ostatecznie ludzie są nieco wyżsi od
przodków.
Rozwój psychoruchowy
- metody oceny
Marek Ruszczyński
Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci
Rozwój psychiczny
• Złożony, dynamiczny proces,
polegający na ilościowych i
jakościowych przemianach funkcji
oraz czynności psychicznych
człowieka w celu ich doskonalenia.
• Ściśle związany z rozwojem
ruchowym, dlatego ROZWÓJ
PSYCHORUCHOWY
GENY
ŚRODOWISKO
-oddziaływanie
fizyczne,społeczne,
mikro i makroskala
WYCHOWANIE
WŁASNA AKTYWNOŚĆ
ROZWÓJ PSYCHORUCHOWY
Okresy rozwojowe
• Okres prenatalny
• Okres niemowlęcy 0-12 m.ż
– W tym okres noworodkowy 0-28 d.ż
• Okres poniemowlęcy 1-3 r.ż
• Okres przedszkolny 3-7 r.ż
• Młodszy szkolny 7 - 1112 r.ż
• Okres dorastania 12/13 - 17/18 r.ż
Młodszy okres szkolny
• Szkoła wypiera zabawę
• Intensywny rozwój procesów
poznawczych
• W myśleniu pojawia się porównywanie,
abstrahowanie, uogólnianie
• Zdolność do wykonywania operacji
logicznych – szeregowania,
klasyfikowania, dokonywania
odwracalnych działań umysłowych
• Kształtowanie „ ja idealnego”
Młodszy okres szkolny
• Zmniejszenie autorytetu
rodzicielskiego
• Gry i zabawy w grupach,
współzawodnictwo
• Odmienne zainteresowania
chłopców i dziewczynek
Ocena rozwoju
psychicznego
• Prowadzona przez psychologów
– Wywiad kliniczny z rodzicami
– Obserwacje i rozmowy z dzieckiem
– Pomocnicze techniki –
testy,skale,kwestionariusze,techniki
projekcyjne, eksperymentalne próby
kliniczne.
Ocena rozwoju
psychicznego
• Skala Rozwoju Psychomotoycznego
Dziecka wg.Brunet i Lezine
– 3mż – 3 rż,
– 4 sfery rozwoju:lokomocja i kontrola
postawy, koordynacja wzrokowo-
ruchowa,mowa, kontakty społeczne
– Wiek psychoruchowy,iloraz
rozwoju,iloraz inteligencji
Ocena rozwoju
psychicznego
• Skala Inteligencji Dla Małych
Dzieci wg Psyche Catell
– 0 do 4 lat,
– inteligencja dziecka, rozumienie
mowy,koordynacja wzrokowo-ruchowa
Metody przesiewowe
oceny rozwoju
psychoruchowego
• Dostępne dla lekarzy
• Niezbędne w badaniu
pediatrycznym
• Szczególnie ważne w grupach
ryzyka
Grupy ryzyka w opóźnieniu
psychoruchowym
• Rodzina
– Opóźnienie rozwoju, głuchota, ślepota,
upośledzenie umysłowe
• Matka
– Choroby, alkohol, narkotyki, zatrucie
ciążowe, poronienia i martwe porody
• Okres okołoporodowy
– Powikłania porodu, alkohol, dystrofia
wewnątrzmaciczna, ciąża mnoga, zakażenia
Grupy ryzyka w opóźnieniu
psychoruchowym
• Okres noworodkowy
– Zaburzenia neurologiczne, krwotok
śródmózgowy, posocznica, ZOMR,
niedotlenienie wskutek zab. oddech.
,ciężka hiperbilirubinemia
• Okres niemowlęcy i małe dziecko
– Drgawki, posocznica, ZOMR,
nawracające ZUŚ, zaburzenia
odżywienia, przewlekłe zatrucia
Grupy ryzyka w opóźnieniu
psychoruchowym
• Środowisko Zaniechanie opieki, złe
warunki materialne, dziecko
wychowywane przez jednego
rodzica, rodzice nieletni
Metody przesiewowe
dostępne w Polsce
• Większośc przeznaczona do 3 roku życia
• Niektóre dotyczą tylko 1 strefy
rozwojowej
• Inwentarz rozwoju psychoruchowego 0-3
lata według ImiDz
• Test przesiewowy do oceny rozwoju
psychomotorycznego małych dzieci
Illingwortha
• Skala Denver – Amerykański,
orientacyjny test psychoruchowy
Skala Denver
• 4 sfery:
– Indywidualno-społeczna,
– koordynacja wzrokowo-ruchowa,
– mowa,
– lokomocja i kontrola postawy
Czerwone flagi w rozwoju
dziecka
• 3 miesiąc – brak fiksacji lub podążania
za przedmiotem, niezwracanie wzroku
w kierunku szmerów, widoczna lub
asymetryczna hipo lub hipertonia
mięśniowa
• 6 miesiąc- brak próby chwytania
• 1 rok – nie stoi
• 1,5 roku – nie biega
• 2 lata – brak rozwoju mowy, brak
rozumienia prostych poleceń
Objawy sugerujące
etiologię opóźnienia
• Niedobór wzrostu
– zespół Wiliamsa, Cornelii de Lange,
Rubinsteina-Taybiego, płodowy zespół
alkoholowy
• Nadmierny wzrost
– Zespół Sotosa, Beckwitha-Wiedemana
• Małogłowie (>3c)
– Pierwotne lub wtórne małogłowie
• Wielkogłowie- wodogłowie, z.Sotosa,
choroby spichrzeniowe,
neurofibromatoza -typ I
Objawy sugerujące
etiologię opóźnienia
• Wielkogłowie
– wodogłowie, z.Sotosa, choroby
spichrzeniowe, neurofibromatoza -typ I
• Opóźnione zarastanie szwów
czaszkowych
– wrodzona niedoczynność tarczycy
• Otyłość
– Zespół Pradera-Willego, Beckwitha-
Wiedemanna
Objawy sugerujące
etiologię opóźnienia
• Hepatosplenomegalia
– Mukopolisacharydozy, glikogenozy,
galaktozemia, glikogenozy, zespół
Zellwegera, Niemana-Picka,Gauchera
• Zmiany skórne
– Neurofibromatoza typ I, z. Sturge
-Webera, stwardnienie guzowate
Objawy sugerujące
etiologię opóźnienia
• Zmiany w narządzie wzroku :
– Zmętnienie rogówki –
mukopolisacharydozy
– Zaćma- galaktozemia
– Zanik nerwu wzrokowego -
adrenoleukodystrofia
– Zmiany barwnikowe – choroba Taya –
Sachsa
– Zwichnięcie soczewki - homocystynuria
Objawy sugerujące
etiologię opóźnienia
• Zmiany w zakresie kończyn
– Przykurcze – amioplazja, ucisk
wewnątrzmaciczny
– Małe dłonie – z. Pradera – Willego
– Małe kciuki i paluchy – z. Rubinsteina
– Taybiego
– Wiotkość stawów – z.Downa, zespół
kruchego chromosomu X
Dziękuję!