Bankowość
wykład 1
Istota i funkcje banków
Bankowość
wykład 1
Istota i funkcje banków
Lp.
Temat wykładu
Literatura
Pozycje 1) i 2)
z kolejnego slajdu
Godz
.
30 (20)
1
Istota, funkcje i rodzaje
banków
1) s.15-39
4 (2)
2
System bankowy w
Polsce
1) s. 46-64
6 (4)
3
Bank centralny i jego
zadania
1) 65- 89 oraz Ustawa o NBP
(z wyj. rozdz. 4)
2 (1)
4
Polityka pieniężna
banku centralnego
1) s. 65-89
2 (1)
5
Nadzór nad bankami
1) s. 39-42 oraz s. 97-112
2 (2)
6
Systemy
gwarantowania
depozytów
bankowych
1) Ustawa o Bankowym
Funduszu Gwarancyjnym
2 (2)
7
Ryzyko w działalności
banku
1) s. 223-282 oraz 289-315
4 (2)
8
Zarządzanie bankiem
komercyjnym
1) s. 183-207
6 (4)
9
Analiza i ocena
działalności banku
1) s. 209-219 oraz s. 284-287
2 (2)
Literatura
Literatura obowiązkowa
1.
Bankowość. Zagadnienia podstawowe, M. Iwanicz –
Drozdowska, W. L. Jaworski, Z. Zawadzka,
Wydawnictwo Poltext, Warszawa 2006
2.
Usługi bankowe zagadnienia podstawowe, M.M. Golec,
Wydawnictwo WSB w Poznaniu, Poznań 2011 [w druku]
Literatura uzupełniająca
M. Capiga, Bankowość, Wydawnictwo Akademii
Ekonomicznej w Katowicach, Katowice 2008
Bankowość. Podręcznik dla studentów, praca zbiorowa
pod red. J. Głuchowskiego i J. Szambelańczyka,
Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej, Poznań 1999
Współczesna bankowość, red. M. Zaleska, Difin,
Warszawa 2007
Bankowość. Podręcznik akademicki, praca zbiorowa
pod red. W. L. Jaworskiego, Z. Zawadzkiej, Poltext, wyd.
2, Warszawa 2006
Plan wykładu
Istota banku
Rola banków w gospodarce
System bankowy
Modele systemu finansowego
Rodzaje banków
„
Cechą różniącą bankierów od
złotników jest to, że bankier
używa w swojej działalności
cudzych pieniędzy”.
David Ricardo
Cechy banku
specjalistyczna firma handlowa,
handlująca pieniędzmi
występują ograniczenia w tworzeniu
banków
wykonywanie określonych usług
finansowych
udział kapitałów własnych w
finansowaniu działalności jest niski
Domy bankowe istniały w Babilonii w IV w.
p.n.e. , w starożytnej Grecji i Rzymie.
Bankowość nowożytna rozwinęła się od XII w.
w miastach włoskich – pierwszy bank 1157 r. w
Wenecji
Włoskie słowo banca oznaczało stół (ławę), za
którym siadali pierwsi bankierzy w dzielnicach
handlowych i wymieniali pieniądze;
Definicja banku
Prawną definicję banku zawiera Ustawa z dnia 29 sierpnia
1997 roku Prawo bankowe
Bank jest osobą prawną utworzoną zgodnie z
przepisami ustaw,
działającą na podstawie zezwoleń uprawniających do
wykonywania czynności bankowych
obciążających ryzykiem
środki powierzone pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym.
Ochrona nazw „bank” i
„kasa”
Wyrazy „bank” i „kasa” mogą być używane w nazwie
oraz dla określenia działalności lub reklamy wyłącznie
banku.
Nie dotyczy to jednostek, z których działalności
jednoznacznie wynika że nie wykonują czynności
bankowych.
Kasa jest jednostką, która gromadzi oszczędności oraz
udziela pożyczek pieniężnych osobom fizycznym
zrzeszonym w tej jednostce.
Pojęcie instytucji kredytowej
Pojęcie instytucji kredytowej występuje regulacjach UE - jest
to pojęcie szersze od pojęcia bank.
Instytucja kredytowa oznacza podmiot, którego
przedmiotem działalności jest przyjmowanie od ludności
wkładów pieniężnych i innych środków podlegających
zwrotowi oraz udzielanie kredytów na własny rachunek lub
na wydawaniu pieniądza elektronicznego
.
Czynności bankowe
sensu stricto –
zastrzeżone wyłącznie
do banków
Czynności bankowe
sensu largo
– mogą je wykonywać
również
inne podmioty
Inne usługi banków;
Banki mogą:
- przyjmowanie wkładów
pieniężnych (depozytów)
płatnych na żądanie (a vista,
bieżących) lub z nadejściem
oznaczonego terminu
(terminowych)
-- prowadzenie rachunków
bankowych,
-- udzielanie kredytów,
-- udzielanie i potwierdzanie
gwarancji bankowych oraz
otwieranie i potwierdzanie
akredytyw,
-- emitowanie bankowych
papierów wartościowych,
- przeprowadzanie bankowych
rozliczeń pieniężnych,
- wydawanie instrumentu
pieniądza elektronicznego
- udzielanie pożyczek
pieniężnych,
- nabywanie i zbywanie
wierzytelności pieniężnych,
- operacje czekowe i
wekslowe oraz operacje,
których przedmiotem są
warranty,
- udzielanie i potwierdzanie
poręczeń,
- wydawanie kart
płatniczych oraz wykonywanie
operacji przy ich użyciu
- pośrednictwo w
dokonywaniu przekazów
pieniężnych oraz rozliczeń w
obrocie dewizowym
- przechowywanie
przedmiotów i papierów
wartościowych oraz
udostępnianie skrytek
sejfowych,
- prowadzenie skupu i
sprzedaży wartości
dewizowych,
- wykonywanie czynności
zleconych, związanych z
emisją papierów
wartościowych,
- terminowe operacje
finansowe,
- obejmować lub nabywać
akcje i prawa z akcji, udziały
innej osoby prawnej
i jednostki uczestnictwa w
funduszach inwestycyjnych,
- zaciągać zobowiązania
związane
z emisją papierów
wartościowych,
dokonywać obrotu
papierami wartościowymi,
- dokonywać, na warunkach
uzgodnionych z dłużnikiem,
zamiany wierzytelności na
składniki majątku dłużnika
- nabywać i zbywać
nieruchomości,
- świadczyć usługi
konsultacyjno-doradcze w
sprawach finansowych,
- świadczyć usługi
certyfikacyjne w rozumieniu
przepisów o podpisie
elektronicznym,
- świadczyć inne usługi
finansowe;
Przywilej egzekucyjny banków – na podstawie
ksiąg banków lub innych dokumentów związanych
z dokonywaniem czynności bankowych banki
mogą wystawiać bankowe tytuły egzekucyjne;
Obowiązek zachowania tajemnicy bankowej-
przedmiotem ochrony są informacje dotyczące
czynności bankowej uzyskane w czasie negocjacji,
w trakcie zawierania i realizacji umowy; bank ma
obowiązek udostępnienia informacji stanowiących
tajemnicę m.in..innymi bankom i instytucjom
kredytowym, Komisji Nadzoru Bankowego, sądowi
lub prokuratorowi w związku z toczącym się
postępowaniem, sądowi w związku z
postępowaniem, prezesowi NIK
Rola banków w
gospodarce
1.
Kreacja pieniądza
2.
Udział w społecznym podziale pracy
3.
Dokonywanie alokacji i
transformacji środków
Udział w społecznym podziale
pracy
Banki przejmują część czynności finansowych od
przedsiębiorców i gospodarstw domowych:
banki pośredniczą między posiadającymi kapitał
(oszczędzającymi) a potrzebującymi środków finansowych
(rola pośrednika)
dokonywanie płatności w imieniu swoich klientów (rola
płatnika)
działanie w imieniu klientów w celu zarządzania aktywami
(np. papierami wartościowymi) (rola agenta)
Dokonywanie alokacji i
transformacji środków pieniężnych
w gospodarce
Bank jest instytucją transformacyjną pośredniczącą
w doprowadzaniu do uzgodnienia podaży i popytu.
Transformacja dotyczy:
kwot - banki przyjmują dużą ilość małych wkładów i
środki pozyskane w ten sposób udostępniają w postaci
dużych sum kredytobiorcom.
terminów - banki mogą, korzystając z faktu, że część
wkładów nie zostanie wycofana w terminie
wymagalności, udzielić kredytów na dłuższe terminy niż
to wynika ze zobowiązań wobec deponentów.
przestrzeni - lokata złożona w jednej miejscowości (np.
w Koninie) może być podstawą do udzielenia kredytu w
innym miejscu (np. w Poznaniu)
informacji - banki likwidują konieczność
indywidualnego sprawdzania wiarygodności uczestników
rynku finansowego
Elementy systemu
bankowego
System bankowy składa się przynajmniej z:
Banku centralnego (emisyjnego)
Banków operacyjnych
Jest to system dwuszczeblowy w odróżnieniu od
jednoszczeblowych.
Jednoszczeblowy - monobankowy - system
występował w gospodarce centralnie planowanej -
funkcje banku centralnego i banku komercyjnego
pełnił jeden bank, nie ma oddzielonego ryzyka
operacyjnego od funkcji centralnych, brak konkurencji,
Elementy współczesnego
systemu bankowego
(instytucje)
Instytucje stabilizujące system bankowy
Bank centralny
Instytucja gwarantująca depozyty w bankach
Nadzór nad bankami
Instytucje tworzące system bankowy
Różne rodzaje banków
Instytucje wspierające funkcjonowanie sektora
Biura kredytowe
Izby rozliczeniowe
Związki banków itp
Rodzaje banków
– podział klasyczny
Bank inwestycyjny
bank zajmujący się bezpośrednim
transferem oszczędności na rynek
pieniężny i kapitałowy. Są to głównie usługi
związane z operacjami papierami
wartościowymi.
Bank depozytowo-kredytowy
Bank gromadzący depozyty i z pozyskanych
środków udzielający kredytów.
Bank uniwersalny
Łączy operacje depozytowo - kredytowe z
transakcjami w zakresie papierów wartościowych
i czynnościami emisyjnymi
W UE wyróżnia się:
Instytucje kredytowe – banki uniwersalne- pełen
zakres usług finansowych
Firmy inwestycyjne – tylko usługi banku uniwersalnego
bez działalności depozytowo-kredytowej
Uniwersalizm jest cechą bankowości europejskiej.
Modele systemów
finansowych
system kontynentalny - (inaczej
zorientowany bankowo, niemiecko-
japoński, reński)
system anglosaski (inaczej
zorientowany rynkowo, amerykański
)
System anglosaski
Opiera się na rynkach finansowych
Podstawowy przepływ kapitału odbywa się poprzez
emisję papierów wartościowych i giełdę
Banki wykorzystywane są przede wszystkim do
funkcji płatniczych i rozliczeniowych oraz
zaspokajania zapotrzebowania na kredyt
krótkoterminowy
Wyraźne oddzielenie banków inwestycyjnych od
depozytowo-kredytowych
Model kontynentalny
Przepływ kapitału odbywa się przede
wszystkim poprzez banki
Główną funkcję w systemie finansowym
pełni system bankowy
Banki mają charakter banków
uniwersalnych
Zalety i wady modelu
kontynentalnego
Zalety:
wykorzystanie ekonomii skali
lepsze przygotowanie banków do monitorowania firm
efektywniejsza windykacja kredytów przez banki
możliwość długoterminowego finansowania
Wady:
Niedostateczne rozszerzenie wachlarza instrumentów
finansowych
Możliwość pojawienia się opóźnień informacyjnych
Zalety i wady systemu
anglosaskiego
Zalety:
Pobudzanie innowacji finansowych
Pełna informacja dot. podmiotów finansowanych
przekazywana ogółowi
Ułatwienia zarządzania ryzykiem finansowym
Wady:
Oparcie podmiotów gosp. na anonimowym rynku
papierów wartościowych
Krótkoterminowa perspektywa decyzji ekonomicznych
Mniejsza efektywność w dochodzeniu roszczeń
Polska dane za 2009 r. :
•kredyty/PKB 46,2%;
•kapitalizacja rynku akcji/ PKB 31,5%
Konwergencja systemów
finansowych
Ujednolicanie systemów finansowych na
świecie
Powstawanie holdingów bankowych i
konglomeratów finansowych zamazuje podział
na rodzaje banków
W USA odejście od ścisłego podziału
bankowości inwestycyjnej i depozytowo-
kredytowej w stronę bankowości uniwersalnej
Rodzaje banków
1.
Banki centralne
2.
Banki operacyjne
3.
Banki specjalne (inwestycyjne,
hipoteczne, towarzystwa kredytowe,
rolne, komunalne),
4.
Kasy oszczędnościowe
5.
Spółdzielczość kredytowa
Bank centralny
Bank emisyjny (pierwotna rola banku
centralnego) – tworzy pieniądz i reguluje
wielkość tworzonego pieniądza przez banki
Bank banków - jest bankiem rezerwowym dla
banków operacyjnych (kredytodawcą ostatniej
instancji)
Bank gospodarki narodowej – kasowa obsługa
budżetu, obsługa długu państwowego
Banki operacyjne
Spełniają istotne funkcje społeczne
(np. obsługa obrotu gotówkowego i
bezgotówkowego)
Są przedsiębiorstwami których celem
jest maksymalizowanie nadwyżki
finansowej dla właścicieli
Banki hipoteczne
Zajmują się udzielaniem
długoterminowych kredytów
zabezpieczonych na hipotece
nieruchomości
Pozyskują środki poprzez emisje
listów zastawnych
Spółdzielnie kredytowe
Instytucje drobnego kredytu
zorganizowane na zasadach
spółdzielczych
Powstały w XIX w . w Niemczech w
dwóch formach: Kasy Schulzego i kasy
Raiffeisena
Inne przedsiębiorstwa
Kasy oszczędnościowe- świadczące
usługi drobnym wytwórcom i
gospodarstwom domowym
Budowlane kasy oszczędnościowe –
udzielają kredytów na budownictwo
mieszkaniowe
Parabanki – świadczą usługi podobne do
bankowych
Dziękuję za
uwagę