Kryzys i konflikt
psychologiczny
Kryzys i konflikt
psychologiczny
KRYZYS
> Reakcja człowieka zdrowego na sytuacje trudną, kiedy
zmaga się on z problemami życiowymi okresowo
przekraczającymi jego możliwości adaptacyjne. Wykorzystanie
dotychczasowych umiejętności rozwiązywania problemów
staje się już niewystarczające. Stan taki charakteryzuje się
wzmożonym napięciem. Może trwać kilka godzin, kilka dni lub
tygodni i prowadzi do wypracowania nowych sposobów
przystosowania.
> Sytuacja, która wymaga dokonania nagłych i dogłębnych
zmian w dotychczasowych planach życiowych, których należy
dokonać w krótkim czasie. Ma to znaczący wpływ na strukturę
osobowości. W niej także dokonują się zmiany. Mogą one być
progresywne, czyli prowadzić ku rozwojowi i lepszej dojrzałości
albo regresywne prowadzące do choroby.
Przejawy kryzysu
SFERA EMOCJONALNA
> emocje i uczucia: beznadziejności, bezsilności,
bezużyteczności, niepewności, cierpienia, zagrożenia,
lęku, złości, frustracji, poczucia winy, zmęczenia;
niezwykła intensywność doświadczanych zjawisk
psychicznych
SFERA BEHAWIORALNA
> niezdolność do podejmowania typowych działań,
zmiany aktywności, zwiększona zależności od otoczenia,
intensyfikacja działań nieprzemyślanych, patologicznych,
wybuchy gniewu, reakcje histeryczne, zmiana w
sposobie komunikowania się, płacz, pobudzenie ruchowe
lub stagnacja
SFERA POZNAWCZA
> zaburzona jasność myślenia (dezorientacja, brak
logicznego myślenia, zawężenie pola uwagi, kłopoty z
koncentracją), utrudnione podejmowanie decyzji i
działań, rozwiązywanie problemów
SFERA SOMATYCZNA
> nadmierna potliwość, biegunka, wymioty, bóle
mięśni, głowy, wysypka, problemy z oddychaniem,
nadmierna męczliwość, utrata apetytu, zaburzenia
snu
Każdy człowiek przeżywa kryzysy. Proces ich
doświadczania trwa przez całe życie.
Ich charakterystyczną cechą jest nagła konieczność
zmiany dotychczasowego sposobu funkcjonowania,
reguł działania, podejmowanych zadań i ról
życiowych.
Dynamika reakcji kryzysowej
FAZA I
konfrontacja z sytuacją która narusza ważne dla danej osoby
potrzeby i wartości, co wywołuje stan wewnętrznego
napięcia
FAZA II
jednostka zaczyna dążyć do przywrócenia stanu dawnej
równowagi, jednak na skutek podejmowanych prób, które
okazują się nieskuteczne jedynie wzrasta w niej niepokój i
poczucie bezradności
FAZA III
napięcie i negatywne emocje osiągają ,,punkt kulminacyjny”,
człowiek mobilizuje ostatnie swoje rezerwy i dąży do ich
zminimalizowania poprzez uruchomienie obronnych
mechanizmów osobowości np. wyparcia, kompensacji,
racjonalizacji
FAZA IV
> utrwalone i zgeneralizowane zostają obronne,
nieadaptacyjne sposoby funkcjonowania, wyrażają się
one w stanie całkowitego wyczerpania możliwości
przystosowawczych jednostki, chorobie
psychosomatycznej, nerwicy, depresji egzogennej,
uzależnieniach, a nawet w skrajnych przypadkach-
psychozie reaktywnej
ALBO
> jednostka próbuje nowe sposoby rozwiązania problemu i
dochodzi dzięki temu do poznawczego i emocjonalnego
przekształcenia sytuacji kryzysowej, powoduje to istotny
zwrot w jej życiu i ukształtowanie nowego poziomu
równowagi wewnętrznej
Kryzys jest okresem rozstrzygającym, w którym
człowiek charakteryzuje się zarówno wzmożonym
potencjałem rozwojowym, jak i większą podatnością
na dekompensację psychiczną i somatyczną (wg E.
Eriksona).
Jego następstwem jest wzrost możliwości
przystosowawczych i osiągnięcie większej
dojrzałości psychicznej bądź zahamowanie rozwoju
osobistego i utrwalenie się pewnych patologicznych,
nieadekwatnych form zachowania.
Rodzaje kryzysów
ROZWOJOWE
(NORMATYWNE)
SYTUACYJNE
(TRAUMATYCZNE)
CHRONICZNE
Kryzys rozwojowy
=> związany z naturalnymi procesami przemian w cyklu życia
=> wymagający zmiany ról i zadań np. przejście na emeryturę,
zawarcie związku małżeńskiego, urodzenie dziecka
=> wynika z niedojrzałości osobowości pełnej sprzecznych
oczekiwań, potrzeb, tendencji, postaw
Kryzys sytuacyjny (traumatyczny)
=> wywołany przez nagłe, niespodziewane, silnie lub urazowe
zdarzenia, które zagrażają bezpieczeństwu, poczuciu
tożsamości, zdrowiu, a nawet życiu np. śmierć bliskiej osoby,
zdrada, powódź, poważna choroba
Kryzys chroniczny
=> związane z nim objawy utrzymują się powyżej kilku
tygodni, czasem nawet latami
=> dochodzi do niego, gdy osoba wycofała się z życia
społecznego, zastosowała patologiczne rozwiązania (np.
sięgnęła po narkotyki) lub zatrzymała się w fazie reakcji
emocjonalnej.
Interwencja kryzysowa- to forma pomocy psychologicznej, która
polega na kontakcie terapeutycznym skoncentrowanym w kierunku
problemu wywołującego określony kryzys, DOCHODZI W NIEJ DO
KONFRONTACJI OSOBY Z KRYZYSEM. Jej istotą jest przywrócenie takiej
równowagi psychicznej, która by zapobiegała dalszej dezorientacji
struktury osobowości.
Chodzi zatem o zapewnienie osobie kryzysującej:
=> wsparcia emocjonalnego
=> poczucia bezpieczeństwa
=> pomocy w konkretnych sprawach
=> zredukowanie poziomu lęku dzięki opiekuńczej i empatycznej
postawie
Pomagając osobie przeżywającej kryzys należy unikać:
> perswadowania, pocieszania, dawania rad
> tłumienia reakcji emocjonalnych (należy pozwolić wypowiedzieć się
i wypłakać)
> wymuszania szybkich decyzji
> bagatelizowania ostrych objawów reakcji kryzysowej w postaci
braku łaknienia, bezsenności, zaburzonego rytmu snu i czuwania,
sięgania po alkohol, narkotyki, leki uspokajające
Konflikt wewnętrzny
,,Jeżeli uświadomimy sobie, iż nasz mózg to narząd
ukształtowany w różnych okresach naszego rozwoju
(filogenezie) i zawierający jakby trzy oddzielne mózgi
z trzema różnymi priorytetami działania, to oczywiste
stanie się, iż mamy w sobie ,,zaprogramowany”
konflikt wewnętrzny, niejako wbudowany genetycznie:
> pień mózgu i móżdżek tzw. „gadzi”- najstarsza
część mózgu odpowiedzialna za czynności
fizjologiczne: oddychanie, pracę serca, prokreację itd.
> układ limbiczny- odpowiada za nasze reakcje
emocjonalne
> kora nowa- część najmłodsza filogenetycznie, która
rozwinęła się najpóźniej w naszym rozwoju, odpowiada
za procesy myślenia i rozumowania
Zatem trudno się dziwić, iż często doznajemy konfliktu
między biologiczną koniecznością (np. rozmnażania),
uczuciem i rozsądkiem, gdyż są to niejako domeny
działania trzech różnych „mózgów”, o różnych
priorytetach i potrzebach. Wydaje się, iż nasze
człowieczeństwo polega właśnie na posiadaniu kory
mózgowej i jej dominacji nad innymi częściami mózgu,
ale proszę wpłynąć na „mózg gadzi” i zatrzymać pracę
serca siłą racjonalnego myślenia kory mózgowej. Na
szczęście raczej nam się to nie uda” (za: Z. Karapuda,
2008)
Konflikt wewnętrzny- rozbieżność pewnych motywów działań,
potrzeb.
Może być związany z:
• wyborem dwóch pozytywnych alternatyw, czyli
przyjemność- przyjemność (dążenie-dążenie) np. dwie
atrakcyjne propozycje, wybór między dwoma
pannami/kawalerami do ślubu
• wyborem między dwoma negatywnymi alternatywami,
czyli przykrość- przykrość (tzw. wybór mniejszego zła) np. u
lekarza dowiemy się, co oznacza guz na piersi albo nie
pójdziemy do lekarza
i tym samym unikniemy nieprzyjemnej diagnozy
• unikowo- przyciągający, czyli jedna rzecz nas zarówno
przyciąga jak i odpycha, w miarę zbliżania się do celu rosną
tendencje odpychające, w miarę oddalania się od celu rosną
tendencje przyciągające np. miłość do żonatego mężczyzny
• unikowo- przyciągający złożony, kiedy pojawiają się
dodatkowe komplikacje np. miłość do męża siostry
OBRAZOWA METAFORA
konflikt wewnętrzny = jednoczesne naciskanie w
samochodzie pedału gazu i hamulca
nie przynosi to nic dobrego dla samochodu = nie
przynosi nic dobrego dla naszego organizmu
Konflikt wewnętrzny najczęściej odbywa się na
nieświadomym poziomie. Jeśli już jesteśmy świadomi, to
tylko jego jednej części (dążenia lub unikania).
Tłumienie jednego z elementów konfliktu wiąże się z
dużym, stałym stresem w życiu człowieka. Ma także
istotne znaczenie w powstawaniu głębokiego kryzysu i
etiologii nerwicy.
Konfliktem wewnętrznym możemy też nazwać tzw.
„dysonans poznawczy” (Festinger, 1957), kiedy
dwa elementy rzeczywistości wzajemnie stoją w
sprzeczności np. palacz wie, iż palenie wywołuje
choroby (rak, nadciśnienie, miażdżycę itd.), ale
jednak pali dalej, gdyż jest to dla niego przyjemne-
widać tutaj konflikt racjonalnego myślenia z
motywacją opartą na doznaniach (emocjach), nawet
jeśli palacz będzie zaprzeczał, iż jest to dla niego
przyjemne
Najgroźniejsze z konfliktów to konflikty
nieuświadomione, czasami trapiące nas całe
życie, np. od wczesnego dzieciństwa, jak konflikt z
rodzicami oparty na tzw. podwójnym wiązaniu.
Krzywdzone dziecko jednocześnie kocha rodzica i go
nienawidzi, z naturalną miłością ufa rodzicowi,
jednakże to, co rodzic mu robi, stoi w sprzeczności z
jego ciepłymi uczuciami i zaprzecza niejako wartości
dziecka. Zaczyna ono czuć się odrzucone i
poniżone, upatrując w tym swojej winy- tego, że nie
dość dobrze się stara, robi coś nie tak.
Konflikty nieuświadomione, nie tylko te z
dzieciństwa, są niebezpieczne, gdyż wiążą się z całą
gamą uczuć i sądów o sobie, często zupełnie
bezpodstawnych i mylnych. Jednakże właśnie
dlatego, że przeważnie są nieuświadomione,
nie da się ich wyrazić, ,,rozwiązać”,
przepracować. Mimo to szkodzą naszemu zdrowiu
poprzez ciężar stresu, który ze sobą niosą. Ich
konsekwencje ,,kumulują się” w naszym ciele i dają
o sobie często znać poprzez różne choroby
psychosomatyczne.
Konflikty wewnętrzne, ukryte i noszone
od dzieciństwa, mogą zostać ujawnione w
trakcie psychoterapii:
diagnoza konfliktu przez terapeutę =>
jego uświadomienie sobie i werbalizacja
przez uczestnika terapii =>
(często gwałtowne i sile) rozładowanie
emocji związanych z konfliktem i napięcia
kumulowanego w ciele przez lata
Sytuacja psychologiczna dziecka
niepełnosprawnego i jego rodziny
NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ
Jest zjawiskiem warunkowanym wielorako, począwszy
od rozwoju i coraz większych osiągnięć medycyny, ratującej
życie w przypadku choroby lub urazu, ale nie zawsze
potrafiącej przywrócić stan normalności, poprzez urbanizację,
stwarzającą warunki do rozwoju chorób społecznych i
zawodowych, w tym urazów, a skończywszy na rozwoju
cywilizacyjnym, związanym z poprawą warunków bytowania i
tym samym wydłużeniem się średniej długości życia.
CHARAKTERYSTYCZNE UCZUCIA TOWARZYSZĄCE
NIEPEŁNOSPRAWNEMU DZIECKU
> poczucie winy z powodu kalectwa, choroby, bycia
,,ciężarem” dla rodziców, problemem dla otoczenia
> strach wynikający z niewiedzy o swoim stanie zdrowia-
dzieci boją się, że niepełnosprawność będzie się pogłębiać,
że mogą umrzeć
> złość, frustracja w wyniku pojawiających się trudności i
ograniczeń, niemożności zaspokojenia swoich potrzeb
> utrata poczucia własnej godności, nadziei i oczekiwań
związanych z przyszłością
> poczucie smutku, żalu, a nawet depresja
> cierpienie z powodu braku prawa uznania jego do
prywatności, uzależnienia od innych osób
> zaprzeczenie przejawiające się upieraniem się przy
nierealnej nadziei na poprawę własnej sprawności,
reinterpratowaniem, świadomym bądź nieświadomym
odrzucaniem zaistniałych faktów związanych z własnym
stanem zdrowia, niedopuszczaniem do świadomości własnych
ograniczeń
> poczucie siły ze stopniowego wychodzenia naprzeciw
trudnościom wynikającym z niepełnosprawności
> przywrócenie wiary we własne możliwości, pomimo
skrywanych obaw i uświadomionych różnić
Należy pamiętać, że dzieci niepełnosprawne mają
nasiloną potrzebę uzyskiwania społecznej akceptacji!
Doskonale wiedzą, co im zostało odebrane, co znaczy
być silnym i zdrowym!
Gdy rodzi się dziecko niepełnosprawne, rodzice
przeżywają szok. Czują się bezradni w sytuacji, w której
się znaleźli. Ich reakcje są często gwałtowne i
niekontrolowane. Rodzi się też poczucie winy za to, co
się stało. Początkowy szok przeradza się stopniowo w
depresję. Rodzice przeżywają rozpad. Nie mogą się
pogodzić z chorobą i niepełnosprawnością. Uważają swoją
sytuację za beznadziejną – ich plany i marzenia legły
przecież w gruzach. Poczucie winy staje się nie do
zniesienia. Rodzice zaczynają widzieć swoją przyszłość
w czarnych barwach. Pomiędzy partnerami rodzą się
konflikty i napięcia. Rodzina nie jest w stanie osiągnąć
wewnętrznej harmonii, pogody ducha i równowagi. Jeżeli
nawet uda się zaprowadzić jakiś ład, to dopiero po wielu
latach. Uzyskanie równowagi wymaga nie tylko
poważnego wysiłku, ale także pomocy życzliwych osób,
w tym również specjalistów.
Strategie radzenia sobie rodziców dziecka
niepełnosprawnego
Bezpośrednie reakcję na traumę:
> zagłuszanie: sięganie po alkohol, środki uspokajające,
koncentracja na pracy zawodowej, życiu towarzyskim=>
,,nie czuć”, ,,nie myśleć”, ,,nie pamiętać”- ucieczka przed
konfrontacją z własnymi emocjami
> deformacje percepcyjne: zjawisko zaprzeczania
diagnozie-deprecjonowanie wartości specjalistów;
niedostrzeganie w rozwoju dziecka oznak zaburzeń/
przypisywanie im innego znaczenia; zaprzeczanie
negatywnym wartościom otrzymanych informacji
> porządkowanie poznawcze: tworzenie własnej koncepcji
przyczyn posiadania dziecka niepełnosprawnego, przypisanie
sobie konkretnej roli w genezie zaburzeń jak i pomocy dziecku
> poszukiwanie wsparcia: szukanie pomocy innych ludzi,
którzy mogliby udzielić wskazówek, dodać otuchy i nadziei
> uprzedmiotowienie dziecka: odcięcie się od dziecka jako
osoby, traktowanie go jako przedmiotu pielęgnacji i zabiegów
rehabilitacyjnych, całkowita koncentracja na zadaniu
> porzucenie dziecka
Strategie długofalowe:
1) pozostawienie dziecka niepełnosprawnego na uboczu
głównego nurtu życia rodziców- oddanie dziecka do
zakładu, pod opiekę wybranym członkom rodziny, płatnym
opiekunom- ,,mechanizm otorbienia”, czyli zamknięcia
,,obronnym murem” całej sfery doznań związanych z
dzieckiem
2)
normalizacja życia- osiągnięcie pewnego
kompromisu, uwzględniającego szczególne potrzeby
dziecka i realizację planów rodziców, związanych z
życiem osobistym, pracą zawodową i wychowaniem
innych dzieci
3) uczynienie z opieki nad niepełnosprawnym
dzieckiem centralnego nurtu swojego życia,
rehabilitacja staje się sprawą wyjątkowo ważną, rodzice
dokonują przewartościowania w swoim życiu i świadomie
angażują się w wychowanie swojego dziecka, także
aktywne biorą udział w ruchach społecznych i
organizacjach wspierających osoby niepełnosprawne
Rodzina z dzieckiem niepełnosprawnym
To w jaki sposób dziecko niepełnosprawne zostanie przyjęte do
rodziny i jak diagnoza o niepełnosprawności wpłynie na tej rodziny
kondycję zależy od:
> jakości relacji w rodzinie przed pojawieniem się dziecka
niepełnosprawnego, a przede wszystkim jakość więzi między
małżonkami (bliskość, zaufanie, wspólne wartości, umiejętność
dobrego komunikowania się)
> rodzaju i stopienia niepełnosprawności dziecka; wieku, w którym
się ona pojawiła, postępów lub ich brak w usprawnianiu dziecka
> sytuacji finansowej oraz statusu społecznego rodziny
> wykształcenia rodziców oraz ich wcześniejszych kontaktów z
niepełnosprawnością
> obecność innych dzieci w rodzinie
> reakcji dalszej rodziny oraz najbliższego otoczenia (przyjaciele i
znajomi, sąsiedzi) na niepełnosprawność dziecka
> wsparcia bezpośrednio po pojawieniu się niepełnosprawności
dziecka uzyskanego od profesjonalistów i środowiska społecznego
Poziomy odpowiedzialności rodzicielskiej nad dzieckiem
niepełnosprawnym
> rodzice czują się w pełni odpowiedzialni za rozwój, opiekę
i wychowanie dziecka, znając jego możliwości i ograniczenia,
współtworzą osiągnięcia, dziecko jest równoprawnym
partnerem życia rodziny
> rodzice wykazują pewien niedorozwój poczucia
odpowiedzialności - dziecko niepełnosprawne jest w hierarchii
znaczeń i wartości rodzinnych umieszczone zbyt wysoko
> rodzice mają zbyt wygórowane aspiracje i wymagania w
stosunku do dziecka, wytwarzając przez to dodatkowe
trudności, zahamowania i bariery
> rodzice są zbyt ambiwalentni w różnych sytuacjach,
dziecko nie wie jak „samoregulować” się wobec ich zmiennych
nastawień i oczekiwań
> rodzice między sobą nie tworzą zgodnego układu
współodpowiedzialności, konflikty wynikają z ich braku
zrozumienia, akceptacji i uszanowania praw rodzicielskich
Dwie grupy postaw rodzicielskich w stosunku do
dziecka
niepełnosprawnego
> nieprawidłowe
- odtrącająca
- zbyt wymagająca
- unikająca
- nadmiernie chroniąca
> prawidłowe
- akceptacji
- współdziałania
- rozumnej swobody
Pomoc psychologiczna- czego potrzeba rodzinie
> wczesna, wielospecjalistyczna diagnoza stanu dziecka w
wieku od urodzenia do 7 roku życia, którego rozwój
psychoruchowy przebiega nieprawidłowo w wielu sferach
jednocześnie
> kompleksowa terapia ,,nacelowana” na potrzeby dziecka,
prowadzona w ciągły sposób
> systematyczna ocena rozwoju i postępów oraz
koordynowanie i rozwijanie programu terapii
> wsparcie psychologiczne oraz podnoszenie kompetencji
opiekuńczo-rehabilitacyjno-wychowawczych rodziców
> krótkoterminowa opieka zastępcza, pomoc socjalna
> informacji i poradnictwa, w tym rodzinnego, życiowego i
prawnego
> wspólnota- grupa dająca poczucie więzi i oparcia np.
przyjacielska, sąsiedzka, religijna, stowarzyszenie rodziców
dzieci o podobnym typie zaburzeń
Pomoc psychologiczna- czego potrzeba dziecku
> koncentrowanie się i rozwijanie uzdolnień i
umiejętności dziecka
> dodawanie wiary w siebie
> uświadamianie w taktowny sposób rzeczywistych
ograniczeń wynikających z niepełnosprawności
> spotkania z dorosłymi osobami które dotknęło
podobne schorzenie
> wyrozumiałe i cierpliwe reagowanie na dziecięcy płacz,
złość, żal
> zachęcanie do wyrażania uczuć, nie tłumienia w sobie
emocji
> nauczenie rozpoznawania sytuacji na które dziecko
może bądź nie może samodzielnie wpływać poprzez
własny wybór
> uświadomienie rodzicom konieczności nieizolowania
dziecka od otoczenia, ułatwienia dostępu do dóbr
kultury, sportu i rekreacji
> dziecko niepełnosprawne + mechanizm
zaprzeczania=> psychoterapia w czasie której
odbudowane zostaje poczucie własnej godności i
wartości dziecka
Dziecko niepełnosprawnemu + trudności w wyrażaniu
złości (wypieranie poczucia gniewu)
1) uświadomienie, że złość jest normalnym, często
występującym uczuciem, a ludzie którzy są z jakiegoś
powodu zagniewani, nie grzeszą
2) nauczenie, że okazywana przez nie złość nie zniszczy
jego ani innych
3) zachęcenie do nazwania własnych uczuć (np. poprzez
użycie zabawek)
4) zaproponowanie bezpiecznego, akceptowanego,
kontrolowanego przez otoczenie sposobu wyrażania
złości
Zaspokojenie potrzeb psychicznych i fizycznych każdego
dziecka niepełnosprawnego jest jednym z podstawowych
warunków właściwego rozwoju.
Do potrzeb dziecka, które powinny być zaspokajane w
środowisku rodzinnym należą przede wszystkim
potrzeba:
> akceptacji przez rodziców i pewność, że są oni z dziecka
zadowoleni
,
uznania - mimo inności - normalności dziecka
> poczucia bezpieczeństwa
> solidarności i łączności z bliskimi osobami
>
niezależności i poznania
Realizacja tych potrzeb pełni szczególną rolę w
rywalizacji psychicznej i społecznej dziecka.
Szczególne znaczenie ma dla niego przekonanie, że
jest przez rodziców kochane i stanowi dla nich
źródło zadowolenia. Od tego bowiem przekonania
zależy jego poczucie własnej wartości, stosunek do
otoczenia, aspiracje i perspektywy dalszego
rozwoju.
REHABILITACJA SEKSUALNA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH
Celem rehabilitacji seksualnej niepełnosprawnych jest:
> elminowanie zaburzeń seksualnych
> poprawa jakości reaktywności seksualnej
> rozwijanie i zwiększenie tzw. mapy ciała => miejsc
rozmieszczenia sfer erogennych
> neutralizowanie lęków i niepokoju
> poprawa relacji partnerskich
> elminowanie mitów i stereotypów rządzących życiem
seksualnym
> poprawa jakości życia pacjenta
Metody:
> farmakoterapia: leki hamujące seksualnie- zmniejszające
poziom potrzeby i pobudliwości seksualnej, napięcia
psychicznego, rozdrażnienia i niepokoju oraz leki pobudzające
seksualnie- zwiększające reaktywność i pobudliwość seksualną
> fizykoterapia: elektroterapia- np. elektrostymulacja
ośrodków seksualnych w układzie limbicznym, podwzgórzu
oraz narządów płciowych; zewnętrzne aparaty próżniowe-
urządzenia wspomagające erekcje członka; akupresura-
energiczne masowanie określonych miejsc na ciele stosowane
w leczeniu impotencji i oziębłości seksualnej; hydroterapia-
terapia biczami wodnymi zalecana w zaburzeniach erekcji
członka, obniżeniu poziomu potrzeb seksualnych oraz jako
metoda wzmacniająca czynności seksualne; akupunktura- w
celu poprawy sprawności seksualnej; masaż- wspomagający
czynności seksualne
> różnego rodzaju leczenie chirurgiczne np. protezowanie
członka, leczenie zaburzeń odpływu żylnego
> psychoterapia
W drugiej połowie 80. XX w. WHO opublikowała dokument, w
którym po raz pierwszy uznano rangę seksualności jako
istotnego elementu zdrowia człowieka.
Lekarz nie ma prawa mówić pacjentowi
niepełnosprawnemu, że sfera życia jaką jest aktywność
seksualna jest dla niego całkowicie niedostępna.
Powinien przybliżyć mu dostępne i stosowane metody
rehabilitacji.
Sytuacje trudne i radzenie
sobie z nimi
Ćwiczenie => samoocena własnych reakcji
stresowych
Sytuacje trudne
=> dochodzi do nierównowagi między potrzebami, zadaniami,
działaniami a sposobami i warunkami ich realizacji
=> zakłócony zostaje normalny przebieg aktywności
=> zmniejsza się przewidywalność sytuacji
=> zwiększa prawdopodobieństwo niepowodzenia w osiągnięciu
celu
=> człowiek aby sobie poradzić musi zmobilizować dodatkowe
zasoby
Rozróżnia się sytuacje trudne:
> obiektywne- warunki, w których ma przebiegać działanie
znacznie przewyższają stopniem trudności warunki normalne dla
tego rodzaju działania
> subiektywne- występują wówczas wtedy, gdy człowiek mimo
normalnych warunków nie może zaspokoić swych potrzeb
Przeciążenia- człowiek musi wykonywać czynności
przekraczające jego możliwości fizyczne bądź umysłowe
Deprywacje- sytuacje, w których człowiek pozbawiony jest
podstawowych elementów, niezbędnych do normalnego
funkcjonowania organizmu. Mogą więc dotyczyć potrzeb
fizjologicznych, społecznych, psychicznych czy
emocjonalnych.
Utrudnienia- pojawiają się, gdy człowiek w trakcie
wykonywania działań natrafia na przeszkody np. fizyczne,
natury społecznej, możliwość wykonania zadania zmniejsza
się z
powodu pojawienia się elementów zbędnych
lub nie pojawienia się potrzebnych.
Zagrożenia- występują wówczas, gdy
zachodzi prawdopodobieństwo
utraty czegoś, co jest cenne dla
jednostki.
RADZENIE SOBIE W SYTUACJACH TRUDNYCH
Powtarzanie
Uczestnicząc w pewnym zdarzeniu wiele razy, np. publicznie
zabierając głos, można osiągnąć określony poziom swobody,
pewności siebie, który pozwala na pełniejszą ekspresję
możliwości.
Planowanie
Dokonanie analizy możliwych sposobów odpowiedzi czy też
reakcji na przewidywane niepomyślne zdarzenia.
Unikanie:
Jeżeli określone zdarzenie na pewno będzie miało
nieprzyjemny przebieg, a jednocześnie nie przyniesie
jakichkolwiek korzyści, próba jego uniknięcia jest optymalnym
rozwiązaniem.
Obniżanie rangi zdarzenia:
Znalezienie sposobów, które pozwoliłyby obniżyć wartość
zdarzenia, redukując tym samym poziom odczuwanego stresu.
Jeżeli zdarzenie postrzegane jest jako bardzo znaczące, należy
spróbować usytuować je na drodze do osiągnięcia określonych
przez siebie celów życiowych.
Warto porównać je z innymi ważnymi wydarzeniami w naszym
życiu. Jeśli nasza uwaga skupiona jest na działaniu i samej
czynności wykonania zadania, na dalszy plan schodzi ranga
zdarzenia.
Obniżanie stopnia niepewności
Niepewność jest jednym z wielu czynników wywołujących stres.
Jej przyczyny mogą być różne np. nieznajomość oczekiwań
wobec własnej osoby, otrzymanie niespójnych instrukcji,
wskazówek. Wszelkie deficyty informacyjne wywołują
dyskomfort, a w konsekwencji budują napięcie i obniżają
efektywności naszych działań. Dlatego tak ważne jest stałe
poszukiwanie ważnych dla nas informacji napływających ze
środowiska!
Unikanie negatywnego myślenia
Negatywne myślenie jest rodzajem autosugestii – to
programowanie własnego umysłu na porażki! Widząc siebie,
choćby tylko w wyobraźni, upokorzonego, zawstydzonego
wskutek popełnionych błędów, tracimy wiarę w siebie,
pewność siebie, a w konsekwencji doświadczamy
niepowodzeń. Negatywne myśli wywierają destrukcyjny wpływ
na zachowanie. Dlatego ważne jest kierowanie strumienia
świadomości na wszystkie pozytywne skojarzenia i
przewidywania, które pojawiają się w umyśle.
Traktowanie niepowodzenia jako przejściowej
niedogodności
Warto pamiętać o tym, że każdy ma wzloty i upadki.
A każda porażka może być początkiem sukcesu.
Dbanie o zachowanie równowagi
PRACA WYPOCZYNEK
Zarządzanie czasem
To praktyczna umiejętność, która pozwala
efektywnie i produktywnie spożytkować czas.
Zarządzanie czasem sprzyja kontrolowaniu
własnych aktywności dzięki temu pomaga
zredukować poziom stresu wywołanego
nadmiarem obowiązków.
Należy planować. Plan ma być elastyczny- może
ulegać zmianie. Brak planowania oznacza
porażkę.
Zaplanowaniu działań służy ustalanie priorytetów-
odróżnianie zadań pilnych od tych, które można
odłożyć na później. Wszystkiego na raz nie da się
zrobić!
Piśmiennictwo
Z. Palak ,,Jakość życia osób niepełnosprawnych i
nieprzystosowanych społecznie” (2006)
J. Kirenko ,,Indywidualna i społeczna percepcja
niepełnosprawności” (2007)
M. Pecyna ,,Psychologia kliniczna w praktyce
pedagogicznej„ (1999)
Z. Karapuda ,,Czynniki psychologiczne wywołujące stres,
determinujące występowanie chorób spowodowanych
stresem” (2008)
T Tomaszewski ,,Psychologia” (1985)
R.Zajonc ,,Uczucia a myślenie. Nie trzeba się domyślać, by
wiedzieć, co się woli” Przegląd Psychologiczny, 28 (1985)
Magdalena Skiba
,,Rodzina z dzieckiem niepełnosprawnym i
przewlekle chorym” (
=ig&hl=pl&rlz
=1W1IRFA_en&q=rodzina+z+dzieckiem+niepe
%C5%82nosprawnym&meta=lr%3D&aq=f&oq=)
M. Chodkowska „Dziecko niepełnosprawne w rodzinie.
Socjalizacja i rehabilitacja.” (1995)
J. Gutmann ,,Jak radzić sobie ze stresem” (2001)
D. Góral
,,Madzia, czyli… wartościowe życie pomimo etykiety”
http://www.from.okay.pl/goral/downstrona/dzieckowrodzinie1.h
tml
I. Heszen-Niejodek ,,Teoria stresu i radzenia sobie” (J. Strelau
,,Psychologia. Podręcznik Akademicki”, 2001)
M. Kościelska ,,Oblicza upośledzenia” (2002)