Psychologia pieniądza

Źródła wpływu pieniądza na 

procesy psychiczne

• Pieniądz jest uogólnionym wzmocnieniem 

warunkowym

• Istotne prawidłowości warunkowania
1. Wzmocnienia regularne są mniej 

skuteczne niż nieregularne

2. Odroczenie wzmocnienia nie powinno być 

zbyt długie

3. Czynność stojąca wyżej w hierarchii 

zachowań jednostki wzmacnia czynność 

stojącą niżej w hierarchii

 ekonomia żetonowa

Percepcja pieniądza

• Czynniki emocjonalne

→ Przecenianie wielkości fizycznej wysokich 

nominałów (ale tylko takich, z którymi ma się 
codzienny kontakt)

→ przecenianie wartości nietypowych monet i 

banknotów

→ Starsze banknoty i monety oceniane są jako 

warte więcej

• Procesy poznawcze

→ Złudzenie pieniądza – wartości nominalne są 

utożsamiane z wartościami realnymi

→ Ceny przedstawione w różnych walutach 

wydają się nam większe lub mniejsze

→ Dochód nominalny jest mylony z dochodem 

realnym

Postawy wobec pieniądza

Skala postaw wobec pieniądza (MAS) – 

czynniki:

• władza – prestiż (pieniądz spostrzegany 

jako miara sukcesu i narzędzie wywierania 
wpływu)

• powstrzymywanie się od wydawania 

pieniędzy

• nieufność (podejrzewanie nieuczciwości w 

sytuacjach związanych z pieniędzmi)

• jakość (wydawanie pieniędzy na dobra 

wysokiej jakości)

• niepokój (obawy związane z pieniędzmi)

Postawy wobec pieniądza

1. Osoby starsze odczuwają silniejszy niepokój 
związany z pieniędzmi, i słabiej spostrzegają 
pieniądze jako symbol władzy i prestiżu
2. Ludzie o wysokim wykształceniu i/lub dobrze 
zarabiający lepiej powstrzymują się od wydawania 
pieniędzy 
3. W polsko – niemieckim badaniu porównawczym 
okazało się, że Niemcy widzą pieniądz w większym 
stopniu jako symbol władzy i prestiżu, natomiast 
Polacy odczuwają w związku z nim większy niepokój 
i nieufność (negatywna wizja pieniądza)

Psychopatologia postaw wobec 

pieniądza

- skąpiec trzymający gotówkę w skarpetce: boi się 

utraty gotówki, nikomu nie ufa w sprawie 

pieniędzy

- rozrzutnik: poprawia sobie humor poprzez 

wydawanie pieniędzy

- nabywca władzy: człowiek obsesyjnie 

zdobywający pieniądze ze względu na władzę i 

pozycję jaką one dają

- poszukiwacz sklepowych okazji: kierowany 

przez wewnętrzny  przymus kupowania tanich, 

nawet niepotrzebnych rzeczy

- gracz: jest kierowany przez przyjemność płynącą 

z wygrywania,  zdobywania pieniędzy, sama 

wygrana nie interesuje go już tak bardzo

Bogactwo a dobrostan psychiczny

Poziom narodowy: zależność krzywoliniowa 

dochód- poziom dobrostanu;

Poziom jednostkowy: słaby związek. Silniejszy w 

grupach osób ubogich

Zmiana poziomu dochodów:
- Spadek – silny wpływ negatywny, mija powoli
- Wzrost: tylko relatywnie większy dobrostan, 

szybko mija

Kierunek związku szczęścia i pieniędzy: 

dobrostan wpływa silniej na warunki materialne 

niż na odwrót 

Wartości kulturowe: materializm i 

postmaterializm (teoria R. Ingleharta)

Zmiany położenia badanych 38 społeczeństw na 

wymiarach wartości  (EVS) w wyniku upływu czasu 

(Inglehart i Baker, 2000)

1. Scandinavia (n=5); 2. Anglo-world (6); 3. Germanic (6, Benelux); 4. Latin Europe (7, Cyprus, 
Malta); 5. Far Eastern Asia (5, Hong-Kong, Singapore); 6. European post-communist (21, 
Caucasian republics); 7. South America (11, only continent); 8. Arab peninsula (8, emirates, ‘oil 
countries’);  9. Antilles-Karraibeans (14); 10. Central America (8, from Mexico to Panama); 11. 
North Africa/Middle-East (11, Israel); 12. Central Asia  (8, post USSR republics, Mongolia, Iran); 
13. Oceania (6, Pacific islands and archipelagos); 14. South-Eastern Asia (17, from Pakistan to 
Indochina, and Indonesia); 15. South Africa. (15, south from Congo); 16. Eastern Africa (6, from 
Djibuti to Tanzania); 17. Western and Central Africa (26, from Capo Verte Islands to Sudan and 
Congo).