Odpowiedzialno
ść noksalna

Odpowiedzialność 

właściciela za zobowiązania 

DELIKTOWE osób będących 

pod jego władzą 

(niewolników i osób alieni 

iuris)

 

 

Odpowiedzialność 
noksalna



Gaius D. 50.17.133

Melior condictio nostra per servos 
fieri potest, deterior fieri non potest
Dzięki niewolnikom nasze położenie 
może się poprawić, ale nigdy 
pogorszyć

Ale…

 

 

Odpowiedzialność 
noksalna



Odpowiedzialność za delikty osób 
będących pod władzą (niewolników i osób 
alieni iuris):



Delikty: czyny sprzeczne z prawem (np. 
kradzież rzeczy z cudzego majątku, 
zniszczenie cudzej rzeczy, uszkodzenie 
ciała innej osoby wolnej lub niewolnika, 
zniewaga innej osoby)

 

 

Odpowiedzialność 
noksalna



Skarga zawsze skierowana przeciwko 
właścicielowi (actio noxalis)



Skarga występuje jedynie przy deliktach 
prywatnych (jako „zemsta prywatna”). Za 
przestępstwa prawa publicznego osoba pod 
władzą odpowiadała sama 



Osoba sprawująca władzę nie mogła być 
współwinną przestępstwa (np. było ono 
dokonane na jej polecenie lub za jej wiedzą) 
– wówczas odpowiadała samodzielnie

 

 

Noxae datio



G. 4,75
[…] Byłoby niesprawiedliwe, że ich występki 

przynoszą uszczerbki ojcom lub właścicielom 

ponad ciała ich samych



Prawo wyboru:



Albo majątkowa odpowiedzialność 

właściciela (np. naprawienie szkody, zapłata 

kary prywatnej)



Albo wydanie sprawcy osobie poszkodowanej 

(noxae datio)



Pierwotna kolejność wynikała z zasady talionu



Wydanie poprzez mancipatio lub in iure cessio

 

 

Noxa caput sequitur



G. 4,77
Noxa caput sequitur
Wszystkie skargi noksalne podążają 

za sprawcą czynu



Odpowiada właściciel w chwili 

rozpoczęcia procesu (litis 

contestatio) np. nabywca 

niewolnika; osoba adoptująca syna, 

będącego sprawcą szkody

 

 

Noxa caput sequitur



Niewolnik wyzwolony oraz osoba, która 

stała się osobą sui iuris odpowiadają 

sami



Jeżeli osoba taka zmarła jako osoba 

wolna lub sui iuris brak odpowiedzialności 

[zobowiązania z deliktu nie były bowiem także 

dziedziczne – co poznamy w przyszłości ]



Uwaga na przyszłość:
W wypadku sprzedaży niewolnika 

obciążonego odpowiedzialnością noksalną 

zbywca odpowiada za wady fizyczne rzeczy

 

 

Noxa caput sequitur



UWAGA !!!

Pokrzywdzony nie może mieć władzy 
nad osobą sprawcy szkody ani w 
chwili popełnienia przestępstwa ani w 
chwili wytoczenia powództwa

np.  niewolnik okrada swego właściciela przed 
tym jak zostaje sprzedany innej osobie, sprawca 
szkody wraz ze swoją całą rodziną wchodzi 
przez adrogację pod władzę poszkodowanego

 

 

Next time



Czynności prawne



Oświadczenie woli i jego wady

Z Podręcznika:



Rozdział II § 5 pkt V i § 7

Z Podręcznika PR-PPP: 



Rozdział 2.1.

 

 

Next time

Z 565 Zagadek...



Kazusy: 30-31, 34-35, 39, 41, 43