Katastrofy ekologiczne w Polsce

grudzień 1967 
Iwiny na Pogórzu Kaczawskim- przerwanie 
wału zbiornika poflotacyjnego koplani rud 
miedzi Konrad
13 grudnia o godz. 3.00 w nocy doszło do 
przerwania wału piętrzącego wodę i osady 
zbiornika Iwiny. Wyrwą o długości 68 m u 
podstawy i 134 m w koronie wydostało się 4,6 
mln m

3

 płynnych osadów. Zalały one dolinę 

rzeki Bobrzycy (prawy dopływ Bobru) na 
długości 19 km pasem o szerokości od 50-220 
m. Szlamem pokryta została powierzchnia wsi 
Iwiny, Raciborowice Dolne, Lubków, Tomaszów 
Bolesławiecki, Kraśnik i Dąbrowa. Zginęło 
wówczas 18 osób a 570 odniosło rany. 
Odnotowano także duże straty zwierząt 
gospodarskich. Na zalanym obszarze znalazło 
się 121 domów mieszkalnych, 407 budynków 
gospodarczych, drogi i tory kolejowe. 

sierpień 1992
Pożar lasów w Kuźni Raciborskiej
Przyrost pożaru następował w zastraszającym tempie: 
- po pierwszej godzinie: 100 ha,
- po trzech godzinach - 600 ha,
- po sześciu godzinach - 2000 ha.

Ogień przesuwał się po wierzchołkach drzew z prędkością 
120-150 km/h. Następowały przerzuty ognia po kilkaset 
metrów, często nad pracującymi jednostkami strażaków. 
27 sierpnia pożar osiągnął swój maksymalny przyrost powie-
rzchni - rósł o ponad 10 ha w ciągu minuty! Po przekroczeniu 
drogi Gliwice -Kędzierzyn pożar rozszerzał się na północ i na 
wschód. W okolicach Kuźni odciął dostęp do zbiorników 
wodnych. 

Znalazł się w odległości 4-5 km od potężnych 
zbiorników paliwa (70.000 ton) na przedmieściach Kędzie-
rzyna i Zakładów Chemicznych w Kędzierzynie -Blachowni. 
Podjęto wzmożoną akcję gaśniczą na tym obszarze, by 
zapobiec niewyobrażalnej w skutkach katastrofie eko-
logicznej.
Pożar lasów w rejonie Kuzni Raciborskiej, Kędzierzyna-Kozla , 
Rud Raciborskich i Rudzińca pochłonął blisko 10.000 ha lasu, 
trwał 15 dni. Oprócz dwóch poległych wówczas strażaków 50
 osób było wówczas hospitalizowanych, a około 2000 
odniosło drobne urazy. 
Gaszeniem zajmowało się ponad 10.000 ludzi: strażacy, 
żołnierze, policjanci, funkcjonariusze Obrony Cywilnej i 
leśnicy. Do walki z żywiołem ściągnięto siły straży pożarnej 
z 30 województw.

W akcji brało udział 1100 samochodów pożarniczych, 
8 śmigłowców, 12 czołgów, pługów i spychaczy, 
26 samolotów, 50 cystern kolejowych i 6 lokomotyw. 

Spaliło się 15 wozów gaśniczych i 26 motopomp. Ekipy 
techniczne wykonały 380 napraw bieżących i 65 
poważnych napraw podzespołów. Rozgrzany popiół 
pogorzeliska zniszczył 70 kilometrów węży strażackich. 
Całkowity obwód pożaru osiągnął około 120 km.

sierpień 2006 
Rzeka Bóbr- opróżnianie zbiornika elektrowni 
wodnej Bobrowice I

lipiec 2008 
Rzeka Łydynia (okolice Ciechanowa)- awaria 
w oczyszczalni ścieków- zrzut 
nieoczyszczonych ścieków

Klęska ekologiczna w Górach Izerskich

od XVII w.    
Intensywne osadnictwo i rozwój przemysłów-
kopalnie rud metali, wypalanie węgla 
drzewnego i hutnictwo szkła wymagające 
dużych ilości drewna; duże wylesienia oraz 
stopniowe ustępowanie z lasu buka i jodły.

koniec XVIII w.
Wskutek niekontrolowanego wyrębu halizny 
stanowią ok.20% powierzchni Gór Izerskich i 
Karkonoszy, masowe przekształcanie lasów w 
pastwiska,

XVIII i XIX w.
Zmiana koncepcji gospodarki leśnej w 
kierunku maksymalizacji dochodu powoduje 
monotypizację składów gatunkowych na 
korzyść Św, ustępowanie jodły wskutek 
gospodarowania zrębami zupełnymi, 
zmniejszenie odporności poprzez odnawianie 
nasionami obcego (często nizinnego) 
pochodzenia [do 1914r.]; brak pielęgnacji w 
młodszych klasach wieku; sztuczne 
wprowadzenie Md [od 1776r.]
XIX i XX w.   
częste szkody od wiatrów [1897,1916, 1918, 
1921, 1930, 1955, 1966-67]
I poł.XX w.
nie wykonywanie cięć pielęgnacyjnych w d-
stanach
od ok.1968 r.
duża ilość szkód od wiatrów – 20-80tys.m3 
rocznie
1968-1975 r.
widoczne objawy osłabienia d-stanów- 
przebarwienia igieł-nie rozpoznano 
zagrożenia, dalsze ograniczanie cięć 
pielęgnacyjnych wymuszone przez 
konieczność usuwania drewna z cięć 
sanitarnych, 
1950-1960 r.
budowa 4 kompleksów wydobywczo-
energetycznych będących głównym źródłem 
emisji przemysłowych o łącznej wydajności: 
Niemcy - 10000 MW, Czechy - 4000 MW, 
Polska - 2000 MW

XVIII i XIX w.
Zmiana koncepcji gospodarki leśnej w 
kierunku maksymalizacji dochodu powoduje 
monotypizację składów gatunkowych na 
korzyść świerka, ustępowanie jodły wskutek 
gospodarowania zrębami zupełnymi, 
zmniejszenie odporności poprzez odnawianie 
nasionami obcego (często nizinnego) 
pochodzenia [do 1914r.]; brak pielęgnacji w 
młodszych klasach wieku; sztuczne 
wprowadzenie modrzewia [od 1776r.]

XIX i XX w.   
częste szkody od wiatrów [1897,1916, 1918, 
1921, 1930, 1955, 1966-67]

I poł.XX w.
nie wykonywanie cięć pielęgnacyjnych w d-
stanach
od ok.1968 r.
duża ilość szkód od wiatrów – 20-80tys.m3 
rocznie
1968-1975 r.
widoczne objawy osłabienia d-stanów- 
przebarwienia igieł-nie rozpoznano 
zagrożenia, dalsze ograniczanie cięć 
pielęgnacyjnych wymuszone przez 
konieczność usuwania drewna z cięć 
sanitarnych, 
1950-1960 r.
budowa 4 kompleksów wydobywczo-
energetycznych będących głównym źródłem 
emisji przemysłowych o łącznej wydajności: 
Niemcy - 10000 MW, Czechy - 4000 MW, 
Polska - 2000 MW

I poł.XX w.
nie wykonywanie cięć pielęgnacyjnych w 
drzewostanach

1950-1960 r.
budowa 4 kompleksów wydobywczo-
energetycznych będących głównym źródłem 
emisji przemysłowych o łącznej wydajności: 
Niemcy - 10000 MW, Czechy - 4000 MW, 
Polska - 2000 MW

od ok.1968 r.
duża ilość szkód od wiatrów – 20-80 tys.m3 
rocznie

1968-1975 r.
widoczne objawy osłabienia drzewostanów- 
przebarwienia igieł-nie rozpoznano 
zagrożenia, dalsze ograniczanie cięć 
pielęgnacyjnych wymuszone przez 
konieczność usuwania drewna z cięć 
sanitarnych, 

1950-1960 r.
budowa 4 kompleksów wydobywczo-
energetycznych będących głównym źródłem 
emisji przemysłowych o łącznej wydajności: 
Niemcy - 10000 MW, Czechy - 4000 MW, 
Polska - 2000 MW

1968-1975 r.
widoczne objawy osłabienia drzewostanów- 
przebarwienia igieł-nie rozpoznano 
zagrożenia, dalsze ograniczanie cięć 
pielęgnacyjnych wymuszone przez 
konieczność usuwania drewna z cięć 
sanitarnych, 

1977-1983 r.
Masowe wystąpienie wskaźnicy 
modrzewianeczki w Górach Izerskich i 
Karkonoszach (od ok. 2 tys. ha do ponad 10 
tys.ha) i ok.80% drzewostanów nadleśnictw 
Świeradów i Szklarska Poręba, 

od 1981 r.
Szkody wywołane emisjami przemysłowymi i 
susze w latach 1982-1983 powodują 
rozmnożenie się kambio-  i ksylofagów: 
drwalnika paskowanego Trypodendrum 
lineatum, czterooczka świerkowca 
Polygraphus poligraphus, polesiaka 
obramowanego Hylurgus palliatus, 
drzewożerka wielożernego Dryocetes 
hectographus. Żer tych owadów, stwarza 
dogodne warunki dla rozmnoży kornika 
drukarza Ips typographus. Od 1982 r. 
obserwuje się znaczny wzrost jego liczebności. 
Intensywny rozwój populacji rytowników, 
zmiana jego roli z nękającej na szkodnika 
zabijającego drzewa;

XI-XII.1982 r.
Decyzja Nr 10 Prezydium Rządu uznająca stan 
klęski ekologicznej w województwie 
jeleniogórskim
od 1982 r.
odnawianie powierzchni poklęskowych na 
większą skalę
1983 r.
„Program gospodarki leśnej na terenach 
objętych klęską ekologiczną w Sudetach” 
opracowany przez IBL
1983-1986 r.
największy rozmiar  cięć sanitarnych z 
kulminacją w 1984r – 170 tys.m3 w 
Nadleśnictwie Świeradów, [w latach 1976-97 
usunięto pow.1mln m3 drewna]
1988 r.
największy rozmiar powierzchni do 
odnowienia w Nadleśnictwie Świeradów – 
1791ha
1985-1990 r.
wzrost populacji jelenia powoduje szkody na 
pow.2 tys.ha rocznie w obu nadleśnictwach 
[1985]
1985-87 r. i 1990-1998 r.
masowe pojawy nornicy rudej i nornika 
burego. Szkody wyrządzone przez te gatunki  i 
inne gryzonie w latach 1985-1987, szacowano 
na średnio kilkaset ha upraw rocznie, 
największy rozmiar w 1986r – 1277 ha w obu 
nadleśnictwach, 
od 1995 r.
wspomaganie odnowień nawożeniem 
mineralnym preparatami Biomag [1995-97] i 
Silvamix [od1998r.]
od 1998 r.
program EkoFunduszu obejmujący m.in. 
zabudowę rynien erozyjnych [22km], 
nawożenie mineralne, modernizację szkółki, 
restytucję jodły [pow.300ha], 
na 1.01.1999r.
powierzchnia wylesiona została odnowiona w 
95,67%.
od 2000r.
brak powierzchni poklęskowych do 
odnowienia choć nadal niezbędne poprawki i 
uzupełnienia, konieczna przebudowa upraw i 
młodników, ograniczanie szkód od zwierzyny. 
Duży rozmiar cięć pielęgnacyjnych w 
młodnikach wynikający z niekorzystnej 
struktury klas wieku.

XI-XII.1982 r.
Decyzja Nr 10 Prezydium Rządu uznająca stan 
klęski ekologicznej w województwie 
jeleniogórskim

od 1982 r.
odnawianie powierzchni poklęskowych na 
większą skalę

1983 r.
„Program gospodarki leśnej na terenach 
objętych klęską ekologiczną w Sudetach”

1983-1986 r.
największy rozmiar  cięć sanitarnych z 
kulminacją w 1984r – 170 tys.m3 w 
Nadleśnictwie Świeradów, [w latach 1976-97 
usunięto pow.1mln m3 drewna]

1988 r.
największy rozmiar powierzchni do 
odnowienia w Nadleśnictwie Świeradów – 
1791ha
1985-1990 r.
wzrost populacji jelenia powoduje szkody na 
pow.2 tys.ha rocznie w obu nadleśnictwach 
[1985]
1985-87 r. i 1990-1998 r.
masowe pojawy nornicy rudej i nornika 
burego. Szkody wyrządzone przez te gatunki  i 
inne gryzonie w latach 1985-1987, szacowano 
na średnio kilkaset ha upraw rocznie, 
największy rozmiar w 1986r – 1277 ha w obu 
nadleśnictwach, 
od 1995 r.
wspomaganie odnowień nawożeniem 
mineralnym preparatami Biomag [1995-97] i 
Silvamix [od1998r.]
od 1998 r.
program EkoFunduszu obejmujący m.in. 
zabudowę rynien erozyjnych [22km], 
nawożenie mineralne, modernizację szkółki, 
restytucję jodły [pow.300ha], 
na 1.01.1999r.
powierzchnia wylesiona została odnowiona w 
95,67%.
od 2000r.
brak powierzchni poklęskowych do 
odnowienia choć nadal niezbędne poprawki i 
uzupełnienia, konieczna przebudowa upraw i 
młodników, ograniczanie szkód od zwierzyny. 
Duży rozmiar cięć pielęgnacyjnych w 
młodnikach wynikający z niekorzystnej 
struktury klas wieku.

1988 r.
największy rozmiar powierzchni do 
odnowienia w Nadleśnictwie Świeradów – 
1791ha

1985-1990 r.
wzrost populacji jelenia powoduje szkody na 
pow.2 tys.ha rocznie w obu nadleśnictwach 
[1985]

1985-87 r. i 1990-1998 r.
masowe pojawy nornicy rudej i nornika 
burego. Szkody wyrządzone przez te gatunki  i 
inne gryzonie w latach 1985-1987, szacowano 
na średnio kilkaset ha upraw rocznie, 
największy rozmiar w 1986r – 1277 ha w obu 
nadleśnictwach, 

od 1995 r.
wspomaganie odnowień nawożeniem 
mineralnym preparatami Biomag [1995-97] i 
Silvamix [od1998r.]
od 1998 r.
program EkoFunduszu obejmujący m.in. 
zabudowę rynien erozyjnych [22km], 
nawożenie mineralne, modernizację szkółki, 
restytucję jodły [pow.300ha], 
na 1.01.1999r.
powierzchnia wylesiona została odnowiona w 
95,67%.
od 2000r.
brak powierzchni poklęskowych do 
odnowienia choć nadal niezbędne poprawki i 
uzupełnienia, konieczna przebudowa upraw i 
młodników, ograniczanie szkód od zwierzyny. 
Duży rozmiar cięć pielęgnacyjnych w 
młodnikach wynikający z niekorzystnej 
struktury klas wieku.

od 1995 r.
wspomaganie odnowień nawożeniem 
mineralnym preparatami Biomag [1995-97] i 
Silvamix [od1998r.]

od 1998 r.
program EkoFunduszu obejmujący m.in. 
zabudowę rynien erozyjnych [22km], 
nawożenie mineralne, modernizację szkółki, 
restytucję jodły [pow.300ha], 

na 1.01.1999r.
powierzchnia wylesiona została odnowiona w 
95,67%.

od 2000r.
brak powierzchni poklęskowych do 
odnowienia choć nadal niezbędne poprawki i 
uzupełnienia, konieczna przebudowa upraw i 
młodników, ograniczanie szkód od zwierzyny. 
Duży rozmiar cięć pielęgnacyjnych w 
młodnikach wynikający z niekorzystnej 
struktury klas wieku.

od 2000r.
brak powierzchni poklęskowych do 
odnowienia choć nadal niezbędne poprawki i 
uzupełnienia, konieczna przebudowa upraw i 
młodników, ograniczanie szkód od zwierzyny. 
Duży rozmiar cięć pielęgnacyjnych w 
młodnikach wynikający z niekorzystnej 
struktury klas wieku.

W procesie zamierania drzewostanów w 
Górach Izerskich ujawnił się szczególny 
czynnik chorobotwórczy w postaci imisji 
przemysłowych, choć na całość procesu 
zwanego klęską ekologiczną w Sudetach 
składają się trzy czynniki : 

ANTROPOGENICZNY

BIOTYCZNY

ABIOTYCZNY