1

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Charakter i funkcje sankcji 

administracyjnych

oraz

   wybrane modele regulacji 

na przykładach przepisów z 
zakresu prawa społecznego

2

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Pojęcie „sankcji” w teorii prawa

Sankcja  oznacza  ujemne  skutki  prawne 
(dolegliwość),  jakie  powinny  nastąpić, 
jeżeli  adresat  normy  prawnej  nie 
zastosuje 

się 

do nakazu albo zakazu ustanowionego 
w przepisie prawa

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

3

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Brak 

definicji 

legalnej 

„sankcji 

administracyjnej” 
oraz 

ogólnej 

regulacji 

normującej 

zagadnienia 

materialno-prawne 

i 

proceduralne 

związane 

z stosowaniem sankcji

4

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Pojęciem  „sankcji  administracyjnych”  posługuje  się 
doktryna 
i orzecznictwo sądowe.
W przepisach prawa administracyjnego używa się na 
określenie sankcji:
•niejednolitej  terminologii  „opłata  podwyższona”, 
„administracyjna  kara  pieniężna”,  „kara  pieniężna”, 
„opłata sankcyjna”, „kwota dodatkowa”, „dodatkowe 
zobowiązaniowe podatkowe”
albo
•opisowego  wskazania  konsekwencji  naruszenia 
norm  prawa  administracyjnego  –  pozbawienie, 
wstrzymanie, 

nakazanie 

nieczynienia 

albo 

ograniczenie użytku z przyznanego uprawnienia.

5

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Definicje sankcji 

administracyjnej 

w doktrynie prawa

6

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Według  prof.  dr  hab.  J.  Filipka  - 

sankcje 

administracyjne 

rozumiane  są  jako  całokształt 

gwarancji 

prawnych, 

zabezpieczających 

realizację  prawa,  i  należy  je  odnosić 
do  wszystkich  sytuacji,  w  których  sprawca 
zachował się niezgodnie z treścią normy prawa, a 
nie 

wyłącznie 

do przypadków naruszenia obowiązku                   
                                 

 J. Filipek „Sankcja w prawie administracyjnym”, PiP 

1963 z. 12 

7

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Według 

dr 

M. 

Wincenciaka 

sankcja 

administracyjna 

to  nakładane  w  drodze  aktu 

stosowania  prawa  przez  organ  administracji 
publicznej 

wynikające 

ze 

stosunku 

administracyjnoprawnego  ujemne  (niekorzystne) 
skutki 
dla  podmiotów  prawa  które  nie  stosują  się  do 
obowiązków  wynikających  z  norm  prawnych  lub 
aktów stosowania prawa 

         

M. Wincenciak „Sankcje administracyjne i procedura ich 

wymierzania”

         

Wolters Kluwer, 2008

8

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

W ujęciu dr M. Lewickiego 

sankcje prawne w 

prawie  administracyjnym 

to  wynikające 

bezpośrednio  z  przepisów  prawa  powszechnie 
obowiązującego  lub  podjętej  na  ich  podstawie 
władczej  wypowiedzi  organu  administracji 
publicznej  niekorzystne  skutki  naruszenia 
obowiązków  prawnych  przez  ich  adresatów, 
polegające na pogorszeniu ich sytuacji prawnej 
w drodze nałożenia obowiązku lub pozbawienia 
uprawnienia.                     

M. Lewicki „Pojęcie sankcji prawnej w prawie 

administracyjnym” PiP 2002 

9

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Rekomendacja Nr R(91) Komitetu Ministrów Rady Europy 
z 

dnia 

13 lutego 1991 r. w sprawie sankcji administracyjnych, w 
której  mianem 

sankcji  administracyjnych

  określono 

kary 

nakładane 

w  drodze  aktów  administracyjnych  na  podmioty 
zachowujące  się  sprzecznie  ze  stosowanymi  normami 
prawnymi,  przybierające  postać  grzywny  lub  innego 
środka karnego, niezależnie od tego, czy mają charakter 
pieniężny, czy też nie.   
Z tej kategorii wyłączono:

• środki, 

które 

władze 

administracyjne 

są 

obowiązane 

podjąć 

w rezultacie postępowania karnego 

• sankcje dyscyplinarne

10

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Definicja 

„sankcji 

administracyjnej” 

w 

komisyjnym  projekcie  ustawy  –  Przepisy 
ogólne  prawa  administracyjnego  –  druk  nr 
3942  w  VI  kadencji    Sejmu  (tekst  projektu 
ustawy dostępny na stronie 

www.sejm.gov.pl

)

sankcja  administracyjna  –  dolegliwość  o 
charakterze 

pieniężnym 

lub 

innym, 

stosowana 

przez 

organ 

administracji 

publicznej z powodu naruszenia prawa

11

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Typologia funkcji sankcji administracyjnych

•represyjna  (sankcja  ma  stanowić  dolegliwość  dla  podmiotu, 
wobec którego jest stosowana; jest nakładana bez względu na 
skutek  wywołany  popełnieniem  deliktu  administracyjnego)  – 
typowa 

dla 

większości 

sankcji

o charakterze finansowym
•restytucyjna  (sankcja  ma  wymusić  przywrócenie  stanu 
zgodności  rzeczywistości  ze  stanem  wynikającym  z  normy 
prawa) 

– 

typowa 

dla większości sankcji o charakterze niepieniężnym
•prewencyjna (sankcja ma zapobiegać naruszeniu  prawa)
•redystrybucyjna (sankcja ma stanowić „nawiązkę” za szkody 
wywołane deliktem)
Ustalenie funkcji, jakie pełni sankcja, wynika z analizy normy 
prawnej sankcję ustanawiającej, rodzaju aktu normatywnego, 
ją  zawierającego,  a  także  zasad  odpowiedzialności  za 
popełniony  delikt  oraz  kryteriów  dopuszczalności  odstąpienia 
od nałożenia sankcji  albo jej zmniejszenia.

12

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Cechy sankcji administracyjnej

Kara 

administracyjna 

stanowi 

środek 

przymusu  służący  zapewnieniu  realizacji 
wykonawczo-zarządzających 

zadań 

administracji,  nie  stanowi  odpłaty  za 
popełniony czyn

13

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

 odpowiedzialność nie opiera się na kryterium 

winy  sprawcy,  ale  na  fakcie  naruszenia 
obowiązku 

prawnego, 

jest 

odpowiedzialnością  ex  lege;  nie  obowiązuje 
zasada domniemania niewinności

 podmiotami, na które nakłada się karę nie są 

tylko 

osoby 

fizyczne, 

podczas 

gdy 

odpowiedzialności 
za  przestępstwo  lub  wykroczenie  mogą 
podlegać 

tylko 

osoby 

fizyczne 

(odpowiedzialność  za  przestępstwo  lub 
wykroczenie 

jest 

odpowiedzialnością 

osobistą)

14

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Cechą  odróżniającą  „karę”  w  rozumieniu 
przepisów 

karnych 

od  „kary”  sankcji  administracyjnej  jest  to,  że  ta 
pierwsza 

musi 

mieć 

charakter 

zindywidualizowany  –  może  być  wymierzana 
tylko,  jeżeli  osoba  fizyczna  swoim  zawinionym 
czynem 

wypełni 

znamiona 

przestępstwa 

(wykroczenia,  przestępstwa  karnoskarbowego), 
natomiast  ta  druga  może  zostać  nałożona 
zarówno  na  osobę  fizyczną,  jak  i  na  osobę 
prawną,  stosowana  jest  automatycznie,  z 
tytułu  odpowiedzialności  obiektywnej  i  ma 
przede wszystkim znaczenie prewencyjne.

Z uzasadnienia wyroku TK z dnia 22 września 2009 r., SK 

3/08,

OTK-A 2009, nr 8, poz. 125

15

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

 wymierzanie  kar  następuje  w  trybie 

postępowania  administracyjnego  w  formie 
decyzji administracyjnej

 kontrolę 

sądową 

sprawują 

sądy 

administracyjne 
pod  kątem  zgodności  z  prawem  –  legalności 
decyzji  administracyjnej  wymierzającej  karę; 
w 

niektórych 

ustawach 

przewidziano 

szczególny tryb postępowania kontrolnego w 
przedmiocie  nakładania  administracyjnych 
kar 

pieniężnych 

[odwołania 

od  decyzji  o  nałożeniu  kary  rozpatruje  Sąd 
Okręgowy  w  Warszawie  w  Warszawie  –  sąd 
gospodarczy  w  trybie  przepisów  kpc  – 

np.  art. 

53-56 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. 
z 2011 r. Nr 43, poz. 226,z późn. zm.)]

16

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Konkludując,  należy  stwierdzić,  że  granica  pomiędzy 
deliktem administracyjnym i będącą jego konsekwencją 
karą 

administracyjną

a  wykroczeniem  jest  płynna  i  określenie  jej  należy  do 
zakresu  swobody  władzy  ustawodawczej.  (…) 
Trybunał  Konstytucyjny  wielokrotnie  podkreślał,  że  nie 
jest 

organem 

powołanym 

do  kontrolowania  celowości  i  trafności  rozwiązań 
przyjętych  przez  ustawodawcę.  Punktem  wyjścia 
rozstrzygnięć  Trybunału  Konstytucyjnego  jest  zawsze 
założenie 

racjonalności 

działań 

ustawodawcy 

i 

domniemanie zgodności ustaw z Konstytucją. Zadaniem 
Trybunału  jest  jedynie  ocena,  czy  przyjęte  przez 
ustawodawcę rozwiązania nie naruszają norm i wartości 
konstytucyjnych.

Z uzasadnienia wyroku TK z dnia 15 stycznia 

2007 r., P 19/06,

OTK-A 2007, nr 1, poz. 2  

17

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Represyjność 

sankcji 

jako 

kryterium 

decydujące  o  uznaniu  przez  Trybunał 
Konstytucyjny 

niekonstytucyjności 

uregulowania konkretnej dolegliwości jako 
sankcji 

nakładanej 

w 

trybie 

administracyjnym

(w  przypadkach  uznania,  że  kara  nie  może  być  nakładana  z 
tytułu  odpowiedzialności  obiektywnej  a  także  w  razie  uznania, 
że celem sankcji jest odpłata za czyn)
Niejednolite orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w zakresie 
konsekwencji  przewagi  elementu  represyjnego.  W  wielu 
orzeczeniach Trybunał Konstytucyjny nie uznał za sankcje karne 
sankcji o charakterze prewencyjno-represyjnym np. wyrok TK z 
dnia  18  kwietnia  2000  r.,  K  23/99,  OTK  2000,  nr  3,  poz.  89; 
wyrok TK z dnia 24 stycznia 2006 r., SK 52/04 , OTK-A 2006, nr 
1, 
poz. 6   

18

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Z  punktu  widzenia  poglądów  Trybunału 
Konstytucyjnego 

odpowiedzialność 

karnoadministracyjna  to  odpowiedzialność 
typu 

represyjno-porządkowego, 

będąca 

przejawem  interwencjonizmu  państwowego 
w  sferach,  jakie  zostały  uznane  przez 
ustawodawcę 
za  szczególnie  istotne.  Odpowiedzialność  ta, 
oparta 
na 

zasadzie 

winy 

obiektywnej, 

może 

posługiwać 

się 

sankcjami 

bezwzględnie 

oznaczonymi  i  wówczas  przybiera  charakter 
odpowiedzialności ustawowej.

Z uzasadnienia wyroku TK z dnia 24 stycznia 2006 r., 

SK 52/04,

OTK-A 2006, nr 1, poz. 6

19

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Niewątpliwie  opłata  przewidziana  z  tytułu 
niespełnienia  obowiązku  zawarcia  umowy 
ubezpieczenia  obowiązkowego  ma  nie  tylko 
charakter dyscyplinujący, ale także represyjny. 
Wniesienie 

opłaty 

nie 

zwalnia 

z  obowiązku  zawarcia  umowy.  Nie  należy  jej 
jednak 

utożsamiać 

z 

instytucją 

prawa 

karnego. 

Trzeba 

mieć 

na  względzie,  że  kary  pieniężne  przewidziane 
są  także  prawem  cywilnym  (właśnie  kary 
umowne) 
i administracyjnym.

Z uzasadnienia wyroku TK z dnia 18 kwietnia 2000 r., 

K 23/99,

OKT ZU 2000, nr 3, poz. 89

20

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Dopuszczalność  stosowania art. 42 Konstytucji RP 

jako wzorca kontroli

Art. 42.
1.Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuścił 
się  czynu  zabronionego  pod  groźbą  kary  przez  ustawę 
obowiązującą w czasie jego popełnienia. Zasada ta nie stoi 
na  przeszkodzie  ukaraniu  za  czyn,  który  w  czasie  jego 
popełnienia  stanowił  przestępstwo  w  myśl  prawa 
międzynarodowego.
2.Każdy,  przeciw  komu  prowadzone  jest  postępowanie 
karne,  ma  prawo  do  obrony  we  wszystkich  stadiach 
postępowania. 

Może 

on 

w  szczególności  wybrać  obrońcę  lub  na  zasadach 
określonych 
w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu.
3.Każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie 
zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu.

21

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Należy  podkreślić,  że  rozdział  II  Konstytucji  ma 
zastosowanie  nie  tylko  w  postępowaniach  karnych  w 
sensie 

stricte 

(por. 

orzeczenia 

z: 

7 grudnia 1993 r., sygn. K 7/93, OTK w 1993 r., cz. II, poz. 
42  i  26  kwietnia  1995  r.,  sygn.  K.  11/94,  OTK  w  1995  r., 
cz.  I,  poz.  12;  teza  podtrzymana  po  wejściu  w  życie 
Konstytucji z 1997 r. m.in. przez wyroki z: 8 grudnia 1998 
r., sygn. K. 41/97, OTK ZU nr 7/1998, poz. 117; 27 lutego 
2001  r.,  sygn.  K  22/00,  OTK  ZU  nr  3/2001,  poz.  48;  19 
marca  2007  r.,  sygn.  K  47/05,  OTK  ZU  nr  3/A/2007,  poz. 
27). Zawarte w tym rozdziale gwarancje odnoszą się „do 
wszelkich  postępowań  represyjnych,  tzn.  postępowań, 
których  celem  jest  poddanie  obywatela  jakiejś  formie 
ukarania lub jakiejś sankcji”. 

 Z uzasadnienia wyroku TK z dnia 12 maja 2009 

r., P 66/07,  

                        

               OTK-A 

2009, nr 5, poz. 65

22

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Zasada ne bis in idem (nie można orzekać dwa razy w tej 
samej  sprawie  przeciw  temu  samemu  oskarżonemu)  w 
przypadku  zbiegu  odpowiedzialności  administracyjnej  i 
karnej

Z  orzecznictwa  Trybunału  Konstytucyjnego  wynika,  że 
zasada ne bis in idem zawiera zakaz podwójnego karania tej 
samej  osoby  za  ten  sam  czyn  nie  tylko  w  odniesieniu  do 
wymierzania  sankcji  karnej,  lecz  także  przy  stosowaniu 
innych 

środków 

represyjnych, 

w 

tym 

sankcji 

administracyjnych  (np.  wyrok  TK  z  dnia  4  września  2007  r., 
sygn. P 43/06, OTK-A 2007, nr 8, poz. 95 i wyrok TK z dnia 

18 

listopada 2010 r., P 29/09, OTK-A 2010, nr 9, poz. 104)

23

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Nasila  się  w  nim  tendencja  do  gwarantowania  przestrzegania  różnych 
obowiązków 
o  charakterze  publicznym,  w  tym  głównie  –  daninowym,  za  pomocą  sankcji 
ekonomicznych,  nazywanych  w  różny  sposób  (np.  dodatkowa  opłata, 
dodatkowe  zobowiązanie  podatkowe,  opłata  z  tytułu  niedopełnienia 
obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia), ale z reguły bez 
użycia  słowa  „kara”.  Sankcje  te  są  wymierzane  w  trybie  pozasądowym, 
chociaż 
z  reguły  ich  przez  sprawcę,  opartego  na  kodeksach  karnych,  rozwija  się 
poboczny  nurt  represjonowania  przy  pomocy  sankcji  ekonomicznych,  często 
bardziej dolegliwych niż grzywny przewidziane przez  prawo karne lub prawo 
wykroczeń, 

stosowanych 

bez  zachowywania  standardów  ochronnych  obowiązujących  w  postępowaniu 
karnym, 
w  szczególności  winy  jako  przesłanki  odpowiedzialności,  prawa  do  obrony 
i  zasady  ne  bis  in  idem.  Trybunał  Konstytucyjny  uznaje  za  zasadne 
skrupulatne  ocenianie  tych  sui  generis  karnych  mechanizmów  prawnych  ze 
względu 

na 

wzorce 

konstytucyjne 

dotyczące 

szeroko 

pojętej 

odpowiedzialności o charakterze represyjnym.
                                                    

                      Z uzasadnienia do wyroku TK z dnia 18 

listopada 2010 r., P 29/09,

                    OTK-A 2010, nr 9, poz. 104

24

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Brak  ogólnej  regulacji  normującej  zagadnienia 
materialno-prawne 
i  proceduralne  związane  z  stosowaniem  sankcji, 
normującej takie zagadnienia, jak:  

•pojęcie sankcji administracyjnej, 

•zasady odpowiedzialności za naruszenie, 

•ustanie karalności  naruszenia z uwagi na upływ czasu, 

•wyłączenie odpowiedzialności administracyjnej za działanie 
wyczerpujące znamiona deliktu administracyjnego,

•sposób  formułowania  sankcji  administracyjnej,  w  tym  jej 
miarkowanie (wymiar i zakres dolegliwości)
Brak 

jednolitych 

zasad 

nakładania 

sankcji 

administracyjnych 
przez  organy  administracji  publicznej,  w  tym 
przesłanek wymiaru kary
Przy  dokonywaniu  oceny  wysokości  wymierzonej  kary 
pieniężnej  sądy  muszą  się  odwoływać  do  zasad  ogólnych 
prawa  i  postępowania  administracyjnego  oraz  celu  ustawy, 
w której normę zawierającą sankcję ustanowiono

25

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Minimalne 

standardy 

zalecane 

do 

realizacji 

państwom 

członkowskim 

w Rekomendacji Nr R(91) Komitetu Ministrów Rady 
Europy 
z  dnia  13  lutego  1991  r.  w  sprawie  sankcji 
administracyjnych:
•sankcje  i  warunki,  w  jakich  mogą  one  być  nakładane, 
winna definiować ustawa,
•nie  wolno  nałożyć  sankcji,  jeżeli  w  czasie  popełnienia 
czynu  nie  stanowił  on  postępowania  sprzecznego  z 
odnośnymi 

normami; 

w  sytuacji,  gdy  obowiązywały  wówczas  łagodniejsze 
reguły 

odpowiedzialności 

nie 

można 

stosować 

wprowadzonej  później  surowszej  sankcji,  a  w  przypadku 
wejścia w życie mniej represyjnych postanowień należy je 
zastosować  wobec  osoby  objętej  administracyjnym 
reżimem odpowiedzialności

26

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

• nikt  nie  może  być  dwukrotnie  karany  administracyjnie  za 

ten  sam  czyn,  na  postawie  tej  samej  normy  prawnej  albo 
norm chroniących ten sam interes społeczny  (…)

• każde postępowanie wszczęte w sprawie nałożenia sankcji 

musi 

– 

ze  względu  na  potrzebę  ochrony  praw  danej  osoby  – 
zakończyć  się  rozstrzygnięciem  (aktem  zamykającym 
postępowanie)

• do  sankcji  administracyjnych  powinny  stosować  się 

następujące specyficzne zasady:

 każda osoba powinna być poinformowana o zarzutach
 należy jej udzielić wystarczającego czasu do przygotowania się do 

sprawy 

 każda  osoba  powinna  być  poinformowana  o  charakterze 

świadczących przeciwko niej dowodów

 należy  jej  zapewnić  możliwość  wypowiedzenia  się  przed 

podjęciem decyzji

 akt  administracyjny  nakładający  sankcję  powinien  wskazywać 

motywy, 
na których się opiera  

27

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Prawa społeczne 

Podstawowe źródła: Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, 
Społecznych i Kulturalnych z 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 
169),
Europejska Karta Społeczna z 1961 r. (Dz. U. z 1999 r. Nr 8, poz. 
67)

•prawo do pracy
•prawo do odpowiednich, bezpiecznych i higienicznych warunków pracy
•prawo do organizowania się i do rokowań zbiorowych
•prawo do ochrony rodziny, kobiet, dzieci i młodzieży
•prawo do zabezpieczenia społecznego
•prawo do ochrony zdrowia
•prawo do nauki
•prawo do odpowiedniego poziomu życia

Podstawowym źródłem praw społecznych w Polsce jest 
Konstytucja RP

28

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Sankcje w prawie pracy i 

sankcje dyscyplinarne

29

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Sankcje w prawie pracy

Odpowiedzialność  pracownicza  –  przewidziane  w  przepisach 
prawa  pracy  negatywne  skutki  o  charakterze  prawnym,  które 
mają  być  stosowane  wobec  pracownika  za  jego  naganne 
zachowanie 

(definicja 

zaproponowana 

przez  W.  Sanetrę  w  W.  Sanetra  „Odpowiedzialność  według  prawa 
pracy.  Pojęcie,  zakres,  dyferencjacja”,  Wydawn.  Uniwersytetu 
Wrocławskiego, 1991)
podstawą  odpowiedzialności  materialnej  pracownika  są: 
wykazanie  szkody,  wykazanie  bezprawności  zachowania  się 
pracownika, 

wina 

subiektywna 

oraz  istnienie  związku  przyczynowego  między  zachowaniem  się 
pracownika 
a  powstałą  szkodą  -  charakter  sankcji  kompensacyjny  (np. 
naprawienie  szkody  wyrządzonej  pracodawcy),  represyjny 
(stanowi określoną dolegliwość finansową) oraz prewencyjny 
podstawą  odpowiedzialności  porządkowej  pracownika  są: 
naruszenie  określonych  obowiązków  przez  pracownika  oraz 
subiektywna  naganność  czynu  (wina)  –  charakter  sankcji 
represyjny  oraz  prewencyjny  (ma  na  celu  zdyscyplinowanie 
pracownika)

30

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

 rodzaje sankcji: 
              o  charakterze  dyscyplinującym  upomnienie, 

nagana, kara pieniężna 

              albo  o  charakterze  majątkowym  np.  obniżenie 

wynagrodzenia, potrącenie premii

 odpowiedzialność 

pracodawcy 

ma 

najczęściej 

charakter majątkowy 

 podmioty 

uprawnione 

do 

stosowania 

odpowiedzialności 

z 

zakresu 

prawa 

pracy: 

pracodawcy,  sądy  pracy,  organy  Państwowej 
Inspekcji Pracy, społeczni inspektorzy pracy, komisje 
pojednawcze 

  

31

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Sankcje dyscyplinarne

•niejednolitość  poglądów  doktryny  co  do  charakteru 
odpowiedzialności  dyscyplinarnej  (przypisanie  sankcji 
dyscyplinarnych  do  konkretnej  gałęzi  prawa  pociąga  za 
sobą  stosowanie  procedury  charakterystycznej  dla  tej 
gałęzi)
•sankcje  dyscyplinarne  powodują  rozwiązanie  albo 
negatywną  zmianę  treści  stosunku  prawnego  łączącego 
członka  organizacji  publicznej  z  tą  organizacją  (np. 
wydalenie,  pozbawienie  funkcji,  zawieszenie  w  prawach 
członka, obniżenie stopnia)
•odpowiedzialność  dyscyplinarna  pracowników,  których 
status  jest  uregulowany  w  tzw.  pracowniczych 
pragmatykach służbowych 

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

32

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Odpowiedzialność dyscyplinarna

kary  orzekają  specjalnie  do 
tego powołane organy
zróżnicowany 

 

dla 

poszczególnych 

grup 

zawodowych katalog sankcji
dotkliwość 

kary 

(nawet 

eliminacja  z  danej  grupy 
zawodowej)

Kara porządkowa

 kary 

nakłada 

pracodawca

 trzy rodzaje kar:
       upomnienie
       nagana
       kara pieniężna

Różnice  między  odpowiedzialnością  dyscyplinarną  a 
kodeksową odpowiedzialnością porządkową

33

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

• odpowiedzialność  dyscyplinarna  funkcjonariuszy 

służb mundurowych i żołnierzy zawodowych

• odpowiedzialność  dyscyplinarna  w  korporacjach 

zawodowych

• odpowiedzialność 

dyscyplinarna 

w 

stowarzyszeniach

• odpowiedzialność dyscyplinarna w sporcie

34

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Zasady wymierzania sankcji 

dyscyplinarnych

•regulacje w zakresie trybu postępowania o wymierzenie kary 
dyscyplinarnej  nie  są  kompleksowe  i  z  reguły  odsyłają  w 
sprawach 

nieuregulowanych 

w 

tych 

przepisach 

do 

odpowiedniego stosowania kodeksu postępowania karnego
•orzeka organ kolegialny składający się z osób należących do 
danej 

grupy 

zawodowej, 

zajmujących 

co 

najmniej 

równorzędną  funkcję  w  strukturze  korporacji  w  porównaniu  z 
funkcją 

osoby 

podlegającej 

ukaraniu, 

a  w  przypadku  osób  zatrudnionych  na  podstawie  stosunku 
pracy  albo  pełniących  służbę  członkami  organu  kolegialnego 
mogą  być  osoby  posiadające  taki  sam  status;  w  służbach 
mundurowych  najczęściej  władzę  dyscyplinarną  sprawują 
przełożeni,
•postępowanie  dyscyplinarne  jest  dwuinstancyjne  (stronami 
są  podmiot  inicjujący  postępowanie  dyscyplinarne  –  quasi 
oskarżyciel 

oraz 

obwiniony 

o naruszenie prawa lub zasad deontologii)

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

35

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Postępowanie  dyscyplinarne  ma,  według  Trybunału,  podobnie  jak 
postępowanie  karne,  charakter  represyjny  (zob.  wyroki  TK  z:  8 
grudnia 

1998 

r., 

sygn. 

K 

41/97; 

11  września  2001  r.,  sygn.  SK  17/00;  19  marca  2007  r.,  sygn.  K 
47/05).  Różni  się  ono  od  postępowania  karnego  w  szczególności 
naturą 

czynów 

nagannych 

kwalifikowanych 

jako 

delikty 

dyscyplinarne  oraz  tym,  że  postępowanie  dyscyplinarne  nie  jest 
wymiarem  sprawiedliwości  w  rozumieniu  art.  175  ust.  1  ustawy 
zasadniczej. Niemniej jednak właśnie ze względu na swój represyjny 
charakter  gwarancją  konstytucyjnej  ochrony  osób  podlegających 
odpowiedzialności  dyscyplinarnej  jest  -  jak  utrzymuje  Trybunał  - 
przyznanie im możliwości wniesienia odwołania do sądu, który 
kontroluje  poprawność  postępowania  dyscyplinarnego  i  jest 
upoważniony,  by  uchylić  orzeczenie  wydane  przez  organy 
dyscyplinarne  (zob.  wyroki  TK  z:  2  czerwca  1999  r.,  sygn.  K  34/98, 
OTK  ZU  nr  5/1999,  poz.  94;  4  marca  2008  r.,  sygn.  SK  3/07; 
2  września  2008  r.,  sygn.  K  35/06).  (…)  Formułując  standardy 
dotyczące postępowania dyscyplinarnego Trybunał stwierdził nadto, 
że  rodzaj  orzeczonej  kary  dyscyplinarnej  nie  może  być 
kryterium różnicującym dostęp ukaranego do sądu. 

                            Z uzasadnienia wyroku TK z dnia 6 

listopada 2012 r., K 21/11, 

                          OTK-A 2012, nr 10, poz. 119

36

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

• 

Typologia sankcji 

administracyjnych

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

37

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

kara  pieniężna  –  dolegliwość  za  działanie 
bez  wymaganego  prawem  zezwolenia  władzy 
publicznej,  naruszenie  zakazu  albo  nakazu 
określonego 

normami 

prawa 

lub 

za 

spowodowanie 

stanu 

bezprawia 

administracyjnego, 

posiadającego 

cechę 

ciągłości 
w określonym przedziale czasu
Zagrożenie karą pieniężną może być określane:

w  sposób sztywny (określenie  konkretnej  stawki za  określony 
rodzaj naruszenia) 
widełkowo  poprzez  sprecyzowanie  górnego  i  dolnego  progu 
zagrożenia 
w zależności od dochodu osiąganego przez odpowiedzialnego 
administracyjnie w określonym przedziale czasu 

 

38

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Wybór  administracyjnej  kary  pieniężnej  jako  metody 
karania  określonego  zachowania  powoduje  odciążenie 
wymiaru  sprawiedliwości  oraz  zmniejszenie  kosztów 
postępowania ponoszonych przez Skarb Państwa

Kryteria różnicujące grzywnę i administracyjną karę 

pieniężną

grzywna

podmiot stosujący karę 

sąd powszechny, Sąd Najwyższy

podstawowe zasady i tryb postępowania 
normują

Kodeks postępowania karnego
Kodeks postępowania w sprawach o 
wykroczenia

odpowiedzialności podlegają

co do zasady osoby fizyczne i 
podmioty zbiorowe (wyjątkowo)

podstawa odpowiedzialności 

wyczerpanie znamion czynu 
zabronionego, wina oraz społeczna 
szkodliwość czynu w stopniu 
większym niż znikomy

wysokość kary

ustala się w granicach ustawowych w 
odniesieniu do konkretnego sprawcy

administracyjna kara 

pieniężna

podmiot stosujący karę

organ administracji publicznej

podstawowe zasady i tryb postępowania 
normują

Kodeks postępowania 
administracyjnego
Ordynacja podatkowa

odpowiedzialności podlegają 

osoby fizyczne, osoby prawne i 
jednostki organizacyjne

podstawa odpowiedzialności

wypełnienie przesłanek deliktu 
administracyjnego bez potrzeby 
ustalania winy

wysokość kary

w większości regulacji w sposób 
sztywny

39

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

40

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Art. 130. 1. Kto  nie  realizuje  zaleceń  pokontrolnych  -  podlega  karze  pieniężnej  w 
wysokości od 200 do 6.000 zł.

2. Kto  bez  zezwolenia  prowadzi  placówkę  zapewniającą  całodobową  opiekę  osobom 
niepełnosprawnym,  przewlekle  chorym  lub  osobom  w  podeszłym  wieku,  w  której 
przebywa:

1)

nie więcej niż 10 osób - podlega karze pieniężnej w wysokości 10.000 zł;

2)

więcej niż 10 osób - podlega karze pieniężnej w wysokości 20.000 zł.

3. W  przypadku  prowadzenia  bez  zezwolenia  przez  jeden  podmiot  więcej  niż  jednej 
placówki, o której mowa w ust. 2, karę wymierza się osobno za każdą z placówek.

4. Kto  po  uprawomocnieniu  się  decyzji  o  nałożeniu  kary  pieniężnej  za  prowadzenie  bez 
zezwolenia 

wojewody 

placówki 

zapewniającej 

całodobową 

opiekę 

osobom 

niepełnosprawnym, 

przewlekle 

chorym 

lub 

osobom 

w podeszłym wieku nie zaprzestał jej prowadzenia, podlega karze pieniężnej w wysokości 
40.000 zł.

5. W  przypadku  stwierdzenia  zagrożenia  życia  lub  zdrowia  osób  przebywających  w 
placówce  zapewniającej  całodobową  opiekę  osobom  niepełnosprawnym,  przewlekle 
chorym  lub  osobom  w  podeszłym  wieku  prowadzonej  bez  zezwolenia  wojewoda  może, 
poza nałożeniem kary pieniężnej, wydać decyzję nakazującą wstrzymanie prowadzenia tej 
placówki,  z  nadaniem  rygoru  natychmiastowej  wykonalności,  do  czasu  uzyskania 
zezwolenia.

41

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Art. 131. 1. Kary pieniężne, o których mowa w art. 130, wymierza, w drodze decyzji 
administracyjnej, wojewoda.

2. Wysokość  kary,  o  której  mowa  w  art.  130  ust.  1,  ustala  wojewoda,  biorąc  pod 
uwagę  rozmiar  prowadzonej  działalności,  stopień,  liczbę  i  społeczną  szkodliwość 
stwierdzonych uchybień.

3. Od decyzji, o której mowa w ust. 1, przysługuje odwołanie do ministra właściwego 
do spraw zabezpieczenia społecznego.

4. Od nieuiszczonych w terminie kar pobiera się odsetki ustawowe.

5. Egzekucja  kar  wraz  z  odsetkami  za  zwłokę  następuje  w  trybie  przepisów  o 
postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Art. 131a. (pominięty)

Art. 132. 1. Wpływy z tytułu kar pieniężnych nakładanych na podstawie art. 131 ust. 
1 stanowią dochód budżetu państwa.

2. Kary pieniężne nakładane na podstawie art. 131 ust. 1 wpłacane są na rachunek 
bieżący dochodów urzędu wojewódzkiego.

42

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie 

pieczy zastępczej

Art. 198. Kto  nie  realizuje  zaleceń  pokontrolnych,  o  których  mowa  w  art.  125  ust.  1, 
podlega karze pieniężnej w wysokości od 500 do 10.000 zł.

Art. 199. 1. Karę  pieniężną,  o  której  mowa  w  art.  198,  wymierza,  w  drodze  decyzji, 
wojewoda.

2. Od decyzji, o której mowa w ust. 1, przysługuje odwołanie do ministra właściwego do 
spraw rodziny.

3. Od nieuiszczonej w terminie kary pieniężnej pobiera się odsetki ustawowe.

4. Egzekucja kary pieniężnej wraz z odsetkami za zwłokę następuje w trybie przepisów 
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

5. Kara pieniężna jest wpłacana na rachunek bieżący dochodów wojewody.

Art. 200. Wpływy z tytułu kary pieniężnej, o której mowa w art. 198, stanowią dochód 
budżetu państwa.

43

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków 

spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz 

wyrobów medycznych

Art. 50. 1. Karze pieniężnej podlega, kto wbrew przepisom:

1) art. 6 stosuje inne odpłatności i dopłaty za leki, środki spożywcze specjalnego 
przeznaczenia żywieniowego lub wyroby medyczne;

2) art. 7 stosuje inne niż urzędowe marże hurtowe lub marże detaliczne na leki, 
środki  spożywcze  specjalnego  przeznaczenia  żywieniowego  lub  wyroby 
medyczne;

3) art. 8 stosuje inne niż ustalone w decyzji administracyjnej o objęciu refundacją 
ceny  zbytu  na  leki,  środki  spożywcze  specjalnego  przeznaczenia  żywieniowego 
lub wyroby medyczne;

4)  art.  49  ust.  3  udziela  którejkolwiek  z  korzyści  majątkowych  lub  osobistych,  o 
których mowa w tym przepisie.

2. Karę  pieniężną,  o  której  mowa  w  ust.  1  pkt  1-3,  wymierza  się  w  wysokości 
wartości 

sprzedanych 

z  naruszeniem  przepisów  ustawy  leków,  środków  spożywczych  specjalnego 
przeznaczenia  żywieniowego,  wyrobów  medycznych  powiększonej  o  wartość  do 
5%  obrotu  produktami,  w  stosunku  do  których  wydana  została  decyzja 
administracyjna  o  objęciu  refundacją,  osiągniętego  w  poprzednim  roku 
kalendarzowym.

44

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

3. Przy ustalaniu wysokości tej wartości bierze się pod uwagę:

1)

cenę zbytu netto w przypadku wnioskodawcy,

2)

cenę  hurtową  netto  w  przypadku  podmiotu  uprawnionego  do  obrotu 

hurtowego,

3)

cenę  detaliczną  netto  w  przypadku  podmiotu  uprawnionego  do  obrotu 

detalicznego

- otrzymanej w poprzednim roku kalendarzowym kwoty z tytułu refundacji.

4. Karę pieniężną, o której mowa w ust. 1 pkt 4 wymierza się w wysokości do 5% 
wartości netto obrotu produktami, w stosunku do których wydana została decyzja 
administracyjna  o  objęciu  refundacją  osiągniętego  w  poprzednim  roku 
kalendarzowym.

5. W  przypadku,  gdy  podmiot  ukarany  nie  wykazuje  obrotu  produktami,  w 
stosunku  do  których  wydana  została  decyzja  administracyjna  o  objęciu 
refundacją,  karę  pieniężną,  o  której  mowa  w  ust.  1  pkt  4,  wymierza  się  w 
wysokości  stokrotnej  wartości  udzielonej  korzyści  majątkowej  lub  osobistej,  o 
której mowa w art. 49 ust. 3.

45

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Art. 51. Karze  pieniężnej  podlega  wnioskodawca,  który  nie  dotrzymał  określonych  w 
decyzji  administracyjnej  o  objęciu  refundacją  postanowień  w  zakresie  instrumentów 
dzielenia  ryzyka.  Kara  ta  wymierzana  jest  w  kwocie  stanowiącej  dwukrotność  wartości 
poniesionych  przez  Fundusz  kosztów  refundacji  związanych  z  niedotrzymaniem 
postanowień decyzji.

Art. 52. 1. Karze pieniężnej podlega ten, kto wbrew przepisowi art. 49 ust. 1:

1)

uzależnia  zawarcie  umowy  dotyczącej  leków,  środków  spożywczych 

specjalnego  przeznaczenia  żywieniowego,  wyrobów  medycznych  podlegających 
refundacji lub uzależnia treść tej umowy, od przyjęcia lub spełnienia przez:

a)

innego  przedsiębiorcę  zajmującego  się  wytwarzaniem  lub  obrotem  lekami, 

środkami  spożywczymi  specjalnego  przeznaczenia  żywieniowego,  wyrobami 
medycznymi podlegającymi refundacji,
b)

podmiot prowadzący aptekę,

c)

kierownika apteki,

d)

osobę  wydającą  leki,  środki  spożywcze  specjalnego  przeznaczenia 

żywieniowego, wyroby medyczne objęte refundacją

-

świadczenia  niezwiązanego  z  przedmiotem  tej  umowy,  w  tym  którejkolwiek 

korzyści majątkowej lub osobistej, o której mowa w art. 49 ust. 3;

2) stosuje wobec podmiotów wymienionych w pkt 1 niejednolite warunki umów.

46

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

2. Kara pieniężna, o której mowa w ust. 1, wymierzana jest w kwocie stanowiącej 
równowartość  3%  wartości  netto  obrotu  produktami,  w  stosunku  do  których 
wydana 

została 

decyzja 

administracyjna 

o objęciu refundacją, osiągniętego w poprzednim roku kalendarzowym.

Art. 53. 1. Kary pieniężne, o których mowa w art. 50 ust. 1 pkt 1-3, art. 51 i art. 
52,  nakłada  minister  właściwy  do  spraw  zdrowia  w  drodze  decyzji 
administracyjnej.

2. Karę pieniężną, o której mowa w art. 50 ust. 1 pkt 4, nakłada w drodze decyzji 
administracyjnej  wojewódzki  inspektor  farmaceutyczny,  na  którego  obszarze 
działania doszło do naruszenia przepisów art. 49 ust. 3.

3. Przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, o których mowa w ust. 1 i 2, należy 
uwzględnić 
w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a 
także uprzednie naruszenie przepisów ustawy.

4. Kary  pieniężne  stanowią  przychód  Funduszu.  Prezes  Funduszu  jest 
wierzycielem  w  rozumieniu  przepisów  o  postępowaniu  egzekucyjnym  w 
administracji.

5. Karę pieniężną uiszcza się w terminie 7 dni od dnia, w którym decyzja stała się 
ostateczna 
na  rachunek  bankowy  wskazany  przez  Prezesa  Funduszu.  Od  kary  pieniężnej 
nieuiszczonej w terminie nalicza się odsetki ustawowe.

6. Egzekucja  kary  pieniężnej  wraz  z  odsetkami  za  zwłokę  następuje  w  trybie 
przepisów 
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

47

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej

Art. 35. 1. W  przypadku  czasowego  zaprzestania  działalności  leczniczej 
całkowicie  lub  częściowo,  w  zakresie  jednej  lub  kilku  jednostek  lub  komórek 
organizacyjnych 

przedsiębiorstwa 

podmiotu 

leczniczego 

wykonującego 

działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne, 
bez  zachowania  trybu  określonego  w  art.  34,  wojewoda  nakłada,  w  drodze 
decyzji  administracyjnej,  na  kierownika  tego  podmiotu  karę  pieniężną  w 
wysokości  do  trzykrotnego  miesięcznego  wynagrodzenia  tej  osoby,  wyliczonego 
na 

podstawie 

wynagrodzenia 

za 

ostatnie 

3  miesiące  poprzedzające  miesiąc,  w  którym  nałożono  karę.  Decyzji  nadaje  się 
rygor natychmiastowej wykonalności.

2. Karę  pieniężną  uiszcza  się  w  terminie  14  dni  od  dnia  doręczenia  decyzji 
administracyjnej.

3. Przy  ustalaniu  wysokości  kary  pieniężnej  wojewoda  jest  obowiązany 
uwzględniać rodzaj i wagę stwierdzonych naruszeń.

4. Kara  pieniężna  podlega  egzekucji  w  trybie  przepisów  o  postępowaniu 
egzekucyjnym 
w administracji.

5. Do kary pieniężnej stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 
1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm.) dotyczące 
terminu  przedawnienia  zobowiązań  podatkowych  oraz  odsetek  od  tych 
zobowiązań.

6. Na  decyzję  w  sprawie  kary  pieniężnej  przysługuje  skarga  do  sądu 
administracyjnego.

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

48

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Przesłanki 

dopuszczalności 

zastępowania 

odpowiedzialności  wykroczeniowej  odpowiedzialnością 
opartą  na  administracyjnych  karach  pieniężnych  ujęte 
w  opinii  Rady  Legislacyjnej  z  dnia  24  maja  2013  r.  o  projekcie 
założeń  projektu  ustawy  o  zmianie  zasad  ponoszenia 
odpowiedzialności 

za 

niektóre 

zachowania 

stanowiące 

wykroczenia  oraz  o  zmianie  ustawy  –  Kodeks  postępowania 
w sprawach o wykroczenia:
•w  przypadkach  czynów  polegających  na  spowodowaniu  stanu 
niezgodnego 
z  nakazami  albo  zakazami  adresowanymi  do  podmiotów  prawa 
będących  nie  tylko  osobami  fizycznymi,  ale  także  (a  tym 
bardziej  wyłącznie)  osobami  prawnymi  lub  jednostkami 
organizacyjnymi bez osobowości prawnej,
•formalny charakter naruszanego nakazu albo zakazu (dotyczy 
np.  obowiązku  składania  informacji  organom  administracji 
publicznej,  zgłaszania  zamierzonego  zachowania  do  ewidencji 
albo rejestru, umieszczania na towarach lub dołączania do nich 
informacji adresowanych do nabywców),

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

49

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

• odpowiedzialność 

ponoszona 

przez 

naruszającego  nakaz  albo  zakaz  nie  na 
zasadzie  winy  pojmowanej  według  reguł 
prawa  karnego  i  prawa  wykroczeń,  lecz  na 
zasadzie ryzyka lub braku w nadzorze,

• ukierunkowanie  sankcji  na  wyrządzenie 

uszczerbku 

wyłącznie 

majątkowego 

(ekonomicznego),  w  celu  spowodowania 
zapewnienia 

realizacji 

obowiązków 

wynikających  z  przepisów  materialnego 
prawa  administracyjnego;  bez  znaczenia 
pozostaje  ocena  moralna  sankcjonowanego 
działania,

50

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

• konieczność 

szybkiej, 

skutecznej 

i 

proporcjonalnej  reakcji  właściwego  organu 
administracji w celu zapobieżenia uczynieniu 
nakazów 

albo 

zakazów, 

których 

niedotrzymanie 

ma 

podlegać 

sankcjonowaniu,  pozbawionymi  rzeczywistej 
mocy  obowiązującej,  uniemożliwiając  temu 
organowi  wykonanie  nałożonych  na  niego 
zadań 

lub 

spowoduje 

konieczność 

poniesienia  stosownej  odpowiedzialności 
przez państwo,

• nieznaczny  ładunek  albo  całkowity  brak 

społecznej 

dezaprobaty 

dla 

danego 

naruszenia

51

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

• pozbawienie 

lub 

ograniczenie 

uprawnień  (pozwolenia,  zezwolenia, 
koncesji, licencji)

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo 

farmaceutyczne

Art. 81. 1.  Główny  Inspektor  Farmaceutyczny,  a  w  odniesieniu 

do 

hurtowni 

farmaceutycznych 

produktów 

leczniczych 

weterynaryjnych  Główny  Lekarz  Weterynarii,  cofa  zezwolenie  na 
prowadzenie hurtowni farmaceutycznej, jeżeli:

1) 

przedsiębiorca 

prowadzi 

obrót 

produktami 

leczniczymi 

niedopuszczonymi do obrotu;

2)  przedsiębiorca  naruszył  przepis  art.  24  ust.  3c  w  odniesieniu 

do produktów leczniczych objętych refundacją.

52

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

2. Główny  Inspektor  Farmaceutyczny,  a  w  odniesieniu  do  hurtowni 
farmaceutycznych  produktów  leczniczych  weterynaryjnych  Główny 
Lekarz Weterynarii, może cofnąć zezwolenie, w szczególności jeżeli:
1)  pomimo  uprzedzenia,  przedsiębiorca  uniemożliwia  lub  utrudnia 
wykonywanie czynności urzędowych przez Inspekcję Farmaceutyczną;
2)  przedsiębiorca  przechowuje  produkty  lecznicze  niezgodnie  z 
warunkami dopuszczenia do obrotu;
3)  przedsiębiorca  nie  uruchomił  hurtowni  w  ciągu  4  miesięcy  od  dnia 
uzyskania  zezwolenia  lub  nie  prowadzi  działalności  objętej 
zezwoleniem przez okres co najmniej sześciu miesięcy.
3. Zezwolenie na prowadzenie hurtowni farmaceutycznej wygasa:
1)  w  przypadku  śmierci  osoby,  na  rzecz  której  zostało  wydane 
zezwolenie;
2)  wykreślenia  spółki  z  rejestru  prowadzonego  zgodnie  z  odrębnymi 
przepisami.
4. Cofnięcie  lub  stwierdzenie  wygaśnięcia  następuje  w  drodze  decyzji 
organu, który wydał zezwolenie na prowadzenie hurtowni.

53

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

nakaz (zakaz) określonego działania

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne

Art. 62. 1. Główny Inspektor Farmaceutyczny, a w odniesieniu do produktów 
weterynaryjnych  Główny  Lekarz  Weterynarii,  sprawuje  nadzór  nad 
przestrzeganiem przepisów ustawy w zakresie reklamy.
2. Organy, o których mowa w ust. 1, mogą w drodze decyzji nakazać:
1)  zaprzestania  ukazywania  się  lub  prowadzenia  reklamy  produktów 
leczniczych sprzecznej z obowiązującymi przepisami;
2)  publikację  wydanej  decyzji  w  miejscach,  w  których  ukazała  się  reklama 
sprzeczna 
z obowiązującymi przepisami, oraz publikację sprostowania błędnej reklamy;
3) usunięcie stwierdzonych naruszeń.
3. Decyzje, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 3, mają rygor natychmiastowej 
wykonalności.

54

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

  Powody zamiany reżimu sankcji karnych 

na sankcje administracyjne

•szybsze stosowanie sankcji administracyjnych
•uproszczony tryb nakładania
•odciążenie  sędziów,  wpływające  na  sprawniejsze  i 
terminowe prowadzenie spraw o przestępstwa
•brak  skuteczności  procedur  karnych  w  ściganiu 
niektórych rodzajów czynów
•uwolnienie  się  spod  rygorów  właściwych  dla  prawa 
karnego 
•wpływ prawa wspólnotowego

55

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich 
z  dnia  29  stycznia  2013  r.  do  Ministra 
Administracji 

i 

Cyfryzacji 

w 

związku 

z 

coraz 

powszechniejszym 

stosowaniem 

przez 

organy 

administracji 

publicznej 

instytucji 

administracyjnych 

kar 

pieniężnych  (pełny  tekst  wystąpienia  na  stronie 

www.rpo.gov.pl

 ) 

RPO  zwrócił  się  z  wnioskiem  o  podjęcie  działań 
zmierzających do:

• 

znowelizowania 

Kodeksu 

postępowania 

administracyjnego 
i  wprowadzenia  do  systemu  polskiego  prawa  jednolitych 
zasad 

ogólnych 

odnoszących 

się 

o 

wymierzania 

administracyjnych 

kar 

pieniężnych 

przez 

organy 

administracji publicznej, 

56

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

• wprowadzenia  do  porządku  prawnego  znajdującej 

zastosowanie 
do 

wszelkich 

kar 

administracyjnych 

regulacji 

zawierającej: 

 legalną  (ustawową  definicję)  sankcji  administracyjnej 

oraz administracyjnej kary pieniężnej,

 zunifikowane  zasady  wymiaru  administracyjnej  kary 

pieniężnej, 
tzn.  okoliczności,  które  powinny  być  brane  pod  uwagę 
przez  organ  administracji  przy  dokonywaniu  wymiaru 
kary  (na  przykład:  wielkość  wyrządzonej  szkody,  fakt 
uprzedniego  ukarania  za  taki  sam  delikt,  sytuacja 
materialna 

i 

rodzinna 

osoby 

podlegającej 

odpowiedzialności administracyjnej, czy działanie miało 
charakter 

zamierzony, 

jednorazowy, 

czy 

stały 

(powtarzalny)), 

57

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

 instytucję ekskulpacji w przypadku zaistnienia deliktu 

z przyczyn spowodowanych siłami wyższymi,

 bezwzględne  prawo  dla  każdego  ukaranego 

podmiotu 
do  zaskarżenia  ostatecznej  decyzji  wymierzającej 
karę pieniężną do sądu administracyjnego

 instytucję  przedawnienia  odpowiedzialności  z  tytułu 

deliktu  administracyjnego  oraz  możliwości  egzekucji 
nałożonej kary pieniężnej

58

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Podsumowanie 

•szeroki 

charakter 

zadań 

realizowanych 

przez 

administrację  publiczną  determinuje  zróżnicowanie 
sankcji przez nią stosowanych
•brak 

jednolitej 

koncepcji 

sankcji 

prawnych 

przewidzianych prawem administracyjnym – konieczność 
ustawowego  ustanowienia  ogólnych  zasad  odnoszących 
się  do  stosowania  i  wymiaru  sankcji  administracyjnych 
oraz  uregulowania  zbiegu  sankcji  administracyjnych  z 
sankcjami 

karnymi 

i sankcjami wymierzanymi za wykroczenia

59

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

• przy 

wyborze 

rodzaju 

odpowiedzialności 

przez 

ustawodawcę  powinny  zostać  uwzględnione  funkcje 
realizowane  za  pomocą  sankcji  administracyjnych 
(represja powinna stanowić domenę kar w rozumieniu 
kodeksu  karnego  i  kodeksu  wykroczeń)  oraz  stopień 
społecznej  dezaprobaty  dla  naruszenia  –  przy 
dokonywaniu  wyboru  należy  uwzględniać  także 
orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka 
w Strasburgu (ETPC)

ETPC 

nie 

klasyfikuje 

poszczególnych 

form 

odpowiedzialności do określonych dziedzin prawa, ale 
dokonuje 

oceny, 

czy 

konkretna 

dolegliwość 

przewidziana  w  prawie  krajowym  jest  w  istocie 
sankcją karną 

Zarzut  naruszenia  art.  6  ust.  1  Europejskiej  Konwencji  o 

Ochronie Praw Człowieka (EKPC) – przekazanie funkcji 
orzeczniczych  w  sprawie  wymierzenia  sankcji  karnej 
organowi niesądowemu  - w razie uznania przez ETPC 
jako „criminal charge” odpowiedzialności określonej w 
prawie krajowym

       

60

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii 

Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu 

Społecznego

• przy 

konstruowaniu 

przepisów 

ustanawiających 

odpowiedzialność  administracyjną  w  odniesieniu  do 
osób  prawnych  i  jednostek  organizacyjnych  nie 
posiadających osobowości prawnej należy uwzględniać 
jako odpowiedzialnych za delikt administracyjny także 
ich  przedstawicieli,  odpowiedzialnych  za  nienależyte 
wykonanie  przepisów  prawa,  które  stanowi  podstawę 
wymierzenia sankcji administracyjnej