TYPY PSYCHOTERAPII

Warunki konieczne do prowadzenia

terapii indywidualnej



Przez wiele lat jedyną formą psychoterapii były bezpośrednie

kontakty terapeuty z pacjentem - psychoterapia

indywidualna -oparte na silnym związku tych dwóch osób i

przebiegające w warunkach szczególnej intymności.



Tworzenie warunków do prowadzenia psychoterapii

indywidualnej nie wymaga szczególnych urządzeń ani

miejsca. To, że spotkanie uzyskuje charakter terapeutyczny,

wynika z jego celu i z tego, że jedna z osób, dysponująca

odpowiednimi kompetencjami, pełni rolę udzielającego

pomocy wobec drugiej, pozostającej w roli chorego.



Oczywiście spotkanie odbywa się w warunkach

zapewniających koncentrację uwagi bez przeszkód

zewnętrznych, hałasów. W pomieszczeniu nie powinno być

nikogo innego poza terapeutą.

PSYCHOTERAPIA

INDYWIDUALNA



Stworzenie atmosfery dającej pacjentowi

pewność nienaruszalności tajemnicy lekarskiej,

umożliwiającej zaufanie pozwalające na

ujawnianie najintymniejszych przeżyć.



W psychoterapii indywidualnej terapeuta jest

praktycznie jedynym czynnikiem leczącym,

jedynym źródłem bodźców tworzących

terapeutyczny charakter tej sytuacji.

PSYCHOTERAPIA

INDYWIDUALNA



Większość psychoterapeutów preferuje

taką organizację przestrzeni

, w której

fotele ustawione są skośnie do siebie, a

między nimi znajduje się róg stolika lub

biurka. Stwarza to dobre możliwości

obserwacji niewerbalnych zachowań

pacjenta, wolną przestrzeń przed oboma

partnerami spotkania, a zarazem pewne

oddzielenie własnej części tej przestrzeni,

stwarzane przez róg stolika.

PSYCHOTERAPIA

INDYWIDUALNA



Bardzo często okazuje się, że właściwa

terapia zajmuje nie więcej niż 40-50%

czasu spotkania, niezależnie od tego, czy

trwa ono godzinę czy tylko 20 minut.



Wydaje się, że im krótsze spotkania, tym

większy procent czasu jest produktywnie

wykorzystywany.

PSYCHOTERAPIA

INDYWIDUALNA



Na ogół przyjmuje się, że „godzina”

psychoterapii trwa 45 minut.



Pozostałe 15 minut wykorzystywane jest

na notatki.



Coraz częściej jednak na spotkania

przeznacza się tylko 25-30 minut.

PSYCHOTERAPIA

INDYWIDUALNA



W przypadku reakcji nerwicowych może ona

ograniczać się do kilku (3-6) spotkań.



Pacjenci głębiej zaburzeni np. z zaburzeniami

typu borderline, na ogół nie potrafią określić ani

rodzaju głównych dolegliwości, ani swoich

„problemów”. Ich terapia wymaga na ogół 150-

200 spotkań.



Zazwyczaj jednak doprowadzenie do znacznej i

względnie trwałej poprawy objawowej oraz

istotnych zmian w osobowości wymaga 40-100

spotkań psychoterapii indywidualnej.

PSYCHOTERAPIA

INDYWIDUALNA



Okresy między jednym a drugim

spotkaniem nie powinny przekraczać

tygodnia,



wydaje się, że optymalne jest

spotykanie się 2 razy tygodniowo.



Prowadzenie szczegółowej dokumentacji od

pierwszych spotkań jest koniecznym elementem

procesu psychoterapeutycznego

PSYCHOTERAPIA GRUPOWA



Psychoterapia grupowa, w odróżnieniu od

indywidualnej, uwzględnia interakcje

pomiędzy uczestnikami grupy, bazuje na

specyficznych normach przez nią

kreowanych, a przede wszystkim korzysta

z sił tkwiących w małych grupach

społecznych w celu prowokowania

pożądanych zmian u ich uczestników

PSYCHOTERAPIA GRUPOWA



Generalnym celem funkcjonowania grupy

psychoterapeutycznej

są indywidualne

zmiany funkcjonowania jej członków.



Zmiany te mogą następować zarówno

dzięki aktywności uczestników grupy

psychoterapeutycznej, jak również

zamierzonym oddziaływaniom

psychoterapeuty.

Formy grup psychoterapeutycznych



Grupy psychoterapeutyczne organizowane

są jako

zamknięte lub otwarte



Grupy zamknięte pracują w tym samym

składzie uczestników, z tym samym

terapeutą, zwykle w określonym z góry

przedziale czasowym.



Grupami otwartymi są takie, do których

włączani są nowi pacjenci, a wypisywani

są ci, którzy ukończyli terapię.

Organizacja grupy

psychoterapeutycznej



A. Liczba uczestników

Optymalna liczba uczestników grupy

terapeutycznej mieści się w granicach od 6 do 12 osób. W

grupach poniżej 6 osób liczba możliwych interakcji

pomiędzy uczestnikami jest niewielka.



B. Czas trwania grup

Zalecana najmniejsza liczba godzin

pracy grupy zamkniętej wynosi 40-60 godzin. Grupa mająca

łącznie około 60 godzin zajęć traktowana jest jako

krótkoterminowa. Zamknięte grupy psychoterapeutyczne

trwały najczęściej od 80 do 100 godzin .



C. Czas trwania jednej sesji terapeutycznej i częstości

spotkań

Dla zamkniętych grup prowadzonych

ambulatoryjnie najczęściej organizowane są spo tkania 1-2

razy w tygodniu. Czas trwania jednej sesji terapeutycznej

wynosi zwykle około 2 godzin. Przy liczbie uczestników

powyżej 8 osób wskazane jest raczej przedłużanie sesji

powyżej 2 godzin. Małe grupy 6-osobowe mogą być

prowadzone jedną godzinę.

KRYTERIA DOBORU UCZESTNIKÓW



Zewnętrzne problemy

Udział w jednej grupie

osób o podobnym problemie zewnętrznym

ułatwia uczestnikom identyfikację z grupą, a

przede wszystkim przyczynia się do jej spójności,

która traktowana jest jako istotny czynnik leczący

w psychoterapii grupowej.



2. Różnorodność osobowości. Odmienność

osobowości uczestników grupy jest pomocna w

procesie psychoterapii.

KRYTERIA DOBORU UCZESTNIKÓW



3. Na ogół panuje pogląd, że dobieranie składu

grupy pod kątem kategorii diagnostycznych nie

ma większego sensu. Niekorzystne jest włączanie

do grup neurotyków: pacjentów psychotycznych,

narkomanów, osób z rysami psychopatycznymi,

alkoholików, którzy nie są w okresie abstynencji .



4. Wiek i różnorodność kulturowa. Tworzenie grup

terapeutycznych z uwzględnieniem wieku

uczestników jest akceptowana przez wszystkich

terapeutów. Niekiedy postuluje się włączanie do

grupy dorosłych osób do 50 roku życia, a

wyodrębnianie grupy starszych w wieku 50-60 lat.

Kontrakt grupowy



Umowa między pacjentem a terapeutą

kierującym do grupy powinna zawierać

uzasadnienie, dlaczego proponowana jest terapia

grupowa, określać częstotliwość spotkań, czas

trwania jednej sesji, przewidywany czas trwania

grupy, w przypadku otwierania grupy

ambulatoryjnej. Kontrakt powinien być zawierany

z każdą osobą indywidualnie. Jeżeli pacjent

przyjmowany jest do ośrodka prowadzącego

terapię stacjonarną, gdzie psychoterapia grupowa

jest jednym z elementów całego systemu

oddziaływań, kontrakt z pojedynczą osobą

powinien dotyczyć każdej z tych form pracy.

Kontrakt grupowy



Niezależnie od umów indywidualnych

zalecane jest zawieranie kontraktu z całą

grupą.



A. Czas i miejsce



B. Cele grupy.



C. Frekwencja



D. Utrzymywanie tajemnicy



E. Kontakty członków grupy poza sesjami

Czynniki leczące

w psychoterapii

grupowej



WZBUDZANIE NADZIEI



POCZUCIE PODOBIEŃSTWA



DOSTARCZANIE WIEDZY, INFORMACJI



ALTRUIZM -Czynnik ten jest specyficzny dla psychoterapii

grupowej, nie działa w terapii indywidualnej. Duże

znaczenie psychoterapeutyczne może mieć przeżycie w gru

pie doświadczenia, że jest się osobą pomocną innym

ludziom. Uczestnicy grupy słuchają siebie wzajemnie,

przekazują innym własne uwagi, sugestie, rady, oferują

empatyczne zrozumienie, wsparcie. Pacjenci nierzadko

chętniej przyjmują uwagi, podtrzymanie, interpretacje

innych pacjentów niż terapeuty.

Czynniki leczące

w psychoterapii

grupowej



UCZENIE SPOŁECZNYCH UMIEJĘTNOŚCI



NAŚLADOWANIE -w grupach psychoterapeutycznych

znane jest zjawisko uzyskiwania poprawy dzięki obserwacji

terapii innego pacjenta o podobnej konstelacji problemów.



INTERPERSONALNE UCZENIE



SPÓJNOŚĆ GRUPY - warunkami sprzyjającymi spójności

grupy są: dobór odpowiednich uczestników, zrównoważona

kompo zycja grupy, skuteczna informacja o zasadach

funkcjonowania grupy, podjęcie kontraktu.



ODREAGOWANIE (KATHARSIS)- uwolnienie się od silnych,

dotychczas tłumionych uczuć. Odreagowanie może polegać

na dzieleniu się z grupą wydarzeniem wraz z

towarzyszącymi mu silnymi emocjami. Dotyczy to

szczególnie trudnych sytuacji życiowych, takich jak: ważna

strata, odrzucenie, utrata bliskiej osoby, istotny zawód.

Fazy rozwoju grupy terapeutycznej

Faza orientacji



Przedmiotem jawnej komunikacji pomiędzy

uczestnikami w fazie wstępnej są często:

określanie celów funkcjonowania grupy, wstępna,

fasadowa prezentacja własnej osoby,

niektórych

trudności i symptomów, wyrażanie obaw i

wątpliwości związanych z udziałem w grupie. Na

mniej jawnym poziomie odbywa się wyra żanie

stosunku i oczekiwań wobec terapeuty, pierwsze

ustalanie relacji wobec innych uczestników grupy,

określenie własnego miejsca w grupie.

Role grupowe



Lider dominacji pierwszej fazy jest zazwyczaj osobą, która w

nowej, mało ustrukturalizowanej sytuacji próbuje przejąć

przywództwo zadaniowe.



Liderem sympatii dostarcza pacjentom oparcia, okazując

zrozumienie, ciepło, ochronę.



Błaznem grupowym jest osoba, której zachowanie sprzyja

rozładowywaniu napięcia w grupie przez humor. Pacjent taki

sam źle toleruje napięcie, zwłaszcza lękowe.



Kozioł ofiarny jest postacią, która kanalizuje napięcia

grupowe agresywne lub lękowe. Pełni ona rolę obiektu

zastępczego.

Role grupowe



„

Dobry uczeń” grupowy pragnie

podporządkować się wszelkim zaleceniom i

oczekiwaniom terapeuty.



Rola outsidera odnosi się do bardzo

niespecyficznego określenia osoby pozostającej

na uboczu, izolowanej lub odrzucanej przez

grupę.



W początkowej fazie grupy zwykle wkładają

wysiłek we włączenie wszystkich członków. W

pozycji

outsidera

są często osoby, które budzą

niepokój grupy.

Faza konfrontacji i eksploracji różnic



Fazę tę rozpoczyna

pojawienie się konfliktów w

grupie

, czyli ujawnianie złości i zawodu wobec

psychoterapeuty grupowego oraz antagonizmów

między uczest nikami grupy.



Etap ten nazywa

fazą konfliktu i buntu -j

est to

bardzo dynamiczny etap rozwoju grupy. Powstają

podgrupy tworzone z różnych powodów i na

różnych zasadach.



Pod koniec drugiego etapu następuje

destabilizacja ról grupowych ukonstytuowanych w

pierwszej fazie.

Role grupowe

Faza konfrontacji i eksploracji różnic



A. „Wyraziciel nastrojów grupowych” jest osobą,

która szczególnie wrażliwie odbiera wspólnie

przeżywane przez grupę emocje, przeciwstawne

pragnienia.



B. „Stabilizator emocji grupowych”-potrafi

natomiast trafnie zinterpretować znaczenie

wydarzeń w grupie i ujmować je na poziomie

poznawczym, dystansując się od silniejszych

uczuć.



C. „Sumienie grupy” odnosi się do postaci, która

pilnuje przestrzegania norm moralnych przez

grupę.

Role grupowe

Faza konfrontacji i eksploracji różnic



D. „Dziecko grupowe” pod szczególną ochroną może podejmować

dwojakie go rodzaju role: - „Biedne dziecko” to osoba, która często

okazuje bezradność, niezdecydo wanie. Chętnie przyjmuje ochronę

przed krytyką i irytacją innych osób.



„

Szalone dziecko” jest osobą, która z wdziękiem wyraża różne

pragnienia, impulsy, także takie, które nie są akceptowane.

Zyskuje sympatię, ponieważ zastępczo ujawnia nie aprobowane

przez innych pragnienia.



E. „Dobra mama” („kochany wujaszek”) jest osobą opiekuńczą,

ochraniającą, ciepłą. Inni uczestnicy grupy oczekują od niej

wsparcia, zrozumienia.



F. „Bard grupowy” jest osobą wrażliwą na nastrój i klimat grupy.

Zajmuje często pozycję dosyć niezależną w stosunku do innych.

Inną wersją tej roli jest „filozof grupowy", który poszukuje sensu

egzysten cjalnego.



G. „Opozycjonista” kwestionuje posunięcia psychoterapeuty,

rozwiązania grupowe. Uruchamia krytyczne myślenie na temat

reguł i norm, jakimi kieruje się grupa.

Faza konfrontacji i eksploracji różnic



Pod koniec tego etapu badanie stosunku do

prowadzącego psychoterapeuty przestaje mieć

tak duże znaczenie.



Następuje czasowe ustalenie pozycji

poszczególnych uczestników w grupie.



Konflikty i antagonizmy wyciszają się.



Wzrasta poczucie bezpieczeństwa i wzajemnego

zaufania. Bardzo znacznie wzrasta spójność

grupy.

Faza pogłębionej eksploracji problemów na

poziomie indywidualnym i grupowym



Na tym etapie następuje głębsze

eksplorowanie problemów indywidualnych.



Dość często faza ta otwierana jest

dzieleniem się doświadczeniami z okresu

dzieciństwa: odrzucania, utraty jednego z

rodziców, niespełnienia istotnych

pragnień, rywalizacji z rodzeństwem.

Faza kończenia psychoterapii



W grupach zamkniętych o określonym z

góry czasie trwania okres kończenia

psychoterapii dostarcza pacjentom

trudnych przeżyć. Wzrost nastrojów

smutku, niepewności, a także pragnienie

przedłużenia kontaktu należy traktować

jako naturalne.

Wymiary stylu terapeuty



Emocjonalna stymulacja

oznacza zachęcanie

uczestników do wyrażania uczuć, konfrontowania poglądów,

systemów wartości. Psychoterapeuta sam wchodzi w

kontakt z uczestnikami, pobudza ich, przejawia

serdeczność, ciepło, złość, budzi także niepokój.



Opieka

przejawiana jest przez terapeutę jako gotowość do

udzielania oparcia, ochrony, zachęcanie do aktywności,

wyrażanie troski, serdeczności, akceptacji.



Orientacja poznawcza

wyraża się w nadawaniu przez

terapeutę znaczeń przeżyciom pojedynczych osób,

wyjaśnianiu sensu zachowań i zjawisk w grupie,

dostarczaniu siatki pojęciowej niezbędnej do lepszego

rozumienia siebie i innych.



Funkcja wykonawcza

prowadzącego polega na

wyznaczaniu celu i kierunku działania, kontrolowaniu

przebiegu akcji, określa niu reguł działania, podejmowaniu

decyzji, zadawaniu pytań.

Typologia stylu

prowadzenia



opiekunowie



stymulatorzy



społeczni inżynierowie



bezosobowi prowadzący



liberalni prowadzący



dowódcy

Trzy ostatnie style prowadzenia w

rezultacie są nieefektywne

ZJAWISKA W PSYCHOTERAPII



Przeniesienie

jest specyficzną relacją, jaka

powstaje podczas psychoterapii pomiędzy

pacjentem i terapeutą. Dotyczy ustosunkowań

pacjenta do psychoterapeuty. Wyraża się w

postaci odczuć, popędów, pragnień, obaw,

fantazji, postaw, których pacjent doświadczał w

przeszłości, zwłaszcza wobec znaczących dla

niego osób z dzieciństwa, a obecnie kieruje w

stosunku do psychoterapeuty.

ZJAWISKA W PSYCHOTERAPII



Wyróżnia się dwie kliniczne postaci przeniesienia

—

pozytywne i negatywne



Doświadczenie przeniesienia pozytywnego

oznacza przeżywanie przez pacjenta pragnienia,

aby terapeuta kochał go i zwracał na niego

uwagę.



Negatywne przeniesienie sprawia, iż terapeuta

staje się obiektem agresji, pogardy,

lekceważenia, okrutnej obojętności itp.

ZJAWISKA W PSYCHOTERAPII



PRZECIWPRZENIESIENIE



Przeciwprzeniesienie dotyczy

ustosunkowań psychoterapeuty wobec

pacjenta.



Może to być efekt niezaspokojenia

aktualnych potrzeb emocjonalnych

psychoterapeuty, frustracji w życiu

osobistym.

PSYCHOTERAPIA RODZIN

Celem psychoterapii rodziny

jest zawsze zdrowie

jednej lub kilku spośród tworzących ją osób.

Dostrzeżenie specyfiki systemu rodziny,

czynników wpływających na powstawanie

zaburzeń jednostki, zabezpieczając terapeutów

przed błędem spostrzegania innych jej członków z

perspektywy tylko jednej osoby, zazwyczaj tej,

która prezentuje się jako chora lub jest

przedstawiana terapeutom jako osoba

wymagająca leczenia itp.

Założenia terapii rodzin



—

Życie psychiczne jednostki uzależnione jest od kontekstu

społecznego, w jakim ona żyje.



Jednostka wpływa na kontekst społeczny i równocześnie

pozostaje pod jego wpływem.



—

Najważniejszą grupą społeczną dla człowieka jest jego

rodzina. Organizacja i struktura rodziny określa zachowania

oraz intrapsychiczne procesy zachodzące u członków

systemu rodzinnego.



Zmiany w strukturze rodziny wywołują zmiany w jednostce.



—

Gdy terapeuta pracuje z pacjentem lub jego rodziną, jego

zachowanie staje się częścią kontekstu społecznego.



Terapeuta i rodzina tworzą nowy, terapeutyczny system,

który wyznacza zachowania swoich członków.

Terapia par



Terapia par jest także „terapią rodziny”

tworzonej przez partnerów ma również za

zadanie zmianę struktury relacji między

partnerami i zarazem funkcjonowania

każdego z nich.



Przebiega jednak na ogół w nieco innych

warunkach, gdyż mamy tu do czynienia z

tylko jedną relacją w odróżnieniu od sieci

relacji istniejących między członkami

wieloosobowej grupy rodzinnej.

Założenia terapii kompleksowej



Terapia kompleksowa - leczeniem pacjentów

zajmować się kilka współdziałających osób



Jak się jednak wydaje, łączenie różnych form

leczenia znacznie zwiększa możliwości uzyskania

pożądanych zmian.

Psychoterapia indywidualna,

grupowa i rodzinna są łączone z farmakoterapią,

a jeśli leczenie toczy się w warunkach oddziału

całodobowego lub dziennego, także z

oddziaływaniem społeczności pacjentów i

personelu.

Reguły społeczności terapeutycznej



Społeczność oddziału funkcjonuje opierając się na

regułach „społeczności terapeutycznej”.



Rozumiane jako zasady organizacji życia oddziału

-zasady społeczności terapeutycznej zakładają

znaczną własną aktywność pacjentów w procesie

leczenia, bezpośrednią komunikację każdego z

każdym,



udział wszystkich osób w podejmowaniu decyzji

na zasadach bezpośredniej demokracji i



dążenie do podejmowania tych decyzji po

uzyskaniu konsensusu wynikającego ze

zrozumienia ich słuszności,

współodpowiedzialności.

Reguły społeczności terapeutycznej



Konieczność istnienia platformy

rozwiązywania problemów powoduje, że

plan zajęć przewiduje zazwyczaj regularne

zebrania całej społeczności oddziału



Odbywają się one co najmniej raz w

tygodniu. Powinni w nich uczestniczyć

wszyscy zatrudnieni i leczący się na

oddziale.



Zazwyczaj spotkania takie prowadzone są

przez osoby pełniące aktualnie funkcje w

samorządzie.

Document Outline