Istota

 

 i zakres finansów

 

 

 

Definicja finansów

Ogół zjawisk pieniężnych 

powstających w związku z 

działalnością gospodarczą i 

społeczną człowieka 

 

 

Finanse zajmują się opisywaniem 

obrotu

środkami pieniężnymi, który powstaje w 

wyniku kreacji, gromadzenia i wymiany 

pieniądza. 

 

 

Finanse są to 

pieniężne

Stosunki 

Formy 

Metody

Instrumenty

Mechanizmy 

podziału i 

wymiany 

 

 

Finanse można określić jako naukę 

zajmującą 

się badaniem zjawisk tworzenia, 
gromadzenia, podziału i wymiany 

produktu 

społecznego za pomocą pieniądza.

 

 

Zjawiska finansowe są zawsze zjawiskami 

pieniężnymi, ale nie wszystkie zjawiska pieniężne 

są zjawiskami finansowymi.

 

 muszą bowiem pozostawać w ruchu, 

czyli w obiegu 

 dotyczą więc wyłącznie pieniądza w 

postaci realnej 

 

 

Pieniądz w postaci idealnej 

 spełnia jedynie funkcję miernika 

wartości

 wyraża się w cenie  
 nie należy do kategorii finansowych 
 ma  zasadniczy  wpływ  na  kształtowanie 

się zjawisk finansowych. 

 

 

Funkcje finansów – ujęcie 

klasyczne

 Redystrybucyjna

 Bodźcowa

 Kontrolna (informacyjna)

 

 

Funkcja redystrybucyjna

    
    wynika z samej definicji finansów, 

która 

        wyraźnie  podkreśla,  że  podział  i 

wymiana

    dóbr i usług odbywa się za pomocą 

pieniądza 

 

 

Funkcja bodźcowa

   P

olega na wykorzystaniu instrumentów i 

strumieni

   pieniężnych do sterowania gospodarką. 
   
   Funkcja ta rozwija się w pełni tylko w       
   gospodarce rynkowej, gdzie jedynym 

warunkiem 

   przejmowania produktu społecznego jest 

pieniądz.                

 

 

Funkcja kontrolna

  
 
     

Pozwala  na  uzyskanie  informacji  o 

przebiegu

        zjawisk  gospodarczych  na  podstawie 

obserwacji 

    strumieni pieniężnych.

 

 

Funkcje finansów – ujęcie 

nowoczesne

 Alokacyjna

 Regulacyjna

 Stabilizacyjna 

 

 

Funkcja alokacyjna

   
     

Polega  na  przemieszczaniu  się  strumieni 

pieniężnych 

          między  podmiotami,  będącymi  stronami 

stosunku 

     ekonomicznego. 
                            
W  szerszym  rozumieniu  alokacji  za  pomocą 

pieniądza 

podlega produkt społeczny

 

 

Funkcja regulacyjna

   P

olega na możliwości regulowania 

rynku, przez 

    zastosowanie odpowiednio dobranych 
    instrumentów finansowych, takich jak: 
  podatki, 
  kredyty,
  kursy walutowe itp. 

 

 

Funkcja stabilizacyjna

  
  W

ynika z funkcji poprzedniej i polega na 

   utrzymywaniu  równowagi rynkowej, w 

tym przede 

   wszystkim pieniężnej przez 

kształtowanie popytu i 

   podaży na pieniądz.

 

 

Finanse jako dziedzina 

nauk ekonomicznych 

 

 

Finanse przedstawiają relacje, jakie 

zachodzą 

w obrębie poszczególnych podmiotów 
gospodarczych i pomiędzy nimi, a 

wynikające 

z przepływu strumieni pieniężnych. 

 

 

Podstawę dla rozwoju 

finansów stanowi 

 teoria ekonomii (w tym mikro i 

makroekonomia)

 teorii pieniądza i polityki 

pieniężnej 

 

 

Ścisłe zależności 

zachodzą między 

finansami a:

 ekonomikami branżowymi 

 teorią zarządzania 

 

 

Wprowadzanie nowych, 

skomplikowanych instrumentów 

finansowych wymaga zastosowania

 

 statystyki 

 ekonometrii

 

 

Najbardziej zbliżone 

dyscypliny ekonomiczne 

 Rachunkowość

 Rachunkowość zarządcza

 

 

Pozaekonomiczne dyscypliny 

naukowe wykorzystywane w 

nauce finansów

 

 Matematyka

 – 

obliczanie wartości pieniądza w czasie

 Socjologia - 

oznaczenie zachowań i potrzeb społecznych 

umożliwiających tworzenie odpowiednich

 

związków i 

operacji finansowych 

 Psychologia

 – 

analiza zachowań inwestorów rynku 

kapitałowego

 

 Etyka

 - 

 uwzględnianie społecznych skutków decyzji 

ekonomicznych

 

 

 

Dyscypliny finansowe 

 Podstawy finansów 
 Finanse publiczne
 Bankowość
 Finanse przedsiębiorstw
 Finanse ubezpieczeń 
 Rynek pieniężny i kapitałowy
 Finanse międzynarodowe
 Analiza finansowa
 Matematyka finansowa
 Informatyka finansowa
 Inżynieria finansowa.

 

 

Zasoby finansowe i 

fundusze

 

 

 

 Zasoby pieniężne są to środki 
zgromadzone 

przez 

określony 

podmiot bez 

konkretnego przeznaczenia.

 

 

 
Fundusze 

stanowią 

zasoby 

pieniężne 

konkretnego 

podmiotu, 

zgromadzone w 

określonym celu.

 

 

Klasyfikacja funduszów

Kryterium 

Fundusze 

Własności 

Publiczne
Prywatne 

Zakresu 

Makroekonomiczne
Mikroekonomiczne 

Funkcji ekonomicznych podmiotów

Państwa (rządowe, samorządowe)
Banków 
Przedsiębiorstw
Zakładów ubezpieczeń
Funduszów inwestycyjnych i 
emerytalnych

Przeznaczenia 

O przeznaczeniu ogólnym
Specjalistyczne (celowe) 

 

 

 Klasyfikacja zjawisk 

finansowych 

 

 Przedmiotem finansów jest pieniądz w 

ruchu, czyli strumienie pieniężne.

 Przyjmują one postać przychodów i 

wydatków. 

 Mają  one  różny  charakter  i  pełnią  w 

gospodarce różnorodne funkcje.

 

 

Klasyfikacja 

przedmiotowa zjawisk 

finansowych 

 Materialne (pierwotne)

 Redystrybucyjne

 Emisyjne (kredytowe)

 

 

Cechy przychodów i 

wydatków

Cechy strumieni 
pieniężnych

Przychody i wydatki

materialne

redystrybucyjne

emisyjne

Związek z ruchem 
dóbr i usług 
materialnych 

istnieje

Nie istnieje

Nie istnieje

Miejsce 
występowania 
strumieni 

Po obu stronach 
transakcji 

Po obu stronach 
transakcji 

Tylko po stronie 
kredytobiorcy 

Zmiany w funduszu 
nabywczym 
podmiotu 

Trwałe 

Trwałe 

czasowe

Odpłatność 

Odpłatne 

Nieodpłatne* 

Odpłatne 

Zwrotność 

Bezzwrotne 

Bezzwrotne*  

Zwrotne 

 

 

Klasyfikacja podmiotowa 

zjawisk finansowych – ogniwa 

finansów

 władzy państwowej (publiczne)
  banków i instytucji rynku 

kapitałowego

 przedsiębiorstw
 ubezpieczeń
 ludności

 

 

Siła nabywcza 

pieniądza 

Ilość dóbr i usług, jaką można nabyć 

za jednostkę pieniądza (np. za 1zł.) 

 

 

Siła nabywcza ludności

Ilość dóbr i usług, jaką poszczególne 

osoby lub społeczeństwa mogą 

nabyć za posiadane przez siebie 

środki pieniężne 

 

 

fundusz nabywczy 

ludności 

środki  przeznaczone  przez  osoby 

fizyczne na 

wydatki materialne

 

 

Wzór na fundusz 

nabywczy

WM = FN = PM + PR + PE – WR  - WE - ∆  

O, 

FN – fundusz nabywczy 
PM – przychody materialne
PR – przychody redystrybucyjne
PE – przychody emisyjene (kredytowe)
WM – wydatki materialne
WR – wydatki redystrybucyjne
WK – wydatki emisyjne (kredytowe) 
∆  O – saldo oszczędności

 

 

System finansowy 

mechanizm współtworzenia i przepływu siły 
nabywczej między niefinansowymi 
podmiotami gospodarczymi, w skład 

którego 

wchodzą instrumenty finansowe, rynki 
finansowe, instytucje finansowe oraz 

zasady 

określające sposób ich funkcjonowania 

 

 

System finansowy jest to zespół logicznie ze 
sobą powiązanych:
 form organizacyjnych, 
 aktów prawnych, 
 instytucji finansowych 
 i innych elementów umożliwiających 

podmiotom 

 nawiązywanie stosunków gospodarczych. 

 

 

Funkcje systemu 

płatniczego

 Płatnicza

 Płynności

 Oszczędności i akumulacji

 Kredytowa 

 

 

Funkcja płatnicza

umożliwienie wzajemnych 

rozliczeń 

podmiotów 

 

 

Funkcja płynności

ułatwienie zamiany formy 

kapitału z 

rzeczowej na pieniężną i 

odwrotnie

 

 

Funkcja oszczędności i 

akumulacji

   
   umożliwienie dokonania odroczenia 
   konsumpcji bieżącej i gromadzenie 

zasobów

   pieniężnych

 

 

Funkcja kredytowa

  
   umożliwienie skorzystania z 

kapitału obcego

   w przypadku zwiększonego 

zapotrzebowania 

   na pieniądz 

 

 

Ogniwa systemu 

finansowego

 System finansowy władzy państwowej

 System 

bankowy 

i 

instytucji 

rynku 

kapitałowego

 System finansowy przedsiębiorstw

 System ubezpieczeń majątkowych i osobowych