Wykorzystanie zwierząt w 

eksperymentach mających 

cel praktyczny

Cele praktyczne badań na zwierzętach

•

przyspieszenie procesu poznania etiologii, 
patomechanizmu wielu chorób.

•

badanie wielu chorób poza jednostkami szpitalnymi  

•

obniżenie kosztów badań

•

pominięcie pewnych aspektów moralnych i etycznych

•

testowanie nowych cząsteczek mających aktywność 
biologiczną i mogących się stać w przyszłości lekami.

Cele praktyczne badań na zwierzętach

• testowanie nowych cząsteczek mających 

aktywność biologiczną i mogących się stać w 
przyszłości lekami.

• Nie wszystkie badania można przeprowadzić in 

vitro tak aby następnie znalazły one praktyczne 
przeniesienie na cały organizm badany. 

• Dlatego też wykorzystanie zwierzęcych modelów 

badawczych jest niezwykle ważne. 

Zwierzęce modele różnych chorób 

występujących u ludzi (choroby 

występujące naturalnie lub 

wywoływane czynnikami fizycznymi, 

chemicznymi lub biologicznymi)

W dzisiejszych czasach nauka dysponuje 

narzędziem jakim są zwierzęce modele badawcze 

chorób występujących u ludzi.

Przykładowe modele chorób sercowo 

naczyniowych:

•Szczur- niewydolność serca, nadciśnienie, skurcz 

oskrzeli, hipoksja

•Królik- zwężenie aorty, skurcz oskrzeli
•Pies- kardiomiopatia 

Przykładowe modele zwierzęce 

chorób neurodegeneracyjnych:

Mysz szczep:
• C57BL/6 model aEAE/Tece,
• BALB/C model aEAE/Tece, 
• SJL/J model CREAE,

Przykłady modeli zwierzęcych 

chorób nowotworowych

• Myszy- nowotwór jelita grubego, 

nowotwór opon mózgowych

• Szczur- nowotwór jelita grubego.

Zwierzęta w 

ksenotransplantologii

Ksenotransplantologia  (gr.  ksénos  ‘obcy’  +  łac. 

transplantare  ‘przesadzać’)  to  dziedzina  nauki 

zajmująca  się  przeszczepianiem  narządów,  tkanek, 

komórek między odmiennymi gatunkami. 

Mówiąc  o  ksenotransplantologii  ma  się  na  myśli 

także  organy  czy  tkanki  używane  do  poza 

ustrojowego 

leczenia 

takiego 

jak 

dializy 

pozaustrojowe. 

Zwierzęta stosowane w 

ksenotransplantologii

Najczęściej stosowanym zwierzęciem do przeszczepów 

są  zwierzęta  transgeniczne,  których  genotyp  jest  tak 

modyfikowany,  aby  ich  organy  były  bardziej  zbliżone 

do  ludzkich.  Ma  to  na  celu  zmniejszenie  częstości 

odrzucania przeszczepów międzygatunkowych.

Najczęściej  wykorzystywanymi  narządami  w 

ksenotransplantologii  są  organy  transgenicznych 

świń,  ponieważ  budowa  niektórych  narządów 

wewnętrznych  świni  jest  zbliżona  do  budowy 

ludzkich organów.

Metody otrzymywania zwierząt 

transgenicznych

• Mikroiniekcja DNA

• Transfer genu przy pomocy wektorów 

wirusowych

• Modyfikacja pierwotnych komórek 

macierzystych.

• Transplantacja jąder komórkowych 

Zwierzęta w testach 

toksykologicznych

Testy  toksykologiczne  przeprowadza  się  z  reguły  na 

dwóch odmiennych gatunkach, z czego jeden z nich nie 

może być gryzoniem. W praktyce najczęściej używa się 

z  gryzoni  myszy  i  szczury,  co  jest  podyktowane 

względnie niskimi kosztami. 

Niekiedy wysoce wyspecjalizowane laboratoria używają 

do  badań  przedstawicieli  innych  gatunków  takich  jak: 

psy, koty, a także naczelne.

W  niektórych  badaniach  istnieje  konieczność 

zastosowania organizmów szczególnie wrażliwych 

na dany czynnik w takich przypadkach używa się 

przykładowo  kury,  jednodniowe  kurczęta,  świnki, 

morskie, chomiki, pstrągi.

Przeprowadzając  badania  toksykologiczne  trzeba 

dobrać 

odpowiednią 

liczbę 

zwierząt 

do 

doświadczenia celem opracowania statystycznego 

w dalszej kolejności. 

W badaniach toksykologicznych używa się zwierząt 

obu płci, co jest spowodowane odmienną 

gospodarką hormonalną mogącą wpływać na 

różnice w aktywności poszczególnych enzymów u 

samców i samic, a co za tym idzie na różną 

toksyczność substancji badanej u samców i samic 

Do badań używa się zwierzęta dojrzałe płciowo, 

młode, zdrowe i o podobnej masie ciała.

Warunki hodowli zwierząt

Zwierzęta  powinny  być  trzymane  w  warunkach,  w 

których wcześniej się aklimatyzowały przez pięć dni. 

Warunki w pomieszczeniach, w których trzymane są 

zwierzęta  powinny  być  stałe;  względna  wilgotność 

wilgotność zakresie 30-70%, temperatura ok. 23 °C, 

dobowy cykl oświetlenia 12h światło/24h. 

Oczywiście zwierzęta muszą przebywać w klatkach, 

w  których  zapewnione  są  odpowiednie  warunki 

higieniczno-sanitarne,  i  w  których  będą  miały 

swobodny dostęp do wody i karmy.

Doboru  zwierząt  do  eksperymentu  zarówno  grupy 

kontrolnej  jak  i  badanej,  powinno  się  dokonywać 

losowo 

Drogi podania substancji 

badanej

Przy  ocenie  toksyczności  niezwykle  duży  wpływ 

na wynik ma droga podania substancji, co wynika 

z  rozmaitego  przebiegu  biotransformacji  badanej 

substancji.  Najpewniejszą  metodą  pod  względem 

dokładności określenia dawki jest podanie sondą. 

W  badaniach  toksykologicznych  stosuje  się  także 

podanie  na  skórę  oraz  narażenia  na  ekspozycję 

drogą 

inhalacyjną.  Metoda  narażenia  drogą 

inhalacyjną  jest  droga  ze  względu  na  konieczność 

dysponowania 

odpowiednimi 

komorami 

toksykologicznymi i przeszkolonym personelem.

W  badaniach  toksykologicznych  przeprowadzanych 

na  zwierzętach  ocenia  się  toksyczność  ostrą, 

przewlekłą,  podprzewlekłą,  a  także  ocenę  efektów 

odległych i ocenę działania neurotoksycznego. 

Toksyczność ostra

Toksyczność  ostra  to  predyspozycje  do  działania 

toksycznego,  występującego  po  podaniu  substancji 

badanej  po  podaniu  w  pojedynczej  dawce  lub  kilku 

dawkach w ciągu 24 godzin. 

Badanie  toksyczności  ostrej  przeprowadzane  na 

zwierzętach ma na celu określenie dawki, substancji 

potrzebnej do uśmiercenia zwierzęcia. 

Pozwala  także  na  określenie  czy  substancja  ma 

właściwości  drażniące  i  uczulające,  oraz  pozwala 

odpowiedzieć na pytanie, które narządy wewnętrzne 

ulegają  uszkodzeniu  w  ostrym  zatruciu.  Najczęściej 

toksyczność ostrą bada się na myszach i szczurach. 

Określenie  toksyczności  ostrej  dokonuje  się  przy 

pomocy tzw. medialnej dawki śmiertelnej LD50 czyli 

dawki  wywołującej  śmierć  50%  osobników  badanej 

populacji użytej do doświadczenia. 

Toksyczność przewlekła

Określenie  toksyczności  przewlekłej  jest  niezwykle 

przydatne do oceny następstw długotrwałego działania 

substancji  na  człowieka  w  środowisku  naturalnym,  czy 

też  miejscu  pracy.  Badanie  toksyczności  przewlekłej 

przeprowadza się zwykle przez okres dwóch lat. Celem 

tak długotrwałego doświadczenia jest ustalenie stężeń, 

przy  których  wielokrotne  narażenie  nie  spowoduje 

wystąpienia efektów toksycznych. 

Określenie efektów 

odległych

Efekty  odległe  to  efekty  toksyczne  pojawiające  się 

po  upływie  pewnego  czasu  od  zakończenia 

jednorazowego  lub  wielokrotnego  narażenia  na 

dany  czynnik.  Trzeba  zaznaczyć,  że  efekty  takie 

mogą występować w organizmie który bezpośrednio 

był  narażony  na  czynnik  toksyczny  lub  w 

następnych pokoleniach.

Na  toksyczność  mogą  wpływać  czynniki  fizyczne  i 

chemiczne.  Czynniki  te  mogą  uszkadzać  kwasy 

nukleinowe  i  przez  to  wpływać na  ekspresję białek. 

Jeżeli 

uszkodzenie 

materiału 

genetycznego 

następuje  w  komórce  rozrodczej  to  mutacja  taka 

może  zostać  przekazana  następnemu  pokoleniu,  i 

tam  dopiero  się  ujawni.  Jeżeli  natomiast  dojdzie  do 

uszkodzenia  komórek  somatycznych  to  efekt 

uszkodzenia ujawni się u tego samego osobnika.

Do efektów odległych:

• działanie mutagenne

• Działanie rakotwórcze

• Działanie  teratogenne,  embriotoksyczne  i 

wpływ na rozrodczość

Zwierzęta w testach kosmetycznych

Testowanie  kosmetyków  na  zwierzętach  ma  na 

celu sprawdzenie bezpieczeństwa i właściwości 

hypoalergicznych, 

a 

także 

działania 

drażniącego 

badanego 

kosmetyku 

dla 

późniejszego użytku ludzi. 

Najczęściej używanymi zwierzętami w testach 

kosmetycznych  są  króliki,  a  także  myszy  i 

szczury.  Niekiedy  używa  się  także  innych 

gatunków zwierząt jak np. świnka morska. 

Dokonuje się oceny działania żrącego i drażniącego 

na skórę wykorzystując do tego króliki albinotyczne, 

zarówno samce jak i samice.