SYMBOLIKA OPISÓW PRZYRODY
SYMBOLIKA OPISÓW PRZYRODY
W LITERATURZE MŁODEJ POLSKI.
W LITERATURZE MŁODEJ POLSKI.
ZANALIZUJ I ZINTERPRETUJ
ZANALIZUJ I ZINTERPRETUJ
WYBRANE PRZYKŁADY
WYBRANE PRZYKŁADY
PREZENTACJA TEMATU
PREZENTACJA TEMATU
MATURALNEGO
MATURALNEGO
SYMBOL
SYMBOL
Motyw lub zespół motywów
Motyw lub zespół motywów
występujący w dziele, który jest
występujący w dziele, który jest
znakiem treści głęboko ukrytych i
znakiem treści głęboko ukrytych i
niejasnych, mający za zadanie
niejasnych, mający za zadanie
kierować ku nim myśl czytelnika.
kierować ku nim myśl czytelnika.
Słownik terminów literackich
Słownik terminów literackich
pod red. J. Sławińskiego
pod red. J. Sławińskiego
TEZA
TEZA
W literaturze Młodej Polski
W literaturze Młodej Polski
opisy przyrody stały się
opisy przyrody stały się
narzędziem wyrażania
narzędziem wyrażania
pojęć abstrakcyjnych,
pojęć abstrakcyjnych,
stanów emocjonalnych i
stanów emocjonalnych i
poglądów.
poglądów.
SYMBOL DUSZY
SYMBOL DUSZY
Bolesław Leśmian
Bolesław Leśmian
Fala
Fala
CZASOWNIKI
CZASOWNIKI
FALA
FALA
...
...
w morza
w morza
urasta
urasta
głębinie
głębinie
,
,
olbrzymieje
olbrzymieje
,
,
wzbiera
wzbiera
,
,
załamie się
załamie się
w miejscu, gdzie się
w miejscu, gdzie się
skędzierzawi
skędzierzawi
,
,
burzy się
burzy się
i
i
wrzawi
wrzawi
,
,
uderza
uderza
o brzegi
o brzegi
,
,
w niebiosach
w niebiosach
szuka
szuka
dla się tronu
dla się tronu
,
,
węsząc
węsząc
śmierć
śmierć
,
,
pada
pada
na kolana
na kolana
ZWROTY
ZWROTY
FALA...
FALA...
wzbiera nad sióstr zmarłych
wzbiera nad sióstr zmarłych
tłumem
tłumem
uderza o brzegi swym
uderza o brzegi swym
pośmiertnym szumem
pośmiertnym szumem
bliższa jest zgonu
bliższa jest zgonu
ZJAWISKA DŹWIĘKOWE
ZJAWISKA DŹWIĘKOWE
FALA
FALA
...
...
cicha bywa, gdy wzbiera...
cicha bywa, gdy wzbiera...
pośmiertny szum
pośmiertny szum
ROLA ZAKOŃCZENIA
ROLA ZAKOŃCZENIA
Czy zaszumisz po śmierci, duszo
Czy zaszumisz po śmierci, duszo
przewezbrana?
przewezbrana?
Czy uderzysz raz jeszcze o
Czy uderzysz raz jeszcze o
znajome brzegi?
znajome brzegi?
MORSKA IMPRESJA
MORSKA IMPRESJA
–
–
PESYMIZM
PESYMIZM
Kazimierz Przerwa-
Kazimierz Przerwa-
-Tetmajer
-Tetmajer
Widziadło
Widziadło
BUDOWANIE
BUDOWANIE
ATMOSFERY
ATMOSFERY
ZAGROŻENIA
ZAGROŻENIA
grom wśród chmur wiszący drży
grom wśród chmur wiszący drży
rycerz
rycerz
(...)
(...)
płynie
płynie
(...)/
(...)/
Jak piorun, nim
Jak piorun, nim
uderzy
uderzy
sklep nieba, zda się, runie
sklep nieba, zda się, runie
jak burz północnych bóg
jak burz północnych bóg
Z posępnych głusz, z odmętów mgły
Z posępnych głusz, z odmętów mgły
rogu dźwięk,/Ponury
rogu dźwięk,/Ponury
Ponurą pieśń wojenną
Ponurą pieśń wojenną
PERSONIFIKACJA MORZA
PERSONIFIKACJA MORZA
W samotnej łodzi
W samotnej łodzi
(...)
(...)
Wypływa rycerz w czarną stal
Wypływa rycerz w czarną stal
Od stóp do głów skowany.
Od stóp do głów skowany.
Na hełmie pęka ma czarnych piór,
Na hełmie pęka ma czarnych piór,
Miecz mu pod ręką leży...
Miecz mu pod ręką leży...
ZJAWISKA DŹWIĘKOWE
ZJAWISKA DŹWIĘKOWE
morze –
morze –
szumi
szumi
,
,
głucho pluszcze
głucho pluszcze
wichrów jęk
wichrów jęk
dźwięk rogu grzmi
dźwięk rogu grzmi
,
,
grzmi na rogu
grzmi na rogu
,
,
trąbiąc
trąbiąc
(...)
(...)
pieśń
pieśń
chm
chm
u
u
ra pośr
ra pośr
ó
ó
d chm
d chm
u
u
r
r
,
,
do
do
u
u
st przykłada
st przykłada
dł
dł
u
u
gi r
gi r
ó
ó
g
g
,
,
b
b
u
u
rz p
rz p
ó
ó
łnocnych b
łnocnych b
ó
ó
g
g
MARAZM SPOŁECZEŃSTWA
MARAZM SPOŁECZEŃSTWA
Stefan Żeromski
Stefan Żeromski
Ludzie bezdomni
Ludzie bezdomni
JESIENNY SPACER JUDYMA PO WARSZAWIE
JESIENNY SPACER JUDYMA PO WARSZAWIE
Tuż obok drogi zasłanej liśćmi taiły
Tuż obok drogi zasłanej liśćmi taiły
się baseny wody
się baseny wody
nieruchomej
nieruchomej
,
,
ślepej
ślepej
i
i
głuchej
głuchej
, która przyjmując w siebie
, która przyjmując w siebie
poszarpane plamy firmamentu dawała
poszarpane plamy firmamentu dawała
jakieś
jakieś
kłamliwe
kłamliwe
ich
ich
odbicie
odbicie
, brzask
, brzask
srebrzący się a niepochwytny. Rysowały
srebrzący się a niepochwytny. Rysowały
się tam czarne pnie i gałęzie olch
się tam czarne pnie i gałęzie olch
nachylonych. Każdy ptak siadający dla
nachylonych. Każdy ptak siadający dla
wypoczynku strącał z nich mnóstwo
wypoczynku strącał z nich mnóstwo
liści. Chłodne oddechy jesienne niosły te
liści. Chłodne oddechy jesienne niosły te
zwłoki
zwłoki
skurczone
skurczone
i osadzały na zawsze
i osadzały na zawsze
cichej powierzchni.
cichej powierzchni.
Z rozdziału
Z rozdziału
Smutek,
Smutek,
s. 92.
s. 92.
STAWY W CISACH
STAWY W CISACH
Po dżdżystych nocach stało nad
Po dżdżystych nocach stało nad
łąkami
łąkami
i dolnym parkiem jakby
i dolnym parkiem jakby
błoto
błoto
w
w
przestworze. Gdy nim kto długo oddychał,
przestworze. Gdy nim kto długo oddychał,
uczuwał ból głowy i jakiś pulsujący szelest w
uczuwał ból głowy i jakiś pulsujący szelest w
żyłach. Wtedy również Judym zauważył, że i
żyłach. Wtedy również Judym zauważył, że i
w zakładzie około stawów było powietrze
w zakładzie około stawów było powietrze
jeżeli nie takie samo, to bardzo siostrzane.
jeżeli nie takie samo, to bardzo siostrzane.
Liście zlatujace z olbrzymich grabów
Liście zlatujace z olbrzymich grabów
i wierzb sypały się w
i wierzb sypały się w
stojące baseny wody
stojące baseny wody
i
i
tam
tam
w niej
w niej
gniły
gniły
. Na powierzchni stawów pleniła
. Na powierzchni stawów pleniła
się masa wodorostów, które gdy było
się masa wodorostów, które gdy było
wyrwać, szerzyły
wyrwać, szerzyły
woń cuchnącą
woń cuchnącą
.
.
Z rozdziału
Z rozdziału
Poczciwe prowincjonalne idee
Poczciwe prowincjonalne idee
, s. 239.
, s. 239.
ZAGŁĘBIE
ZAGŁĘBIE
(...)
(...)
ukazywały się oczom jamy ogromne, głębokie, w których
ukazywały się oczom jamy ogromne, głębokie, w których
stała nie mając gdzie odpłynąć
stała nie mając gdzie odpłynąć
brudna, splugawiona, żółtoryża
brudna, splugawiona, żółtoryża
woda
woda
. Judyma widok tych dołów przyprawiał o smutek
. Judyma widok tych dołów przyprawiał o smutek
niewysłowiony. Był to bolesny obraz sromoty.
niewysłowiony. Był to bolesny obraz sromoty.
Nie może
Nie może
nigdzie
nigdzie
odpłynąć,
odpłynąć,
odejść, uciec
odejść, uciec
, ruszyć się ani w tył, ani naprzód,
, ruszyć się ani w tył, ani naprzód,
nie
nie
może
może
nawet wsiąknąć i bez śladu, bez pamięci,
nawet wsiąknąć i bez śladu, bez pamięci,
śmiercią
śmiercią
zginąć
zginąć
Z rozdziału
Z rozdziału
Gdzie oczy poniosą
Gdzie oczy poniosą
, s. 336.
, s. 336.
Stanął nad brzegiem szerokiej wody, płytko rozlanej. W
Stanął nad brzegiem szerokiej wody, płytko rozlanej. W
niskich, nędznych, zżółkłych trawach
niskich, nędznych, zżółkłych trawach
kisł
kisł
ten
ten
czarny zalew
czarny zalew
śmierci
śmierci
, który nad otchłanią kopalni chwieje się
, który nad otchłanią kopalni chwieje się
lichymi falami
lichymi falami
.
.
Ciemna woda
Ciemna woda
zdawała się marzyć, zdawała się czekać
zdawała się marzyć, zdawała się czekać
, kiedy
, kiedy
runie w głębinę wydrążoną, kiedy napełni puste lochy, kuszące
runie w głębinę wydrążoną, kiedy napełni puste lochy, kuszące
próżnie, które ją ciągną, ssą, wzywają.
próżnie, które ją ciągną, ssą, wzywają.
Z rozdziału
Z rozdziału
Rozdarta sosna
Rozdarta sosna
, s. 412.
, s. 412.
PODSUMOWANIE
PODSUMOWANIE
Związek omawianych tekstów z symbolizmem.
Związek omawianych tekstów z symbolizmem.
Sposoby uzyskiwania dodatkowych znaczeń
Sposoby uzyskiwania dodatkowych znaczeń
w opisach przyrody.
w opisach przyrody.
Wnioski dotyczące analizowanych tekstów:
Wnioski dotyczące analizowanych tekstów:
–
–
B. Leśmian
B. Leśmian
Fala
Fala
– symbol duszy,
– symbol duszy,
–
–
K. Przerwa-Tetmajer
K. Przerwa-Tetmajer
Widziadło
Widziadło
– symbol
– symbol
pesymistycznego nastroju,
pesymistycznego nastroju,
–
–
S. Żeromski
S. Żeromski
Ludzie bezdomni
Ludzie bezdomni
– symbol
– symbol
marazmu społeczeństwa.
marazmu społeczeństwa.