Publiczne fundusze 

celowe

Marzena Miller

Anna Miernik

 

 

Fundusz celowy

      Przez  fundusz  celowy  rozumiemy  utworzoną 

na  mocy  aktu  prawnego  wysokiej  rangi 

(najczęściej 

na 

mocy 

ustawy) 

formę 

organizacyjną, 

służącą 

organom 

władz 

publicznych 

do 

gromadzenia 

środków 

pieniężnych  ze  źródeł,  które  są  ściśle 

określone.  Zgromadzone  tak  środki  pieniężne 

przeznaczone  muszą  być  na  dokładnie 

określone 

cele. 

Charakterystyczne 

dla 

funduszu celowego jest również to, że z reguły 

funkcjonuje  on  w  okresie  dłuższym  niż  rok, 

jednak czas istnienia funduszu nie jest zwykle 

dokładnie określany. 

 

 

Fundusz celowy cd.

Fundusze celowe nazywane są 

również:

- funduszami publicznymi,
- funduszami pozabudżetowymi,
- funduszami parabudżetowymi. 

 

 

Przykładowe kryteria, które 

musi spełniać fundusz celowy

 Musi być powołany ustawowo. 
  Jego przychody muszą pochodzić ze 

ściśle 

określonych 

środków 

publicznych.

 Wydatki 

są 

przeznaczane 

na 

realizację 

określonych 

zadań, 

których  zakres  zależy  od  wysokości 
zgromadzonych środków. 

 

 

Przykładowe fundusze 

celowe funkcjonujące w 

Polsce

 Fundusz Ubezpieczeń 

Społecznych,

 Fundusz Administracyjny,
 Fundusz Pracy,
 Centralny Fundusz Ochrony 

Gruntów Rolnych.

 

 

Funkcje funduszy 

celowych

Alokacja środków publicznych – rozdysponowanie zasobów 

gospodarczych w oparciu o mechanizm administracyjny, a 

nie rynkowy;

Redystrybucja dochodów w gospodarce i społeczeństwie – 

przejęcie części dochodów obywateli w celu ponownego 

podziału i rozdysponowania;

Mobilizacja środków publicznych – fundusze celowe mogą 

sprzyjać powiększaniu środków publicznych, zwłaszcza 

wtedy, gdy zwiększanie to nie jest możliwe ani wskazane 

przy użyciu tradycyjnych instrumentów fiskalnych 

(podatków, ceł). W posługiwaniu się publicznymi funduszami 

celowymi występuje istotny czynnik psychologiczny, gdyż 

właściwie sformułowany cel dla którego tworzy się fundusz, 

może znaleźć akceptację społeczeństwa i podmiotów 

gospodarczych. Ma to ważne znaczenie zarówno wówczas, 

gdy dochody wnoszone na rzecz poszczególnych funduszy są 

dobrowolne, jak i wówczas, gdy źródłem dochodów są 

przymusowe wpłaty podmiotów gospodarczych i 

poszczególnych obywateli. W tym drugim przypadku łatwiej 

jest znieść ciężar publiczny, jeżeli wiadomo, że przymusowe 

wpłaty są przeznaczane na cel mający wysoką rangę w 

hierarchii potrzeb (celów);

 

 

cd.

 Racjonalizacja wydatków publicznych – Istnienie funduszy 

celowych ogranicza możliwości ciągłej zmiany hierarchii 

celów i zadań, co ma miejsce w ramach procedur 

budżetowych. Podobnie jest z ograniczeniem wpływu 

czynnika politycznego na finansowanie zadań z funduszy 

celowych. Funkcja racjonalności wydatkowania środków 

publicznych przez tworzenie funduszy celowych związana 

jest z technikami finansowania. Chodzi w szczególności o:

• możliwość zerwania z zasadą jednoroczności 

budżetowania;

• stabilizację dochodów funduszy publicznych 

zagwarantowaną przez ustawowe zapisy odnośnie do 

źródeł finansowania;

• zapewnienie ciągłości finansowania zadań;

• elastyczne kształtowanie wydatków w zależności od 

zmieniających się potrzeb.

 

 

Źródła finansowania funduszy 

celowych

przymusowe dochody typu 

budżetowego

dobrowolne wpłaty różnych 

podmiotów

mogą być zasilane wyłącznie lub 

częściowo dotacjami budżetowymi 

 

 

Fundusz ubezpieczeń 

społecznych

 składki na ubezpieczenia społeczne
 wpłaty z budżetu państwa oraz innych 

instytucji 

 dotacji budżetowych  
 sum ze zwrotu nienależnie pobranych 

świadczeń 

 odsetek od nieterminowo regulowanych 

zobowiązań wobec FUS

 

 

 

Fundusz Pracy

obowiązkowe składki na rzecz 

Funduszu Pracy

 dotacje budżetu państwa
 pozostałe wpływy

 

 

Fundusz Alimentacyjny

należności ściągnięte od osób 

zobowiązanych do alimentacji 

dotacje z budżetu państwa
dobrowolne wpłaty

 

 

Budżet

   Scentralizowany fundusz polityczny 

służący gromadzeniu środków 
pieniężnych w związku z funkcjami 
państwa. Budżet państwa jest planem 
finansowym, który będzie stanowił 
podstawę funkcjonowania, 
działalności podmiotów państwowych 
w następnym okresie fiskalnym (roku 
budżetowym). 

 

 

Porównanie funduszu 

celowego    i budżetu

Cecha 

Budżet

Fundusz 

celowy

Przedmio

t 

finansowa

nia 

Ogólny

Ściśle 

określony

Okres 

finansowa

nia 

Roczny

Nieokreślo

ny

 

 

cd.

Cecha

Budżet

Fundusz 

celowy

Ciągłość 

finansowania 

Brak

Zapewniona

Bezpieczeńst

wo 

finansowania 

zadań 

Niskie – 

konkurencyjnoś

ć zadań 

Wysokie – brak 

konkurencyjnoś

ci zadań 

Racjonalizacj

a wydatków 

Ograniczona

Znaczna

Zasady 

gospodarki 

finansowej

Sztywne

Elastyczne

 

 

Bibliografia

1. S. Owsiak „Finanse publiczne. Teoria i 

praktyka”, PWN, Warszawa 2005

2. Z. Federowicz „Podstawy teorii finansów”, 

Poltext, Warszawa 1991

3. http://www.nbportal.pl/pl/np/animacje/prez

entacje/srodki_publiczne/fundusze-celowe

4. http://www.pozew.pl/index.php?

option=com_content&task=view&id=815
&Itemid=83