GENETYKA, A 

EWOLUCJA

B. Jura  

K. Wasak

 

 

Ciut historii

• 1859 K. Darwin  O powstaniu 

gatunków drogą doboru naturalnego  

• 1866 G. Mendel  Badania nad 

mieszańcami roślin 

• 1868 F. Miescher                              

-----  wyizolowanie „nukleiny”

 

 

EWOLUCJA

• Zmiana DNA -> nowy gatunek 
• Zmiany osobnicze -> zmiany w 

populacji

 

 

Mechanizmy ewolucji:

 

• Rekombinacja i dziedziczenie 
• Selekcja 
• Mutacje 
• Migracje
• Dryft genetyczny 
• Zróżnicowana rozrodczość

 

 

Rekombinacja i 

dziedziczenie

• Crossing-over – nowa kombinacja 

genów 

• Mejoza – losowe rozchodzenie się 

chromosomów  

• Różnorodność
• Nagła zmiana środowiska- 

przeżywają geno- i fenotypy najlepiej 
przystosowane

 

 

Selekcja 

• Eliminacja 

nieprzystosowanych/promocja 
przystosowanych fenotypów

• naddominacja – preferowanie 

heterozygot: 

        hemoglobina S – zarodziec malarii 
        mukowiscydoza- przecinkowiec 

cholery 

                                   Salmonella

 

 

Selekcja c.d.

 

• Oporność bakterii na antybiotyki  
• Oporność owadów na insektycydy

 

 

MUTACJE

• Mutacja – zmiana w strukturze/ilości DNA 

przekazywana następnym pokoleniom  

• Nielosowe: 
    - częstość: wysoka-> ”gen”mukowiscydozy 
                     niska-> geny histonów 
    - miejsce: hot spots (p53 Liz132->Asp)   
    - odmienna wrażliwość na mutageny 
    - różna skuteczność naprawy DNA

  

 

 

MUTACJE c.d.

• Poliplodie: 
        - zwierzęta: rzadkie/zwykle 

letalne 

        - rośliny: częste/pożądane 
 Transpozony
 Powielanie tripletu -> np. 

ch.Huntingtona

 

 

MIGRACJE

• Zjawisko przechodzenia osobników z jednej 

populacji do innej o odmiennej częstości 

określonych genów

• Umożliwia wymianę genów między 

osobnikami z różnych populacji

• Prowadzi do zmian częstości występowania 

niektórych alleli lub nawet – do pojawienia 

się nowych alleli w puli genowej populacji!!

 

 

• dotyczą populacji izolowanych 

geograficznie

• przykład:wpływ na częstość 

występowania genu Fy

a

 i Fy

b

, 

determinującego syntezę polipeptydu, 
określającego przynależność do grupy 
krwi Duffy; 

– w Afryce gen nie występuje, w Europie 

spotykany u 60% osobników populacji

 

 

• migracje zachodzą współcześnie

• emigranci wnoszą swój fenotyp i 

głownie genotyp

• krzyżując się z innymi płodzą 

potomstwo, u którego wystąpi 
HETEROZJA

 

 

HETEROZJA

– Zjawisko zwiększonej żywotności i bujności 

mieszańców

– Przejawia się szybszym tempem wzrostu, 

zwiększeniem rozmiarów organizmu, 

przyspieszeniem dojrzewania, wyższą 

płodnością, większą odpornością na choroby 

zakaźne

– Wynika z korzystnego współdziałania różnych 

alleli 1 genu

– Związana z heterozygotycznością i wystepuje 

tylko w pierwszym pokoleniu

 

 

DRYFT (DRYF) GENETYCZNY

• Losowe zmiany częstości występowania alleli w 

puli genowej populacji

• NIEPRZEWIDYWALNY!!!

• Ma znaczenie w niewielkich, izolowanych  

populacjach, w których ze względu na małą 

liczbę osobników zdarzenia losowe mogą 

doprowadzić do całkowitej eliminacji niektórych 

alleli lub do przewagi alleli mało wartościowych

 

 

DOBÓR WYBIÓRCZY 
(ASSORTATIVE MATING)

• NIELOSOWE KOJARZENIE SIĘ OSOBNIKÓW

ZRÓŻNICOWANA ROZRODCZOŚĆ

• 50% NATĘPNEGO POKOLENIA JEST DZIEŁEM 

TYLKO 10% LUDZI POPRZEDZAJĄCEGO 
POKOLENIA

 

 

CHÓW WSOBNY(INBREEDING)

• inaczej kojarzenie krewniacze

• polega na kojarzeniu blisko 

spokrewnionych osobników

• w naturalnych populacjach jest zwykle 

wynikiem zmniejszenia obszaru 

występowania zwierząt lub podziału 

większych populacji na mniejsze, 

izolowane

 

 

• często prowadzi do ujawnienia niekorzystnych alleli 

recesywnych i zmniejszenia się różnorodności 

genetycznej populacji 

• jest metodą pozyskiwania tzw.czystych linii - osobników o 

dużym stopniu homozygotyczności

• u ludzi rzadko

• ryzyko wystąpienia w małżeństwie krewniaczym choroby 

uwarunkowanej przez recesywne geny autosomalne,nie 

ujawniające się w fenotypie heterozygotycznych 

rodziców, znacznie wzrasta

 

 

 

IZOLACJA

• Wszystkie mechanizmy zapobiegające krzyżowaniu 

się osobników pomiędzy 2 grupami/gatunkami w 

wyniku ich oddzielenia czynnikami:

– Geograficznymi
– Ekologicznymi
– Fizjologicznymi
– Morfologicznymi
– Genetycznymi 
– Behawioralnymi

• Pozwala na utrzymanie utworzonych uprzednio w 

grupie kombinacji genów

 

 

POWSTAWANIE NOWYCH 

GATUNKÓW

Nowe geny w ewolucji gatunku

mogły powstać w wyniku duplikacji

lub poprzez nabywanie genów od

innych gatunków!!!

 

 

DZIĘKUJEMY ZA 

UWAGĘ=)!