Filozofia oświecenia

Oparta na rozumie 
i na doświadczeniu

 

 



Oświecenie to wyjście człowieka ze 
stanu małoletnosci, w której był 
zatrzymany z własnej winy. Małoletność 
to niezdolność posługiwania się 
rozumem bez kierunku nadanego przez 
inną osobę.[…]Miej odwagę posługiwać 
się własnym rozumem! Oto dewiza 
Oświecenia.

                            

Immanuel Kant

 

 

 

 

Racjonalizm



Jeśli w poznaniu kierujemy się 

doświadczeniem, to i tak prymat w 

poznaniu wiedzie rozum



Przeciwstawny woluntaryzmowi



Racjonalista, który tworzy dzieło sztuki 

odzwierciedla model istniejący w jego 

rozumie



Zakłada możliwość poddania analizie 

wszystkich prawd wiary



Twórca: Kartezjusz

 

 

Empiryzm



Przeciwstawny racjonalizmowi



Pod wpływem doświadczeń i edukacji 
umysł ludzki zyskuje wiedzę



Odrzuca wszystko, czego nie da się 
potwierdzić praktycznie



Prekursor: Francis Bacon

 

 

Sensualizm



Odmiana empiryzmu



Cała wiedza wynika z doświadczenia



Twórca: John Locke



Człowiek rodzi się jako „czysta karta” 
(„tabula rasa”), czyli nie ma 
doświadczeń czy zasad i kształtują się 
one dopiero w ciągu życia

 

 

Natura



Dążenia do szczęścia; podstawowe 
prawa człowieka są zgodne z naturą



Jeżeli szczęście jednostki jest zgodne 
ze szczęściem ogółu, dokonuje się 
postępu 

 

 

Utylitaryzm



Najważniejszym celem postępowania 
jest pożytek jednostki i społeczeństwa



Jako zasada użyteczności przyświecał 
twórcom literatury oświecenia, którzy 
mieli uczyć, wzruszać i bawić



Doktrynę tę rozwinął John Stuart Mill

 

 

Deizm



Zakładał istnienie Boga jako stwórcy 
świata, który jednak nie ingeruje w 
bieg wydarzeń na świecie



Dominujący światopogląd 
oświeceniowy

 

 

Ateizm



Odrzucał istnienie Boga 



Przeczył istnieniu wszystkich sił 
nadprzyrodzonych



Pojawił się w pismach Paula Holbacha, 
który krytykował religię

 

 

Libertyzm



Wolnomyślicielstwo



Skierowany przeciwko katolicko-
feudalnemu ideałowi życia, 
konwenansom, obyczajowości zgodnej 
z tradycją

 

 

Dydaktyzm



Pouczenie, moralizowanie



Zaowocowało powołaniem wielu 
instytucji przeznaczonych do 
przekazywania wiedzy i krzewienia 
kultury

 

 

 

 

Kartezjusz (1596-1650)



Wszyscy filozofowie „epoki rozumu” 
wywodzą się w pewnym stopniu od 
Kartezjusza



Jest „ojcem racjonalizmu”



„Myślę, więc jestem”

 

 

Wolter (1694-1778)



„król filozofów” właściwie Franciszek 
Maria Arouet



„Listy o Anglikach ,czyli listy 
filozoficzne”:krytyka społeczeństwa 
szlacheckiego, nietolerancji i 
zacofania



Jeśli nie byloby Boga, trzeba by go 
było wymyślić

 

 

Jean Jacques Rousseau

(1712-1778)



Był krytykiem ideałów oświecenia 



W dziele „Emil,czyli o wychowaniu” 

podkreślał prawo dziecka do wolności, 

swobodnego rozwoju



Twórca sentymentalizmu- „Nowa 

Heloiza”(Wartość prawdziwa 

człowieka leży nie w rozumie, lecz w 

sercu, a wartość serca jest niezależna 

od rozumu)

 

 

Immanuel Kant(1724-1804)



Niebo gwiażdziste nade mną, prawo 
moralne we mnie



Uznawał że to nie rzeczy kształtują nasze 
myśli,ale odwrotnie-w naszym umysle tkwią 
odpowiednie formy, które klasyfikują i 
nazywają nowe zjawiska 



rozwiązanie wszystkich problemów 
ludzkości upatrywał w rygorystycznym 
trzymaniu sie określonych zasad 

 

 

Denis Diderot (1713-1784)



Niekiedy człowiek okazuje wiecej 
geniuszu w swym błedzie niż przy 
odkrywaniu prawdy



naczelny redaktor i jeden z głównych 
twórców Encykopedii.



był zaciętym ateistą 

 

 

Dawid Hume (1711-1776)



Kontynuator poglądów Locke’a 



Sceptyk, agnostyk i empiryk



angielski myśliciel   



uczynił doświadczenie podstawowym 
zagadnieniem badań 



nie odrzucał religii - uznawał się za 
konieczny wytwór naszej psychiki