Leczenie krwią

Krew i preparaty

krwiopochodne.

Leczenie

krwią

Krew

• To tkanka płynna.

• Składa się z:

• Osocza

• Elementów morfotycznych (krwinki

czerwone, białe oraz płytki krwi).

• jest źródłem sił życiowych u każdego

człowieka już od momentu poczęcia.

• Jej składniki tworzą wysoko-rozwinięty

system obronny i transportowy, od

istnienia którego zależy nasze życie i

zdrowie.

Krwinki czerwone

• erytrocyty - są najliczniejszymi składnikami spośród

elementów morfotycznych krwi.

• Głównym składnikiem krwinek czerwonych jest

hemoglobina, nadająca czerwone zabarwienie.

• Do prawidłowej produkcji krwinek czerwonych niezbędne

są , oprócz odpowiednich składników budulcowych,

hormony, witaminy, enzymy i żelazo.

• Wśród tych czynników szczególną role odgrywa witamina B

12.

• Erytrocyty transportują tlen z płuc do komórek i dwutlenek

węgla, pochodzący z metabolizmu komórek, w odwrotnym

kierunku.

• Krwinki czerwone stanowią ok. 40% objętości całej krwi.

Osobami najbardziej potrzebującymi krwinek czerwonych

są chorzy, którzy utracili swoją własną krew w wyniku

wypadku albo zabiegu operacyjnego.

Krwinki białe

• Dzieli się na:

• granulocyty,

• monocyty

• limfocyty.

• Mają zdolności żerne i poruszania się.

• Są jednym z elementów systemu

obronnego skierowanego przeciwko

czynnikom powodującym choroby,

chronią organizm przed infekcjami.

Płytki krwi

• trombocyty

• są zbudowane z lipidów i białek, poruszają się

biernie wraz z krążącą krwią.

• Maja zdolności adhezji, czyli przylegania do ścian

uszkodzonego naczynia krwionośnego i agregacji,

czyli wzajemnego przylegania do siebie i tworzenia

większych skupisk.

• Zlepione płytki krwi wydzielają wiele związków

chemicznych o różnym sposobie działania, m. in.

czynniki uczestniczące w procesie krzepnięcia krwi.

• Płytki krwi przetacza się chorym z zaburzeniami

krzepnięcia, pacjentom z białaczką i nowotworami,

w trakcie i po chemioterapii.

Osocze

• Osocze ma zabarwienie żółte,
• stanowi ok. 55% objętości krwi i

zawiera wiele białek pełniących

istotne funkcje w organizmie.

• Przetacza się je najczęściej chorym z

dużą utratą krwi, z zaburzeniami

krzepnięcia, po oparzeniach, urazach.

Rola krwi w organizmie

• Jest transporterem najróżniejszych

związków, między innymi tlenu i dwutlenku

węgla, biorących udział w wymianie

gazowej w procesie oddychania

• Krew dostarcza do narządów składniki

odżywcze i usuwa niepotrzebne bądź

szkodliwe produkty uboczne spalania

materii

• Jest także nośnikiem hormonów,

chemicznych substancji przekaźnikowych, i

w ten sposób współdziała w przekazywaniu

informacji w organizmie.

Rola krwi w organizmie

• Bierze udział w regulacji temperatury ciała.
• Pełni funkcje obronne, chroniąc nas przed

czynnikami chorobotwórczymi.

• Pełni funkcje naprawcze w ustroju
• Dzięki właściwości krwi jaką jest

krzepliwość, możliwe jest uszczelnianie
ściany naczynia krwionośnego w
przypadku jego pęknięcia (zranienia) i
zahamowania krwawienia

Grupy krwi

• Każdy gatunek ma swój układ grup

krwi. W medycynie wyróżnia się
ponad dwadzieścia układów
grup krwi. Największe znaczenie ze
względów praktyki medycznej i
diagnostycznej mają:

• układ AB 0
• układ Rh - antygeny C, c, D, E, e

Oznaczenia grup krwi -

AB0 i Rh

• U każdej osoby na powierzchni krwinek

czerwonych istnieją substancje grupowe,

które decydują o przynależności do

określonej grupy krwi. Można oznaczyć 4

podstawowe grupy krwi:

* grupa O - brak substancji grupowej na

krwinkach,

* grupa A -istnieje substancja grupowa A,

* grupa B - istnieje substancja grupowa B,

* grupa AB - istnieje substancja grupowa

A i B na krwinkach

Układ Rh

• Nazwa Rh wzięła się od małp Rhesus, u których po

raz pierwszy wykryto ten układ. Obejmuje ponad

47 antygenów, lecz 5 z nich, które kodowane są

przez 3 geny, ma znaczenie praktyczne:

• antygen C: genotypy CC lub Cc

• antygen c: genotyp cc

• antygen D: genotypy DD lub Dd. Allel d jest genem niemym i genotyp

dd nie koduje żadnego antygenu

• antygen E: genotypy EE lub Ee

• antygen e: genotyp ee

• Najsilniejszy jest antygen D i to jego obecność

powoduje zaliczenie kogoś do grupy Rh+ a brak

Rh-. Przeciwciała anty-D nie występują normalnie

we krwi osób z grupą Rh-, natomiast mogą się

pojawić po kontakcie z antygenem D. Wśród ludzi

rasy białej około 85% posiada czynnik Rh.

Krwiolecznictwo

• jest to leczenie składnikami krwi.
• Leczenie składnikami krwi, w

przeciwieństwie do rutynowego
przetaczania krwi pełnej polega na
przetaczaniu tych swoistych elementów
krwi, których chory potrzebuje.

• Postępowanie takie pozwala zaoszczędzić

zasoby krwi, ponieważ jedna donacja może
zapewnić składniki do leczenia kilku
chorych.

TRANSFUZJA

• Zabieg podawania (przetaczania) krwi choremu.

• Najczęściej wykonywanym zabiegiem jest transfuzja

pośrednia – przetaczanie krwi, którą wcześniej

pobrano od dawcy i poddano konserwowaniu.

• Autotranfuzja

„Aparatem do odzyskiwania krwi” lub „callsaver”,

wynaczynioną krew zasysa się z pola operacyjnego,

miesza się ją z antykoagulentem, zagęszcza i płucze.
Wyodrębnione krwinki czerwone są „przepłukiwane”,

aby oddzielić je od heparyny, tłuszczu i wolnej

hemoglobiny. Tak przepłukane krwinki czerwone

przetacza się z powrotem do łożyska naczyniowego

chorego. Świadkowie Jehowy mogą zgodzić się na

taki zabieg, jeśli pozwala im na to sumienie.

Preparaty krwi

• Krew w pełnym składzie;
• Izolowane składniki krwi:
Koncentrat krwinek czerwonych;
Koncentrat krwinek płytkowych;
Osocze świeżo mrożone;
Wyizolowane białka osocza

(albuminy, globuliny, fibrynogen).

Środki krwiozastępcze

• Zastępują częściowo krew w przypadku

zupełnego jej braku lub niedostatecznej

ilości.

• Najpowszechniej używane środki

krwiozastępcze:

• DEKSTRAN DROBNOCZĄSTECZKOWY;

• HES preparaty żelatyny i

hydroksyetylowanej skrobi (HES), Voluven;

• roztwory wolnej hemoglobiny i jej połączeń

koloidalnych oraz tzw. "sztuczna krew"

zawierająca związki fluorokarbonowe, które

mogą przenosić tlen.

Przechowywanie i terminy

ważności :

Koncentrat krwinek czerwonych - w zależności
od płynu na który jest pobrany : CPD 21 dni,
CPDA 35 dni, ADSOL 42 dni.
KKCz poza lodówką może przebywać do 6
godzin.

Gdy krew przebywała poza lodówką mniej niż 6
godzin można ją zwrócić do krwiodawstwa, gdy
więcej to trzeba ją zniszczyć.
KKCz można mrozić nawet na okres 10 lat !!!

OSOCZE ŚWIEŻO MROŻONE

aby osocze było w pełni wartościowe musi być
zamrożone do 6 godzin od chwili pobrania bo z
czasem obniża się poziom czynników krzepnięcia,
najszybciej V i VIII,

KRWINKI PŁYTKOWE

- obojętnie jaką metodą otrzymujemy przechowuje
się w temperaturze 20 - 24 stopni tj. pokojowej,
- musi być mieszany cały czas przy
przechowywaniu, takie koncentraty
przechowywujemy 3-5 dni,
- gdy wydany jest już na oddziale to przetaczać
natychmiast
- gdy nie jest mieszany to krwinki ulegają agregacji
i degranulacji

WSKAZANIA DO

PRZETACZANIA KRWI

•

Masywna, szybka utrata krwi.

•

Sytuacja wymagająca transfuzji wymiennej.

•

Niedokrwistość znacznego stopnia nie poddające się

innym metodom leczenia.

•

Ciężkie skazy krwotoczne (skaza- skłonność do

krwawień w obrębie tkanek (np. skóry i błon

śluzowych), narządów (np. nosa, stawów) oraz

układów (np. pokarmowego, ośrodkowy układ

nerwowy).

•

Zabieg operacyjny (przygotowanie do zabiegu lub

uzupełnienie strat w czasie zabiegu).

•

Białaczki.

•

Stany ogólnego wyniszczenia organizmu wskutek

procesu chorobowego i stosowanych metod leczenia

np. choroby nowotworowe- leczenie chemiczne).

•

Stany odwodnienia.

Ogólne zasady

krwiolecznictwa

• przetaczana krew musi być zgodna w

układzie AB0 i antygenie D układu Rh.

• wykonuje się próbę krzyżową: czy

zachodzi aglutynacja między erytrocytami

dawcy a surowicą biorcy oraz surowicą

dawcy, a erytrocytami biorcy (eliminuje to

błędy w określeniu grupy i konflikt

serologiczny).

• Transfuzje może wykonać pielęgniarka po

uzyskaniu dodatkowych kwalifikacji (kurs).

Próba krzyżowa

• Choremu (biorcy krwi) pobiera się około 5-10 ml krwi

żylnej

• Do wykonania próby krzyżowej nie wolno użyć krwi,

z której wykonano oznaczenie grupy krwi. Dlatego

przy konieczności prawie jednoczesnego ustalania

grupy krwi i wykonywania próby krzyżowej, choremu

pobiera się krew do wykonania tych badań dwa razy.

• Wykonanie pełnej próby krzyżowej trwa około 60

minut. W sytuacjach nagłych, w celu ratowania życia

chorego przetacza się krew po ustaleniu jedynie

zgodności biorcy i dawcy w układzie ABO i Rh.

Badanie to trwa około 15 minut, jednakże ryzyko

wystąpienia ewentualnych powikłań

poprzetoczeniowych znacznie wzrasta.

Wynik badania przekazywany jest w formie opisu.

1. Postępowanie pielęgniarki przed

przetoczeniem preparatów

krwioleczniczych u pacjenta:

• Pielęgniarka otrzymuje zlecenie lekarskie o

decyzji przetoczenia krwi u pacjenta i

skierowanie na badanie grupy krwi i Rh.

• Pielęgniarka pobiera krew od pacjenta na

badanie grupy krwi i Rh następująco:

- Pobiera ok.10 ml krwi żylnej do probówki

- Opisuje probówkę (imię, nazwisko, datę

urodzenia, datę pobrania krwi)

- Sprawdzenie danych na probówce z danymi

na skierowaniu

• Przekazanie probówki i skierowania do

pracowni serologicznej.

1. Postępowanie pielęgniarki przed

przetoczeniem preparatów

krwioleczniczych u pacjenta:

• Otrzymanie od lekarza wypisanego druku

„zapotrzebowanie na krew i preparaty

krwiopochodne” oraz skierowanie na próbę

zgodności serologicznej.

• Pielęgniarka pobiera krew na próbę

serologiczną (opisanie probówki, przekazanie

do laboratorium wraz ze skierowaniem).

• Pielęgniarka zostaje powiadomiona

telefonicznie z pracowni serologicznej o

możliwości odebrania preparatu

krwioleczniczego.

1. Postępowanie pielęgniarki przed

przetoczeniem preparatów

krwioleczniczych u pacjenta:

• Odebranie preparat krwioleczniczego,

sprawdzenie i porównanie danych na

formularzu z danymi na wyniku próby

serologicznej:

 imię i nazwisko

 Zgodność grupy krwi i Rh

 Zgodność numeru donacji preparatu krwioleczniczego z

wynikiem próby zgodności serologicznej

 Termin ważności preparatu krwioleczniczego

 Ilość jednostek przeznaczona dla pacjenta

 Czy nie jest zhemolizowana

 Czy nie zawiera skrzepów

 Czy nie brakuje naklejki i czy nie jest uszkodzona

 Czy zawiera informacje o badaniach wirusologicznych:

HBs, HCV, HIV,

• Wpisanie do Księgi Magazynu Krwi/ Osocza odbioru

preparatu krwioleczniczego.

2. Przygotowanie pielęgniarki do

przetoczenia preparatu

krwioleczniczego:

• Po otrzymaniu zlecenia pielęgniarka

przygotowuje zestaw w gabinecie:

preparat do odkażania, strzykawki,

venflon, gaziki, przylepiec, stazę,
rękawiczki, pojemnik na odpadki i
igły.

3.Przygotowanie preparatu

krwioleczniczego do

przetoczenia:

• Sprawdzenie zgodności danych: imię,

nazwisko, zgodność grupy i Rh,
zgodność numeru preparatu
krwioleczniczego;

• Ponowne sprawdzenie wyglądu

praparatu.

Po odbiorze z Banku Krwi

PREPARAT OSOCZO

POCHODNY

KKCZ

•Rozmrożenie w suchym

podgrzewaczu lub łaźni
wodnej lub w pojemniku

z wodą o temperaturze
37 stopni C (worek z

preparatem umieszcza
się w torbie foliowej) ,

która monitorowana jest
za pomocą termometru .

• przechowuje się w

temp 2-6 stopni C.

•Nie wolno jej w oddziale

ogrzewać ani
przechowywać.

•Należy jak najszybciej
podłączyć do żyły

pacjenta.

•Czas przetaczania nie

może być dłuższy niż 4
godziny

3.Przygotowanie preparatu

krwioleczniczego do

przetoczenia:

• Przetarcie preparatem

antyseptycznym miejsce wkłucia.

• Wkłucie aparatu do przetoczeń krwi i

preparatu krwiopochodnego do
worka z preparatem krwioleczniczym.

• Wypuszczenie powietrza z aparatu.
• Zabezpieczenie aparatu plastikową

osłonką.

4. Przygotowanie pacjenta do

podłączenia preparatu

krwioleczniczego:

• Pielęgniarka wygodnie układa

pacjenta.

• Pielęgniarka wykonuje pomiar

ciśnienia tętniczego, pomiar
temperatury ciała, tętna. Parametry
odnotowuje w karcie gorączkowej.

• Pielęgniarka wykonuje wkłucie.

5.Postępowanie pielęgniarki

podczas przetaczania

preparatu krwiopochodnego:

• Pielęgniarka podłącza preparat do żyły pacjenta na pisemne

zlecenie lekarza i wykonuje wszystkie czynności wstępne

(próba biologiczna) w obecności lekarza!

• PRÓBA BIOLOGICZNA – polega na szybkim podaniu 20 ml

krwi w obecności lekarza. W przypadku wystąpienia

objawów niepożądanych należy przerwać przetaczanie krwi.

• Pielęgniarka odnotowuje godzinę podłączenia preparatu

krwioleczniczego w karcie gorączkowej.

• Pielęgniarka rozmawia o odczuciach pacjenta w czasie

przetaczania krwi i czuwa w czasie transfuzji.

• !!!! Maksymalny czas przetaczania 1 jednostki preparatu

krwioleczniczego to 4 godziny.
W przypadku dłuższej transfuzji 1 jednostki krwi należy

wymienić aparat do przetoczeń.
Do każdej jednostki potrzebny jest nowy aparat do

przetoczeń!!!!

Powikłania:

• Powikłania wczesne

– występujące od czasu

rozpoczęcia transfuzji, do 24 godzin po jej zakończeniu:

•

O łagodnym przebiegu:

–

Odczyny alergiczne- najczęściej są spowodowane
przez przeciwciała dla białek osocza lub składnikami
dodawanymi do preparatów: substancje
zapobiegające krzepnięciu oraz stabilizatory zawarte
w preparatach krwi;

–

Pokrzywka;

•

O średnio ciężkim przebiegu:

–

zakażenie bakteryjne

–

odczyn gorączkowy niehemolityczny

• o ciężkim przebiegu

– hiperkaliemia
– hipokalcemia
– przeciążenie krążenia
– ostry odczyn hemolityczny
– wstrząs septyczny
– wstrząs anafilaktyczny
– ostra niewydolność oddechowa poprzetoczeniowa
– zakrzepy i zatory w naczyniach serca i płuc

(szczególnie gdy przetaczane są preparaty
wspierające układ krzepnięcia krwi).

• Powikłania późne

występuje najczęściej

między 3 a 21 dniem po transfuzji:

• przeniesienie zakażenia kiłą (jeśli preparat

był przechowywany w temp. 4 °C krócej niż

96 godz)

• przeniesienie zakażenia HIV;
• zakażenie malarią
• zapalenie wątroby typu B opóźniony

odczyn hemolityczny

• plamica poprzetoczeniowa małopłytkowa
• przeciążenie żelazem (szczególnie u

wielokrotnych biorców)

6. Postępowanie pielęgniarki

po przetoczeniu preparatu

krwioleczniczego:

• Pielęgniarka powiadamia lekarza o zakończeniu

transfuzji.

• Odłącza od pacjenta pojemnik po przetoczeniu

preparatu krwioleczniczego.

• Monitoruje stan zdrowia pacjenta: obserwacja,

dokonanie pomiarów ciśnienia, tętna,

temperatury.

• Pielęgniarka zabezpiecza i oznacza pojemnik z

resztkami po przetoczeniu krwi wraz z aparatem

oraz opisuje:

 Data i godzina przetoczenia

 Imię i nazwisko pacjenta, datę urodzenia, pesel

itp.

6. Postępowanie pielęgniarki

po przetoczeniu preparatu

krwioleczniczego:

• Pielęgniarka przechowuje zestaw

poprzetoczeniowy w lodówce
przeznaczonej do przechowywania
leków przez 5 dni!!!
Pielęgniarka kontroluje temperaturę
lodówki (2-6 stopni C) 3 razy dziennie
i zapisuje pomiary w zeszycie
temperatur.

6. Postępowanie pielęgniarki

po przetoczeniu preparatu

krwioleczniczego:

• Sporządzenie adnotacji dotyczącej

przebiegu i zakończeniu transfuzji:

 Raport pielęgniarski: godzina rozpoczęcia i

zakończenia, ilość preparatu

przetoczonego, numer donacji preparatów

krwioleczniczych, grupa krwi i Rh dawcy,

rejestracja parametrów ciała przed i po

transfuzji, opis wchłaniania się preparatu.

 W karcie gorączkowej: godziny i ilość

przetoczonego praparatu.

6. Postępowanie pielęgniarki

po przetoczeniu preparatu

krwioleczniczego:

• Pielęgniarka likwiduje pojemnik z

resztkami po przetoczeniu wraz z
aparatem po 5 dniach
przechowywania w lodówce.

• Wyrzuca go do worka oznaczonego

do spalenia.

Co robimy w przypadku

powikłań?

• Przerywamy przetaczanie poprzez zaciśnięcie

aparatu do przetoczeń.

• Natychmiast powiadamiamy lekarza.

• Podłączamy 0,9% NaCl do czasu kolejnych zleceń

lekarza.

• Wykonujemy pomiary tętna, ciśnienia i

temperatury- odnotowujemy w karcie gorączkowej.

• Na zlecenie lekarza odłączamy preparat

krwioleczniczy i zabezpieczamy go.

• Wykonujemy adnotację w raporcie (imię, nazwisko,

godziny, numer donacji preparatu grupę krwi i Rh

dawcy, opis wchłaniania się preparatu, opis stanu

pacjenta, objawy-godzina, rejestracja parametrów

(tt, ciś., temp.)).

Jakie warunki trzeba spełnić,

aby zostać dawcą krwi?

• Wiek 18-65 lat

• Waga powyżej 50 kg

• Osoby, które w wywiadzie podają przebycie

choroby wirusowej, przenoszonej drogą krwi,

choroby wieńcowej serca, zawału i udaru

mózgu, chorób nowotworowych, łuszczycy –

nie mogą oddawać krwi (stała dyskwalifikacja)

• Przeciwwskazanie do oddania krwi stanowi

również narkomania

• Świeży tatuaż oraz przekłucie uszu

dyskwalifikują na okres 6 miesięcy

Niezbędny jest

dokument

tożsamości: dowód

osobisty, paszport,

prawo jazdy,

legitymacja

ubezpieczeniowa,

legitymacja szkolna

lub studencka.

Rejestracja dawcy odbywa się w

systemie komputerowym, gdzie

wpisuje się imię, nazwisko, PESEL,

numer donacji, któremu odpowiada

kod kreskowy.

Kod ten będzie się znajdował

na wszystkich próbkach krwi dawcy

i pojemnikach z krwią lub jej

składnikiem. Na probówkach ani

pojemnikach nie posługujemy się

nazwiskiem dawcy, ponieważ w

krwiodawstwie obowiązuje zasada

anonimowości. Natomiast w

systemie komputerowym pojawia

się ono, jeżeli użyje się czytnika

kodów kreskowych lub „wywoła” z

listy. Nazwisko dawcy wyświetla się

więc tylko u lekarza, w

laboratorium i w dziale pobierania

RCKiK.

Na podstawie wyników badań

laboratoryjnych i badania

przedmiotowego, lekarz dokonuje

ostatecznej kwalifikacji bądź

dyskwalifikacji. Warunkiem

zakwalifikowania badanej osoby

do oddania krwi, osocza lub

zabiegów aferezy, jest dobry stan

zdrowia. Badanie lekarskie

pozwala wykryć szereg sytuacji,

w których oddawanie krwi jest

przeciwwskazane.

Przeciwwskazania mogą być

bezwzględne, dyskwalifikujące

badaną osobę na całe życie lub

względne, dyskwalifikujące ją

czasowo.

Każdemu Honorowemu Dawcy

Krwi przysługuje:

1. zwolnienie od pracy w dniu, w którym oddaje

krew, i na czas okresowego badania lekarskiego dawców

krwi na zasadach określonych w odrębnych przepisach;

zwrot utraconego zarobku na zasadach wynikających z

przepisów prawa pracy

Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 15.05.1996r. w sprawie sposobu

usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania

pracownikom zwolnień od pracy /Dz. U. Nr 60 poz. 281

ze zm./

2. posiłek regeneracyjny po oddaniu krwi lub jej

składników o wartości kalorycznej 4.500 kalorii

(tj.: 8 czekolad, 1 wafel, 1 sok)

Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Zdrowia i

Opieki Społecznej z dnia 26.11.2004r. w sprawie

wartości kalorycznej posiłku regeneracyjnego

przysługującego dawcy /Dz. U. Nr 261, poz. 2602/

3. ulga podatkowa z tytułu darowizn

przekazanych na cele krwiodawstwa

Document Outline