FIZJOLOGIA

 UKŁADU

KRĄŻENIA

FIZJOLOGIA

 UKŁADU

KRĄŻENIA

Liana Puchalska, Stanisław Kowalewski

Liana Puchalska, Stanisław Kowalewski

 

 

Układ  sercowo-naczyniowy  ze  względu 
na jego czynność dzieli się na:

• Serce  składające  się  z  dwóch  przedsionków 

(prawego  i  lewego)  i  dwóch  komór  (prawej  i 
lewej)

• Tętnice  i  żyły  krążenia  dużego,  które  tworzą 

dwa  zbiorniki:  zbiornik  tętniczy  duży  i 
zbiornik żylny duży

• Tętnice  i  żyły  krążenia  małego  (płucnego), 

które tworzą dwa zbiorniki: zbiornik tętniczy 
płucny i zbiornik żylny płucny

• Dwie sieci naczyń włosowatych

-  pomiędzy  zbiornikiem  tętniczym  dużym  i 
zbiornikiem żylnym dużym

-  pomiędzy  zbiornikiem  tętniczym  płucnym  i 
zbiornikiem żylnym płucnym

Układ  sercowo-naczyniowy  ze  względu 
na jego czynność dzieli się na:

• Serce  składające  się  z  dwóch  przedsionków 

(prawego  i  lewego)  i  dwóch  komór  (prawej  i 
lewej)

• Tętnice  i  żyły  krążenia  dużego,  które  tworzą 

dwa  zbiorniki:  zbiornik  tętniczy  duży  i 
zbiornik żylny duży

• Tętnice  i  żyły  krążenia  małego  (płucnego), 

które tworzą dwa zbiorniki: zbiornik tętniczy 
płucny i zbiornik żylny płucny

• Dwie sieci naczyń włosowatych

-  pomiędzy  zbiornikiem  tętniczym  dużym  i 
zbiornikiem żylnym dużym

-  pomiędzy  zbiornikiem  tętniczym  płucnym  i 
zbiornikiem żylnym płucnym

 ANATOMIA UKŁADU KRĄŻENIA 

 ANATOMIA UKŁADU KRĄŻENIA 

 

 

 UNERWIENIE UKŁADU KRĄŻENIA 

 UNERWIENIE UKŁADU KRĄŻENIA 

UNERWIENIE SERCA

1. Unerwienie współczulne

• Lewy pień współczulny unerwia komory

• Prawy 

pień 

współczulny 

unerwia 

przedsionki 

i 

węzeł 

zatokowo-

przedsionkowy

2. 

Unerwienie  przywspółczulne

  –  nerwy 

błędne

• Unerwienie 

węzła 

zatokowo 

-przedsionkowego, 

przedsionkowo 

- 

komorowego  oraz  mięśniówki  roboczej 
przedsionków

UNERWIENIE SERCA

1. Unerwienie współczulne

• Lewy pień współczulny unerwia komory

• Prawy 

pień 

współczulny 

unerwia 

przedsionki 

i 

węzeł 

zatokowo-

przedsionkowy

2. 

Unerwienie  przywspółczulne

  –  nerwy 

błędne

• Unerwienie 

węzła 

zatokowo 

-przedsionkowego, 

przedsionkowo 

- 

komorowego  oraz  mięśniówki  roboczej 
przedsionków

 

 

 UNERWIENIE UKŁADU KRĄŻENIA 

 UNERWIENIE UKŁADU KRĄŻENIA 

RECEPTORY ADRENERGICZNE SERCA

•Receptory β

1

 i β

2

 – oba sprzężone z CA przez białko G

s

w  przedsionkach  znajduje  się  ok. 

70

%  receptorów  β

1

,  w 

komorach – ok. 

80

%

Noradrenalina  (NA)  ma  powinowactwo    zarówno  do 
receptorów β

1

 jak β

2

Andrenalina wiąże się z receptorem β

2

Efekt  pobudzenia:  dodatni  efekt  ino-,  dromo-  i 
chronotropowy

•Receptory 

α

1

 – 

szlak PLC (DAG i IP

3

)

Efekt pobudzenia: słaby efekt inotropowy dodatni

RECEPTORY CHOLINERCICZNE SERCA

•Receptory M

2

 – 

sprzężone z CA przez białko G

i 

Efekt  pobudzenia:  ujemny  efekt  chrono-  i 
dromotro-powy,  w  przedsionkach  słaby  ujemny 
efekt inotropowy

RECEPTORY ADRENERGICZNE SERCA

•Receptory β

1

 i β

2

 – oba sprzężone z CA przez białko G

s

w  przedsionkach  znajduje  się  ok. 

70

%  receptorów  β

1

,  w 

komorach – ok. 

80

%

Noradrenalina  (NA)  ma  powinowactwo    zarówno  do 
receptorów β

1

 jak β

2

Andrenalina wiąże się z receptorem β

2

Efekt  pobudzenia:  dodatni  efekt  ino-,  dromo-  i 
chronotropowy

•Receptory 

α

1

 – 

szlak PLC (DAG i IP

3

)

Efekt pobudzenia: słaby efekt inotropowy dodatni

RECEPTORY CHOLINERCICZNE SERCA

•Receptory M

2

 – 

sprzężone z CA przez białko G

i 

Efekt  pobudzenia:  ujemny  efekt  chrono-  i 
dromotro-powy,  w  przedsionkach  słaby  ujemny 
efekt inotropowy

 

 

 UNERWIENIE UKŁADU KRĄŻENIA 

 UNERWIENIE UKŁADU KRĄŻENIA 

RECEPTORY NIEADRENERGICZNE SERCA

•Receptory sprzężone z CA przez białko G

s

- 5-HT

4

 efekt inotropowy dodatni w przedsionkach

-  H

2

  –  efekt  inotropowy  dodatni  w  przedsionkach  i 

komo-rach

  - VIP – efekt dodatni inotropowy w komorach

•Receptory sprzężone z CA przez białko G

i

  -

 

A

1

  (receptor  dla  adenozyny)  -  efekt  pobudzenia: 

ujemny 

efekt 

chrono- 

i 

dromotro-powy, 

w 

przedsionkach słaby ujemny efekt inotropowy
-  Receptor  dla  somatostatyny  –  efekt  inotropwy 
ujemny w przedsion-kach

•Receptory sprzężone z PLC

- AT

1

, AT

2

  dla angiotenzyny II

- ET

A

 i ET

B

 dla endoteliny

RECEPTORY NIEADRENERGICZNE SERCA

•Receptory sprzężone z CA przez białko G

s

- 5-HT

4

 efekt inotropowy dodatni w przedsionkach

-  H

2

  –  efekt  inotropowy  dodatni  w  przedsionkach  i 

komo-rach

  - VIP – efekt dodatni inotropowy w komorach

•Receptory sprzężone z CA przez białko G

i

  -

 

A

1

  (receptor  dla  adenozyny)  -  efekt  pobudzenia: 

ujemny 

efekt 

chrono- 

i 

dromotro-powy, 

w 

przedsionkach słaby ujemny efekt inotropowy
-  Receptor  dla  somatostatyny  –  efekt  inotropwy 
ujemny w przedsion-kach

•Receptory sprzężone z PLC

- AT

1

, AT

2

  dla angiotenzyny II

- ET

A

 i ET

B

 dla endoteliny

 

 

 NEUROGENNE NAPIĘCIE NACZYŃ KRWIONOŚNYCH 



 NEUROGENNE NAPIĘCIE NACZYŃ KRWIONOŚNYCH 



•Unerwienie  przez  zwojowe  włókna  współczulne 

zwężające  naczynia  dotyczy  wszystkich  naczyń  za 
wyjątkiem mikrokrążenia i naczyń łożyska

•Obficie  są  unerwione  zespolenia  tętniczo-żylne  w 

skórze. Bardzo słabo unerwione są naczynia mózgu 
i naczynia wieńcowe

•Najlepiej  unerwione  są  tętniczki,  słabiej  tętnice  i 

żyłki. Żyły są słabo unerwione

•Neurogenne  rozszerzenie  naczyń  krwionośnych 

odbywa  się  głównie  przez  zahamowanie  tonicznej 
aktywności 

współczulnej. 

Rzadko 

naczynia 

rozszerzane są w sposób czynny przez współczulne 
lub  przywspółczulne  włókna  rozszerzające  i 

nie 

jest to wpływ toniczny

•Unerwienie  przez  zwojowe  włókna  współczulne 

zwężające  naczynia  dotyczy  wszystkich  naczyń  za 
wyjątkiem mikrokrążenia i naczyń łożyska

•Obficie  są  unerwione  zespolenia  tętniczo-żylne  w 

skórze. Bardzo słabo unerwione są naczynia mózgu 
i naczynia wieńcowe

•Najlepiej  unerwione  są  tętniczki,  słabiej  tętnice  i 

żyłki. Żyły są słabo unerwione

•Neurogenne  rozszerzenie  naczyń  krwionośnych 

odbywa  się  głównie  przez  zahamowanie  tonicznej 
aktywności 

współczulnej. 

Rzadko 

naczynia 

rozszerzane są w sposób czynny przez współczulne 
lub  przywspółczulne  włókna  rozszerzające  i 

nie 

jest to wpływ toniczny

 

 

 UNERWIENIE NACZYŃ KRWIONOŚNYCH 

 UNERWIENIE NACZYŃ KRWIONOŚNYCH 

•Współczulne 

włókna 

naczyniorozszerza-jące 
nieadrenerciczne uwalniają:

- ACh
- Histaminę

  - Dopaminę

•Przywspółczulne 

włókna 

naczyniorozsze-rzające uwalniają: 

- ACh (naczynia opon mózgowych i mózgu) 
-

 

VIP (naczynia ślinianek)

-  ATP  za  pośrednictwem  NO  (naczynia 
narządów płciowych zewnętrznych)

•Współczulne 

włókna 

naczyniorozszerza-jące 
nieadrenerciczne uwalniają:

- ACh
- Histaminę

  - Dopaminę

•Przywspółczulne 

włókna 

naczyniorozsze-rzające uwalniają: 

- ACh (naczynia opon mózgowych i mózgu) 
-

 

VIP (naczynia ślinianek)

-  ATP  za  pośrednictwem  NO  (naczynia 
narządów płciowych zewnętrznych)

 

 

 UNERWIENIE NACZYŃ KRWIONOŚNYCH 

 UNERWIENIE NACZYŃ KRWIONOŚNYCH 

NARZĄD

TRANSMITER

RECEPTO

R

DZIAŁANIE

MECHANIZM

Tętnice 

wieńcowe

NA

β

2

rozszerzanie

↑cAMP

NA

α

2

zwężenie

↓cAMP

NPY

Y

1

zwężenie

↑IP

3

, DAG

Tętnice 

trzewne

NA

α

1

zwężenie

↑IP

3

, DAG

Dopamina

D

1

rozszerzenie

↑cAMP

ATP

P

2x

zwężenie

→Ca

2+

P

2y

rozszerzenie

→NO

Tętnice 

nerkowe

NA

α

1

zwężenie

↑IP

3

, DAG

NA

β

2

rozszerzenie

↑cAMP

Dopamina

D

1

rozszerzenie

↑cAMP

Tętnice 

płciowe

NA

α

1

zwężenie

↑IP

3

, DAG

NA

β

2

rozszerzenie

↑cAMP

Żyły 

NA

α

1

zwężenie

↑IP

3

, DAG

NA

β

2

rozszerzenie

↑cAMP

 

 

FIZJOLOGIA

 SERCA

FIZJOLOGIA

 SERCA

Opracowano  na  podstawie  D.E.  Mohrman,  L.J.  Heller.  Cardiovascular  Physiology.  McGraw-Hill, 
1997) 

Opracowano  na  podstawie  D.E.  Mohrman,  L.J.  Heller.  Cardiovascular  Physiology.  McGraw-Hill, 
1997) 

 

 

 CYKL PRACY SERCA 

 CYKL PRACY SERCA 

do 

krążenia 

płucnego

z krążenia dużego

z krążenia 

płucnego

do krążenia dużego

z krążenia dużego

do 
krążenia 
płucnego

z krążenia 
płucnego

1

1

2

2

3

3

4

4

5

5

6

6

7

7

0

0

0.4

0.4

0.8

0.8

12

0

12

0

80

80

40

40

0

0

12

0

12

0

80

80

40

40

EKG

EKG

Tony 
serc
a

Tony 
serc
a

O

b

ję

to

ś

ć

 

le

w

e

j 

k

o

m

o

ry

 

(m

l)

O

b

ję

to

ś

ć

 

le

w

e

j 

k

o

m

o

ry

 

(m

l)

C

iś

n

ie

n

ie

 (

m

m

H

g

)

C

iś

n

ie

n

ie

 (

m

m

H

g

)

Czas (sek)

Czas (sek)

Objętość 
późnoskurczowa

Objętość 
późnoskurczowa

Objętość 
późnorozkurczow
a

Objętość 
późnorozkurczow
a

Ciśnienie w 

aorcie

Ciśnienie w 

aorcie

Ciśnienie 

w 

lewej komorze

Ciśnienie 

w 

lewej komorze

Ciśnienie w 

lewym 

przedsionku

Ciśnienie w 

lewym 

przedsionku

a

a

c

c

v

v

Faza 

Faza 

faza 1    skurcz przedsionków
faza 2    skurcz komór izowolumetryczny 
faza 3    szybki wyrzut
faza 4    zredukowany wyrzut
faza 5    rozkurcz izowolumetryczny
faza 6    szybkie wypełnienie komór
faza 7    zredukowane wypełnianie komór

faza 1    skurcz przedsionków
faza 2    skurcz komór izowolumetryczny 
faza 3    szybki wyrzut
faza 4    zredukowany wyrzut
faza 5    rozkurcz izowolumetryczny
faza 6    szybkie wypełnienie komór
faza 7    zredukowane wypełnianie komór

 

 

 UKŁAD BODŹCOPRZEWODZĄCY SERCA 

 UKŁAD BODŹCOPRZEWODZĄCY SERCA 

Lewy 

przedsione

k

Lewa 

komora

Mięśnie 

brodawkowe

Włókna 

Purkinje’go

Węzeł zatokowo-

przedsionkowy

Prawy  

przedsione

k

Węzeł 

przedsionkowo  

-komorowy         

       

Prawa 

komora

Odnogi  

pęczka 

Pęczek 

Hisa

-100

-100

0

0

-100

-100

0

0

-100

-100

0

0

-100

-100

0

0

-100

-100

0

0

-100

-100

0

0

-100

-100

0

0

Węzeł zatokowy

Węzeł zatokowy

Mięsień prawego  

przedsionka

Mięsień prawego  

przedsionka

Mięsień lewego  przedsionka

Mięsień lewego  przedsionka

Włókna Purkinje’go

Włókna Purkinje’go

Mięsień komory lewej

Mięsień komory lewej

Węzeł przedsionkowo-

komorowy

Węzeł przedsionkowo-

komorowy

Mięsień komory prawej

Mięsień komory prawej

 

 

Faza 4

Faza 4

F

a

za

 0

F

a

za

 0

Faza 1

Faza 1

Faza 2

Faza 2

F

a

za

 3

F

a

za

 3

Szybko 

narastający 

potencjał 

czynnościowy

Szybko 

narastający 

potencjał 

czynnościowy

K+

K+

Na+

Na+

Ca2+

Ca2+

Czas (sek)

Czas (sek)

0,15

0,15

0

0

0,30

0,30

Wolno narastający potencjał czynnościowy

Wolno narastający potencjał czynnościowy

Faza 4

Faza 4

Na+

Na+

K+

K+

Ca2+

Ca2+

0

0

0,15

0,15

0,30

0,30

-100

-100

0

0

-50

-50

K

o

m

ó

rk

o

w

y

 

p

o

te

n

c

ja

ł 

cz

y

n

n

o

ś

c

io

w

y

 (

m

V

) 

K

o

m

ó

rk

o

w

y

 

p

o

te

n

c

ja

ł 

cz

y

n

n

o

ś

c

io

w

y

 (

m

V

) 

W

z

g

lę

d

n

a

 

p

rz

e

p

u

s

z

c

z

a

ln

o

ś

ć

 

b

ło

n

y

 k

o

m

ó

rk

o

w

e

j

W

z

g

lę

d

n

a

 

p

rz

e

p

u

s

zc

z

a

ln

o

ś

ć

 

b

ło

n

y

 k

o

m

ó

rk

o

w

e

j

10,0

10,0

1,0

1,0

0,1

0,1

-80

Czas (sek)

Czas (sek)

 

POTENCJAL CZYNNOŚCIOWY W KOMÓRKACH MIĘŚNIOWYCH

 

 

POTENCJAL CZYNNOŚCIOWY W KOMÓRKACH MIĘŚNIOWYCH

 

-100

-100

0

0

-50

-50

K

o

m

ó

rk

o

w

y

 

p

o

te

n

c

ja

ł 

c

z

y

n

n

o

ś

c

io

w

y

 (

m

V

) 

K

o

m

ó

rk

o

w

y

 

p

o

te

n

c

ja

ł 

c

z

y

n

n

o

ś

c

io

w

y

 (

m

V

) 

W

z

g

lę

d

n

a

 

p

rz

e

p

u

s

z

c

za

ln

o

ś

ć

 

b

ło

n

y

 k

o

m

ó

rk

o

w

e

j

W

z

g

lę

d

n

a

 

p

rz

e

p

u

s

z

c

z

a

ln

o

ś

ć

 

b

ło

n

y

 k

o

m

ó

rk

o

w

e

j

10,0

10,0

1,0

1,0

0,1

0,1

-80

 

 

 

SKURCZ MIĘŚNIA SZKIELETOWEGO 

 

SKURCZ MIĘŚNIA SZKIELETOWEGO 

Podział 

skurczów 

względem 

zmiany 

długości mięśnia i generowania siły

Podział 

skurczów 

względem 

zmiany 

długości mięśnia i generowania siły

Skurcz izotoniczny

Występuje 

wtedy, 

gdy 

mięsień  może  się  skracać 
ale nie generuje napięcia, 
bo  nie  są  rozciągane 
elementy sprężyste

Skurcz izotoniczny

Występuje 

wtedy, 

gdy 

mięsień  może  się  skracać 
ale nie generuje napięcia, 
bo  nie  są  rozciągane 
elementy sprężyste

Skurcz izometryczny

Występuje 

wtedy, 

gdy 

mięsień  nie  może  się 
skracać. 

Generuje 

napięcie, 

ponieważ 

sarkomery  skra-cają  się 
kosztem 

rozcią-gania 

elementów 

sprężys-tych 

ułożonych szeregowo.

Skurcz izometryczny

Występuje 

wtedy, 

gdy 

mięsień  nie  może  się 
skracać. 

Generuje 

napięcie, 

ponieważ 

sarkomery  skra-cają  się 
kosztem 

rozcią-gania 

elementów 

sprężys-tych 

ułożonych szeregowo.

 Czysty  skurcz  izotoniczny  nie  występuje  nigdy,  a  czysty 

skurcz izometryczny rzadko

 Najczęściej występują skurcze dwufazowe - auksotoniczne

 Czysty  skurcz  izotoniczny  nie  występuje  nigdy,  a  czysty 

skurcz izometryczny rzadko

 Najczęściej występują skurcze dwufazowe - auksotoniczne

 

 

 

SKURCZ MIĘŚNIA SZKIELETOWEGO 

 

SKURCZ MIĘŚNIA SZKIELETOWEGO 

   spoczynek           skurcz izotoniczny  

   spoczynek           skurcz izotoniczny  

Skurcz izotoniczny

Skurcz izotoniczny

   spoczynek           skurcz izometryczny  

   spoczynek           skurcz izometryczny  

Skurcz izometryczny

Skurcz izometryczny

 

 

 

REGULACJA SIŁY

 

SKURCZ MIĘŚNIA SZKIELETOWEGO I 

SERCOWEGO 

 

REGULACJA SIŁY

 

SKURCZ MIĘŚNIA SZKIELETOWEGO I 

SERCOWEGO 

1.2   1.4   1.6   1.8   2.0   2.2   2.4   2.6   2.8   3.0   3.2   3.4   3.6

1.2   1.4   1.6   1.8   2.0   2.2   2.4   2.6   2.8   3.0   3.2   3.4   3.6

100%

100%

40%

40%

0%

0%

długość sarkomeru (μm)

długość sarkomeru (μm)

80%

80%

20%

20%

60%

60%

N

a

p

ię

c

ie

 i

zo

m

e

tr

y

c

zn

e

 

(%

  

m

a

k

s

im

u

m

)

N

a

p

ię

c

ie

 i

zo

m

e

tr

y

c

zn

e

 

(%

  

m

a

k

s

im

u

m

)

Z

a

k

re

s

 m

a

k

s

y

m

a

ln

e

g

o

 

n

a

p

ię

c

ia

Z

a

k

re

s

 m

a

k

s

y

m

a

ln

e

g

o

 

n

a

p

ię

c

ia

1.65

1.65

1.90

1.90

2.05

2.05

2.20

2.20

3.65

3.65

Mięsień 

szkieletowy

Mięsień 

szkieletowy

Mięsień 

sercowy

Mięsień 

sercowy

 

 

 

REGULACJA SIŁY

 

SKURCZ MIĘŚNIA SZKIELETOWEGO I 

SERCOWEGO 

 

REGULACJA SIŁY

 

SKURCZ MIĘŚNIA SZKIELETOWEGO I 

SERCOWEGO 

80                    90                   100

80                    90                   100

100%

100%

40%

40%

0%

0%

 względna długość mięśnia  

(100% = długość przy sile maksymalnej)

 

 względna długość mięśnia  

(100% = długość przy sile maksymalnej)

 

80%

80%

20%

20%

60%

60%

S

ił

a

 m

ię

ś

n

ia

 

(%

 o

d

 m

a

k

s

im

u

m

 w

 s

k

u

rc

z

u

 i

z

o

m

e

tr

y

c

z

n

y

m

)

S

ił

a

 m

ię

ś

n

ia

 

(%

 o

d

 m

a

k

s

im

u

m

 w

 s

k

u

rc

z

u

 i

z

o

m

e

tr

y

c

z

n

y

m

)

 napięcie całkowite

 napięcie całkowite

 napięcie bierne

 napięcie bierne

1.8                    2.0                   2.2

1.8                    2.0                   2.2

 długość sarkomeru (μm)

 długość sarkomeru (μm)

 n

a

p

ię

c

ie

 c

zy

n

n

e

 n

a

p

ię

c

ie

 c

zy

n

n

e

  Wypadkowa  napięcia 
całkowitego  jest  sumą 
napięcia 

biernego 

i 

czynnego
    Sprężystość  mięśnia 
zale-ży 

od 

elementów 

sprężys-tych  położonych 
szeregowo 

(elementy 

tkanki  łącznej,  odcinki 
szyjkowe 

miozyny) 

i 

równolegle (błona włókna 
mięśniowego, 

tkanka 

łącz-na)  oraz  elementów 
kurczli-wych. Rozciąganie 
tych 

ele-mentów 

jest 

przyczyną 

na-pięcia 

biernego 
  Napięcie  czynne  jest 
określone 

przez 

ilość 

most-ków 

aktynowo-

miozyno-wych  i  dlatego 
zmienia 

się 

wraz 

z 

długością mięśnia

  Wypadkowa  napięcia 
całkowitego  jest  sumą 
napięcia 

biernego 

i 

czynnego
    Sprężystość  mięśnia 
zale-ży 

od 

elementów 

sprężys-tych  położonych 
szeregowo 

(elementy 

tkanki  łącznej,  odcinki 
szyjkowe 

miozyny) 

i 

równolegle (błona włókna 
mięśniowego, 

tkanka 

łącz-na)  oraz  elementów 
kurczli-wych. Rozciąganie 
tych 

ele-mentów 

jest 

przyczyną 

na-pięcia 

biernego 
  Napięcie  czynne  jest 
określone 

przez 

ilość 

most-ków 

aktynowo-

miozyno-wych  i  dlatego 
zmienia 

się 

wraz 

z 

długością mięśnia

 

 

1
g

 

SKURCZ IZOTONICZNY MIĘŚNIA WTÓRNIE 

OBCIĄŻONEGO 

 

SKURCZ IZOTONICZNY MIĘŚNIA WTÓRNIE 

OBCIĄŻONEGO 

   spoczynek     skurcz izotoniczny mięśnia 

   

                               wtórnie obciążonego

   spoczynek     skurcz izotoniczny mięśnia 

   

                               wtórnie obciążonego

Skurcz izotoniczny

Skurcz izotoniczny

1
g

obciążeni

e wstępne

obciążeni

e wstępne

1
g

2
g

2
g

1
g

obciążeni

e 

następcze

obciążeni

e 

następcze

1

1

3

3

2

2

4

4

5

5

 napięcie bierne

 napięcie bierne

5

5

2

2

0

0

 względna długość mięśnia  

 względna długość mięśnia  

4

4

1

1

3

3

N

a

p

ię

c

ie

 m

ię

ś

n

io

w

e

 (

g

)

N

a

p

ię

c

ie

 m

ię

ś

n

io

w

e

 (

g

)

 maksymalne 

napięcie 

izometryczne

 maksymalne 

napięcie 

izometryczne

1

1

2

2

3

3

4

4

5

5

• 

Tor 

1,2,3 

–  skurcz  izotoniczny  w  warunkach

 

obciążenia wstępnego, mniejszego niż potrzebne 
do 

wywołania 

maksymalnego 

napięcia 

izometrycznego dla danej długości mięśnia

• 

Tor 

1,4,5

  –  na  samym  początku  skurczu 

izotonicznego  mięsień  został  wtórnie  obciążony. 
Tor 

1-4

  –  skurcz  izometryczny,  podczas  którego 

mięsień 

rozwija 

napięcie 

niezbędne 

do 

zrównoważenia obciążenia następczego. Tor 4-5 – 
skurcz  izotoniczny,  podczas  którego  mięsień  się 
skraca  

• 

Tor 

1,2,3 

–  skurcz  izotoniczny  w  warunkach

 

obciążenia wstępnego, mniejszego niż potrzebne 
do 

wywołania 

maksymalnego 

napięcia 

izometrycznego dla danej długości mięśnia

• 

Tor 

1,4,5

  –  na  samym  początku  skurczu 

izotonicznego  mięsień  został  wtórnie  obciążony. 
Tor 

1-4

  –  skurcz  izometryczny,  podczas  którego 

mięsień 

rozwija 

napięcie 

niezbędne 

do 

zrównoważenia obciążenia następczego. Tor 4-5 – 
skurcz  izotoniczny,  podczas  którego  mięsień  się 
skraca  

 

 

 REGULACJA SIŁY SKURCZU MIĘŚNIA SERCOWEGO 



 REGULACJA SIŁY SKURCZU MIĘŚNIA SERCOWEGO 



• ZALEŻNOŚĆ „SIŁA BODŹCA – SIŁA SKURCZU”

Siła  skurczu  mięśnia  sercowego  nie  zależy  od  siły  bodźca.  W  danych  warunkach 
pracy  mięśnia  sercowego  każdy  bodziec  ponadprogowy  wywoła  skurcz  o  sile 
maksymalnej – prawo „wszystko albo nic”

•   ZALEŻNOŚĆ „CZĘSTOŚĆ BODŹCA – SIŁA SKURCZU”

W  mięśniu  sercowym  ze  względu  na  długi  okres  refrakcji  roboczych  komórek 
mięśniowych  nie  występuje  skurcz  tężcowy.  Obserwuje  się  wzrost  siły  skurczu 
mięśnia sercowego w miarę wzrostu częstości skurczów serca (efekt Bowditcha). 
Przyczyną  tego  efektu  jest  prawdopodobnie  wzrost  wewnątrzkomórkowego 
stężenia jonów Ca

2+

• ZALEŻNOŚĆ „DŁUGOŚĆ (OBCIĄŻENIE WSTĘPNE) – SIŁA SKURCZU”

Siła skurczu mięśnia sercowego jest tym większa im większy jest poprzedzający ją 
stopień  rozciągnięcia  włókien  mięśniowych.  Zależność  siły  skurczu  mięśnia 
sercowego od  stopnia  jego rozciągnięcia leży  u podstaw prawa Franka-Starlinga, 
które mówi, że: 
Objętość  wyrzutowa  serca  wzrasta  w  miarę  wzrostu  stopnia  wypełnienia  komór 
(wzrost obciążenia wstępnego) 

• ZALEŻNOŚĆ „SZYBKOŚĆ – SIŁA (OBCIĄŻENIE NATĘPCZE)”

Im większe jest obciążenie następcze mięśnia, tym mniejsza jest szybkość skurczu 
mięśnia  sercowego.  Zależność  szybkości  skurczu  od  obciążenia  opisuje  prawo 
Hilla:

• ZALEŻNOŚĆ „SIŁA BODŹCA – SIŁA SKURCZU”

Siła  skurczu  mięśnia  sercowego  nie  zależy  od  siły  bodźca.  W  danych  warunkach 
pracy  mięśnia  sercowego  każdy  bodziec  ponadprogowy  wywoła  skurcz  o  sile 
maksymalnej – prawo „wszystko albo nic”

•   ZALEŻNOŚĆ „CZĘSTOŚĆ BODŹCA – SIŁA SKURCZU”

W  mięśniu  sercowym  ze  względu  na  długi  okres  refrakcji  roboczych  komórek 
mięśniowych  nie  występuje  skurcz  tężcowy.  Obserwuje  się  wzrost  siły  skurczu 
mięśnia sercowego w miarę wzrostu częstości skurczów serca (efekt Bowditcha). 
Przyczyną  tego  efektu  jest  prawdopodobnie  wzrost  wewnątrzkomórkowego 
stężenia jonów Ca

2+

• ZALEŻNOŚĆ „DŁUGOŚĆ (OBCIĄŻENIE WSTĘPNE) – SIŁA SKURCZU”

Siła skurczu mięśnia sercowego jest tym większa im większy jest poprzedzający ją 
stopień  rozciągnięcia  włókien  mięśniowych.  Zależność  siły  skurczu  mięśnia 
sercowego od  stopnia  jego rozciągnięcia leży  u podstaw prawa Franka-Starlinga, 
które mówi, że: 
Objętość  wyrzutowa  serca  wzrasta  w  miarę  wzrostu  stopnia  wypełnienia  komór 
(wzrost obciążenia wstępnego) 

• ZALEŻNOŚĆ „SZYBKOŚĆ – SIŁA (OBCIĄŻENIE NATĘPCZE)”

Im większe jest obciążenie następcze mięśnia, tym mniejsza jest szybkość skurczu 
mięśnia  sercowego.  Zależność  szybkości  skurczu  od  obciążenia  opisuje  prawo 
Hilla:

V = b •

V = b •

P

0

 - P

P

0

 - P

P+a

P+a

V – szybkość skurczu
a,  b  –  stałe  współczynniki  ciepła  i  szybkości  przejścia  energii  chemicznej  w  energię 
mechaniczną
P

0

 – maksymalnie możliwa siła skurczu

P – siła skurczu mięśnia uwarunkowana obciążeniem  

V – szybkość skurczu
a,  b  –  stałe  współczynniki  ciepła  i  szybkości  przejścia  energii  chemicznej  w  energię 
mechaniczną
P

0

 – maksymalnie możliwa siła skurczu

P – siła skurczu mięśnia uwarunkowana obciążeniem  

 

 

 KURCZLIWOŚĆ MIĘŚNIA SERCOWEGO 

 KURCZLIWOŚĆ MIĘŚNIA SERCOWEGO 

•Kurczliwość

  mięśnia  jest  jego  cechą  wewnętrzną. 

Kurczliwość  mięśnia  zależy  od  ilości  elementów 
kurczliwych  we  włóknach  mięśniowych,    stężenia 
wewnątrzkomórkowego 

jonów 

Ca

2+

, 

wrażliwości 

elementów  kurczliwych  na  jony  Ca

2+

.  O  zmianie 

kurczliwości  świadczy  taka  zmiana  siły  i  szybkości 
skurczu,  która  nie  jest  związana  ze  zmianą  wyjściowej 
długości mięśnia

•Każdy  bodziec  zwiększający  maksymalne  napięcie 

izometryczne  mięśnia  bez  zmiany  jego  długości 
zwiększa  jego  kurczliwość,  czyli  wywiera  działanie 

inotropowe dodatnie

 

•Odzwierciedleniem 

stanu 

kurczliwości 

mięśnia 

sercowego  jest 

frakcja  wyrzutowa

  (stosunek 

objętości 

póznorozkurczowej 

serca 

do 

objętości 

wyrzutowej)

•Kurczliwość

  mięśnia  jest  jego  cechą  wewnętrzną. 

Kurczliwość  mięśnia  zależy  od  ilości  elementów 
kurczliwych  we  włóknach  mięśniowych,    stężenia 
wewnątrzkomórkowego 

jonów 

Ca

2+

, 

wrażliwości 

elementów  kurczliwych  na  jony  Ca

2+

.  O  zmianie 

kurczliwości  świadczy  taka  zmiana  siły  i  szybkości 
skurczu,  która  nie  jest  związana  ze  zmianą  wyjściowej 
długości mięśnia

•Każdy  bodziec  zwiększający  maksymalne  napięcie 

izometryczne  mięśnia  bez  zmiany  jego  długości 
zwiększa  jego  kurczliwość,  czyli  wywiera  działanie 

inotropowe dodatnie

 

•Odzwierciedleniem 

stanu 

kurczliwości 

mięśnia 

sercowego  jest 

frakcja  wyrzutowa

  (stosunek 

objętości 

póznorozkurczowej 

serca 

do 

objętości 

wyrzutowej)

 

 

 KURCZLIWOŚĆ MIĘŚNIA SERCOWEGO 

 KURCZLIWOŚĆ MIĘŚNIA SERCOWEGO 

• Najważniejszym  fizjologicznym  regulatorem  kurczliwości 

mięśnia 

sercowego 

jest 

noradrenalina  (NA)

 

uwalniana z zakończeń nerwowych włókien współczulnych

• Najważniejszym  fizjologicznym  regulatorem  kurczliwości 

mięśnia 

sercowego 

jest 

noradrenalina  (NA)

 

uwalniana z zakończeń nerwowych włókien współczulnych

5

5

2

2

0

0

długość mięśnia  

długość mięśnia  

4

4

1

1

3

3

N

a

p

ię

c

ie

 m

ię

ś

n

io

w

e

 (

g

)

N

a

p

ię

c

ie

 m

ię

ś

n

io

w

e

 (

g

)

 napięcie bierne

 napięcie bierne

 maksymalne 

napięcie 

izometryczne

 maksymalne 

napięcie 

izometryczne

6

6

Skurcz izometryczny

Skurcz izometryczny

z 

NA

be

z 

NA

be

z 

NA

z NA 

lub b

ez NA

z NA 

lub b

ez NA

5

5

2

2

0

0

długość mięśnia  

długość mięśnia  

4

4

1

1

3

3

N

a

p

ię

c

ie

 m

ię

ś

n

io

w

e

 (

g

)

N

a

p

ię

c

ie

 m

ię

ś

n

io

w

e

 (

g

)

 napięcie bierne

 napięcie bierne

 maksymalne 

napięcie 

izometryczne

 maksymalne 

napięcie 

izometryczne

6

6

Skurcz mięśnia wtórnie obciążonego

Skurcz mięśnia wtórnie obciążonego

z 

NA

z 

NA

be

z 

NA

be

z 

NA

z NA 

lub b

ez NA

z NA 

lub b

ez NA

 

 

 REGULACJA OBJĘTOŚCI WYRZUTOWEJ 

 REGULACJA OBJĘTOŚCI WYRZUTOWEJ 

objętość 
późnorozkurczowa

objętość 
późnorozkurczowa

skurcz 
izowolumetryczny

skurcz 
izowolumetryczny

otwarcie zastawki 
aortalnej

otwarcie zastawki 
aortalnej

80

80

Objętość lewej komory (ml)

Objętość lewej komory (ml)

60

60

120

120

C

iś

n

ie

n

ie

 w

 l

e

w

e

j 

k

o

m

o

rz

e

 (

m

m

H

g

)

C

iś

n

ie

n

ie

 w

 l

e

w

e

j 

k

o

m

o

rz

e

 (

m

m

H

g

)

120

120

CYKL LEWEJ KOMORY

CYKL LEWEJ KOMORY

 objętość wyrzutowa (SV)

 objętość wyrzutowa (SV)

 wyrzut

 wyrzut

 objętość 

późnoskurczowa

 objętość 

późnoskurczowa

rozkurcz 

izowolumetryczny

rozkurcz 

izowolumetryczny

otwarcie zastawki 
dwudzielnej

otwarcie zastawki 
dwudzielnej

Wypełnienie komory

Wypełnienie komory

• Ciśnienie późnorozkurczo-

we w komorze określa sto-
pień rozciągnięcia włókien 
mięśniowych  w  spoczynku 
podczas  rozkurczu  i  jest 
nazywane 

obciążeniem 
wstępnym

• Średnie  ciśnienie  tętnicze 

(MAP) 

warunkuje 

napięcie, 

które 

musi 

rozwinąć  mięsień  sercowy 
podczas 

skurczu, 

by 

wyrzucić  pewną  objętość 
krwi 

do 

aorty 

jest 

nazywane 

obciążeniem 
następ-czym   

• Ciśnienie późnorozkurczo-

we w komorze określa sto-
pień rozciągnięcia włókien 
mięśniowych  w  spoczynku 
podczas  rozkurczu  i  jest 
nazywane 

obciążeniem 
wstępnym

• Średnie  ciśnienie  tętnicze 

(MAP) 

warunkuje 

napięcie, 

które 

musi 

rozwinąć  mięsień  sercowy 
podczas 

skurczu, 

by 

wyrzucić  pewną  objętość 
krwi 

do 

aorty 

jest 

nazywane 

obciążeniem 
następ-czym   

 

 

 WPŁYW ZMIAN OBCIĄŻENIA WSTĘPNEGO NA 

OBJĘTOŚĆ WYRZUTOWĄ 

 WPŁYW ZMIAN OBCIĄŻENIA WSTĘPNEGO NA 

OBJĘTOŚĆ WYRZUTOWĄ 

•PRAWO FRANKA STARLINGA: Objętość wyrzutowa 

serca wzrasta w miarę wzrostu stopnia wypełnienia 
komór

•Wzrost 

obciążenia 

wstępnego 

prowadzi 

do 

zwiększenia  objętości  poźnorozkurczowej  serca,  a 
zatem  do  wzrostu  spoczynkowej  długości  włókien 
mięśniowych  

•Regulacja  objętości  wyrzutowej  (SV)  w  zależności 

od 

obciążenia 

wstępnego 

jest 

nazywana 

autoregulacją heterometryczną 

 

 

 WPŁYW ZMIAN OBCIĄŻENIA WSTĘPNEGO NA 

OBJĘTOŚĆ WYRZUTOWĄ 

 WPŁYW ZMIAN OBCIĄŻENIA WSTĘPNEGO NA 

OBJĘTOŚĆ WYRZUTOWĄ 

• Wzrost  obciążenia  wstępnego  nie  prowadzi  do  zmiany 

objętości  późnoskurczowej  mięśnia  sercowego.  W  wyniku 
regulacji  heterometrycznej  objętość  wyrzutowa  wzrasta  o 
taką  samą  wartość  jak  objętość  późnorozkurczowa 

bez 

jakichkolwiek zmian frakcji wyrzutowej     

• Wzrost  obciążenia  wstępnego  nie  prowadzi  do  zmiany 

objętości  późnoskurczowej  mięśnia  sercowego.  W  wyniku 
regulacji  heterometrycznej  objętość  wyrzutowa  wzrasta  o 
taką  samą  wartość  jak  objętość  późnorozkurczowa 

bez 

jakichkolwiek zmian frakcji wyrzutowej     

5

5

2

2

długość mięśnia  

długość mięśnia  

4

4

1

1

3

3

N

a

p

ię

c

ie

 m

ię

śn

io

w

e

 (

g

)

N

a

p

ię

c

ie

 m

ię

śn

io

w

e

 (

g

)

 napięcie bierne

 napięcie bierne

maksymalne napięcie 
izometryczne

maksymalne napięcie 
izometryczne

80

80

objętość lewej komory 

(ml)

objętość lewej komory 

(ml)

60

60

120

120

C

iś

n

ie

n

ie

 w

 l

e

w

e

j 

k

o

m

o

rz

e

 

(m

m

H

g

)

C

iś

n

ie

n

ie

 w

 l

e

w

e

j 

k

o

m

o

rz

e

 

(m

m

H

g

)

120

120

 wzrost objętości 

wyrzutowej

 wzrost objętości 

wyrzutowej

Wzrost siły 
skurczu mięśnia

Wzrost siły 
skurczu mięśnia

wzrost obciążenia 
wstępnego

wzrost obciążenia 
wstępnego

40

40

 

 

 WPŁYW ZMIAN OBCIĄŻENIA NASTĘPCZEGO NA 

OBJĘTOŚĆ WYRZUTOWĄ 

 WPŁYW ZMIAN OBCIĄŻENIA NASTĘPCZEGO NA 

OBJĘTOŚĆ WYRZUTOWĄ 

5

5

2

2

długość mięśnia  

długość mięśnia  

4

4

1

1

3

3

N

a

p

ię

c

ie

 m

ię

śn

io

w

e

 (

g

)

N

a

p

ię

c

ie

 m

ię

śn

io

w

e

 (

g

)

 napięcie bierne

 napięcie bierne

maksymalne napięcie 
izometryczne

maksymalne napięcie 
izometryczne

zmniejszenie siły 
skurczu mięśnia

zmniejszenie siły 
skurczu mięśnia

wzrost obciążenia 
następczego

wzrost obciążenia 
następczego

80

80

objętość lewej komory 

(ml)

objętość lewej komory 

(ml)

60

60

120

120

C

iś

n

ie

n

ie

 w

 l

e

w

e

j 

k

o

m

o

rz

e

 

(m

m

H

g

)

C

iś

n

ie

n

ie

 w

 l

e

w

e

j 

k

o

m

o

rz

e

 

(m

m

H

g

)

120

120

 spadek objętości 

wyrzutowej

 spadek objętości 

wyrzutowej

40

40

• Wzrost  obciążenia  następczego  prowadzi  do  wydłużenia 

czasu 

trwania 

skurczu 

izowolumetrycznego 

mięśnia 

sercowego.  Zmniejsza  się  czas  trwania  okresu  wyrzutu. 
Maleje  objętość  wyrzutowa,  wzrasta  natomiast  objętość 
późnoskurczowa     

• Wzrost  obciążenia  następczego  prowadzi  do  wydłużenia 

czasu 

trwania 

skurczu 

izowolumetrycznego 

mięśnia 

sercowego.  Zmniejsza  się  czas  trwania  okresu  wyrzutu. 
Maleje  objętość  wyrzutowa,  wzrasta  natomiast  objętość 
późnoskurczowa     

 

 

 WPŁYW ZMIAN KURCZLIWOŚCI MIĘŚNIA 

SERCOWEGO NA OBJĘTOŚĆ WYRZUTOWĄ 

 WPŁYW ZMIAN KURCZLIWOŚCI MIĘŚNIA 

SERCOWEGO NA OBJĘTOŚĆ WYRZUTOWĄ 

5

5

2

2

0

0

długość mięśnia  

długość mięśnia  

4

4

1

1

3

3

N

a

p

ię

c

ie

 m

ię

śn

io

w

e

 (

g

)

N

a

p

ię

c

ie

 m

ię

śn

io

w

e

 (

g

)

 napięcie bierne

 napięcie bierne

 maksymalne 

napięcie 

izometryczne

 maksymalne 

napięcie 

izometryczne

6

6

z N

A

z N

A

be

z N

A

be

z N

A

z NA 

lub b

ez NA

z NA 

lub b

ez NA

80

80

objętość lewej komory 

(ml)

objętość lewej komory 

(ml)

60

60

120

120

C

iś

n

ie

n

ie

 w

 l

e

w

e

j 

k

o

m

o

rz

e

 

(m

m

H

g

)

C

iś

n

ie

n

ie

 w

 l

e

w

e

j 

k

o

m

o

rz

e

 

(m

m

H

g

)

120

120

 wzrost objętości 

wyrzutowej

 wzrost objętości 

wyrzutowej

40

40

 wzrost siły skurczu

 wzrost siły skurczu

• Określenie  kurczliwości  mięśnia  sercowego  w  sposób  bezpośredni 

nie jest możliwe. Wskaźnikiem kurczliwości mięśnia sercowego jest 
maksymalna szybkość przyrostu ciśnienia w lewej komorze podczas 
skurczu  izowolumetrycznego  dP/dt

max

  mierzona  po  umiejscowieniu 

cewnika w komorze. Metodą nieinwazyjną oceniającą między innymi 
kurczliwość mięśnia sercowego jest USG serca

• Parametrem odzwierciedlającym kurczliwość mięśnia sercowego jest 

frakcja  wyrzutowa,  której  prawidłowa  wartość  w  spoczynku  wynosi 
średnio ok. 65% 

• Określenie  kurczliwości  mięśnia  sercowego  w  sposób  bezpośredni 

nie jest możliwe. Wskaźnikiem kurczliwości mięśnia sercowego jest 
maksymalna szybkość przyrostu ciśnienia w lewej komorze podczas 
skurczu  izowolumetrycznego  dP/dt

max

  mierzona  po  umiejscowieniu 

cewnika w komorze. Metodą nieinwazyjną oceniającą między innymi 
kurczliwość mięśnia sercowego jest USG serca

• Parametrem odzwierciedlającym kurczliwość mięśnia sercowego jest 

frakcja  wyrzutowa,  której  prawidłowa  wartość  w  spoczynku  wynosi 
średnio ok. 65% 

 

 

 METABOLIZM MIĘŚNIA SERCOWEGO 

 METABOLIZM MIĘŚNIA SERCOWEGO 

• Przemiana  metaboliczna  mięśnia  sercowego  ma  charakter  głównie 

aerobowy

• Podstawowa  przemiana  materii  mięśnia  sercowego  (bez  uwzględnienia 

procesów  elektromechanicznych)  stanowi  ok.  25%  zużycia  tlenu  w 
stanie spoczynku

• Około 75% wydatku energetycznego jest związane ze skurczem włókien 

mięśniowych

• Podczas  skurczu  izowolumetrycznego  mięsień  sercowy  zużywa  ok.  50% 

całego tlenu, nie wykonując przy tym pracy użytecznej

• Obciążenie  następcze  jest  głównym  czynnikiem  warunkującym  wzrost 

zużycia tlenu przez mięsień sercowy

• Podczas  skurczu  izotonicznego  mięsień  sercowy  wykonuje  pracę 

zewnętrzną,  użyteczną,  wymagającą  zużycia  tlenu.  Wzrost  kurczliwości 
mięśnia  sercowego  prowadzi  do  wzrostu  pracy  zewnętrznej  i  wzrostu 
zużycia tlenu

•   Ważnym  czynnikiem  minutowego  zużycia  tlenu  przez  mięsień  sercowy 

jest częstość skurczów serca

• Najskuteczniejszym  ze  względu  na  wydatek  energetyczny  sposobem 

osiągnięcia  określonej  pojemności  minutowej  (CO)  jest  znaczny  wzrost 
objętości  wyrzutowej (SV)  przy  niewielkim wzroście częstości  skurczów 
serca (HR)

• Przemiana  metaboliczna  mięśnia  sercowego  ma  charakter  głównie 

aerobowy

• Podstawowa  przemiana  materii  mięśnia  sercowego  (bez  uwzględnienia 

procesów  elektromechanicznych)  stanowi  ok.  25%  zużycia  tlenu  w 
stanie spoczynku

• Około 75% wydatku energetycznego jest związane ze skurczem włókien 

mięśniowych

• Podczas  skurczu  izowolumetrycznego  mięsień  sercowy  zużywa  ok.  50% 

całego tlenu, nie wykonując przy tym pracy użytecznej

• Obciążenie  następcze  jest  głównym  czynnikiem  warunkującym  wzrost 

zużycia tlenu przez mięsień sercowy

• Podczas  skurczu  izotonicznego  mięsień  sercowy  wykonuje  pracę 

zewnętrzną,  użyteczną,  wymagającą  zużycia  tlenu.  Wzrost  kurczliwości 
mięśnia  sercowego  prowadzi  do  wzrostu  pracy  zewnętrznej  i  wzrostu 
zużycia tlenu

•   Ważnym  czynnikiem  minutowego  zużycia  tlenu  przez  mięsień  sercowy 

jest częstość skurczów serca

• Najskuteczniejszym  ze  względu  na  wydatek  energetyczny  sposobem 

osiągnięcia  określonej  pojemności  minutowej  (CO)  jest  znaczny  wzrost 
objętości  wyrzutowej (SV)  przy  niewielkim wzroście  częstości  skurczów 
serca (HR)

 

 

RÓŻNICE W CZYNNOŚCI SERCA W ZALEŻNOŚCI OD 

WIEKU

RÓŻNICE W CZYNNOŚCI SERCA W ZALEŻNOŚCI OD 

WIEKU

• Grubość  mięśnia  lewej  i  prawej  komory  serca  u  noworodka 

jest  podobna.  Przewaga  grubości  lewej  komory  uwidocznia 
się od 20-30 dna od momentu urodzenia

• Różnicowanie  i  dojrzewanie  komórek  roboczych  i  układu 

bodźcoprzewodzącego serca trwa do 2 roku życia

• Mięsień sercowy noworodków i niemowląt jest mało podatny. 

Podatność  mięśnia  sercowego  zwiększa  się  po  pierwszym 
roku życia. W związku z tym po pierwszym roku życia wzrasta 
rola  regulacji  heterometrycznej  czynności  serca  (prawo 
Franka-Starlinga)

• Wrażliwość  receptorów  adrenergicznyh  serca  noworodków 

jest wyraźnie mniejsza niż u osób dorosłych. W miarę wzrostu 
noworodka  wrażliwość  receptorów  wzrasta,  warunkując 
stopniowe  nasilenie  wpływu  układu  współczulnego  na 
mięsień sercowy

• Wpływ toniczny nerwu błędnego na serce u noworodków jest 

minimalny.  W  miarę  wzrostu  noworodka  wpływ  układu 
przywspółczulnego na serce wzrasta. W skutek tego częstość 
skurczów  serca  maleje  z  140  sk/min  u  noworodka  do  70 
sk/min w wieku 14-16 lat

• Grubość  mięśnia  lewej  i  prawej  komory  serca  u  noworodka 

jest  podobna.  Przewaga  grubości  lewej  komory  uwidocznia 
się od 20-30 dna od momentu urodzenia

• Różnicowanie  i  dojrzewanie  komórek  roboczych  i  układu 

bodźcoprzewodzącego serca trwa do 2 roku życia

• Mięsień sercowy noworodków i niemowląt jest mało podatny. 

Podatność  mięśnia  sercowego  zwiększa  się  po  pierwszym 
roku życia. W związku z tym po pierwszym roku życia wzrasta 
rola  regulacji  heterometrycznej  czynności  serca  (prawo 
Franka-Starlinga)

• Wrażliwość  receptorów  adrenergicznyh  serca  noworodków 

jest wyraźnie mniejsza niż u osób dorosłych. W miarę wzrostu 
noworodka  wrażliwość  receptorów  wzrasta,  warunkując 
stopniowe  nasilenie  wpływu  układu  współczulnego  na 
mięsień sercowy

• Wpływ toniczny nerwu błędnego na serce u noworodków jest 

minimalny.  W  miarę  wzrostu  noworodka  wpływ  układu 
przywspółczulnego na serce wzrasta. W skutek tego częstość 
skurczów  serca  maleje  z  140  sk/min  u  noworodka  do  70 
sk/min w wieku 14-16 lat

 

 

FIZJOLOGIA

 NACZYŃ 

KRWIONOŚNYC

H

FIZJOLOGIA

 NACZYŃ 

KRWIONOŚNYC

H

 

 

Tętnica i żyła obwodowa

Tętnica i żyła obwodowa

TĘTNICE i TĘTNICZKI
Aorta i tętnice o dużej średnicy zawierają dużą ilość tkanki łącznej sprężystej. 
Drobne tętnice i tętniczki zawierają stosunkowo mniej elementów sprężystych, 
natomiast o wiele więcej mięśni gładkich 

TĘTNICE i TĘTNICZKI
Aorta i tętnice o dużej średnicy zawierają dużą ilość tkanki łącznej sprężystej. 
Drobne tętnice i tętniczki zawierają stosunkowo mniej elementów sprężystych, 
natomiast o wiele więcej mięśni gładkich 

NACZYNIA WŁOSOWATE
Odchodzą  od  metarterioli  (tętniczek  końcowych).  Znajdują  się  tu  mięśnie 
gładkie, tworzące zwieracze przedwłośniczkowe, które regulują dopływ krwi do 
naczyń  włosowatych.  Same  naczynia  włosowate  nie  zawierają  elementów 
sprężystych  ani  mięśni  gładkich.  Ściany  naczyń  włosowatych  zbudowane  są  z 
pojedynczej 

warstwy 

komórek 

śródbłonkowych, 

połączonych 

międzykomórkową  substancją  spajającą.  W  ścianach  naczyń  włosowatych 
znajdują  się  pory,  których  wielkość  zależy  od  rodzaju  narządu.  Przez  pory  te 
mogą  wraz  z  wodą  swobodnie  przenikać  różne  substancje  rozpuszczone  w 
osoczu

NACZYNIA WŁOSOWATE
Odchodzą  od  metarterioli  (tętniczek  końcowych).  Znajdują  się  tu  mięśnie 
gładkie, tworzące zwieracze przedwłośniczkowe, które regulują dopływ krwi do 
naczyń  włosowatych.  Same  naczynia  włosowate  nie  zawierają  elementów 
sprężystych  ani  mięśni  gładkich.  Ściany  naczyń  włosowatych  zbudowane  są  z 
pojedynczej 

warstwy 

komórek 

śródbłonkowych, 

połączonych 

międzykomórkową  substancją  spajającą.  W  ścianach  naczyń  włosowatych 
znajdują  się  pory,  których  wielkość  zależy  od  rodzaju  narządu.  Przez  pory  te 
mogą  wraz  z  wodą  swobodnie  przenikać  różne  substancje  rozpuszczone  w 
osoczu

ŻYŁY i ŻYŁKI
Ściany  żył  i  żyłek  są  cienkie  i  łatwo  ulegają 
rozciągnięciu. 

Zawierają 

stosunkowo 

mało 

mięśni  gładkich.  Błona  wewnętrzna  uwypukla 
się  tworząc  w  pewnych  odstępach  zastawki 
żylne,  których  nie  ma  w  drobnych  żyłkach, 
żyłach głównych ani w żyłach mózgu i trzewi 

ŻYŁY i ŻYŁKI
Ściany  żył  i  żyłek  są  cienkie  i  łatwo  ulegają 
rozciągnięciu. 

Zawierają 

stosunkowo 

mało 

mięśni  gładkich.  Błona  wewnętrzna  uwypukla 
się  tworząc  w  pewnych  odstępach  zastawki 
żylne,  których  nie  ma  w  drobnych  żyłkach, 
żyłach głównych ani w żyłach mózgu i trzewi 

 BUDOWA ŚCIANY NACZYŃ 

 BUDOWA ŚCIANY NACZYŃ 

 

 

ŚRÓDBŁONEK 

• Stanowi  barierę  pomiędzy  krwią  naczyń  włosowatych  a  przestrzenią 

zewnątrz-naczyniowa

• Spełnia  funkcje  metaboliczne,  dezaktywując  lub  aktywując  substancje 

naczynio-aktywne znajdujące się w osoczu 

• Uczestniczy w procesach koagulacji

• Wydzielają  szereg  substancji  modulujących  stan  napięcia  mięśniówki 

gładkiej naczyń

 

WŁÓKNA ELASTYCZNE

• Są bardzo podatne na rozciąganie

• Tworzą gęstą sieć w warstwie głębokiej ściany naczyniowej

• Rozciągane 

wytwarzają 

napięcie 

przeciwdziałające 

ciśnieniu 

krwi, 

rozciągającemu naczynie 

WŁÓKNA KOLAGENOWE

• Są mniej podatne na rozciąganie, stawiają większy opór rozciąganiu naczynia 

niż włókna elastyczne

• Położone są głównie w warstwie środkowej i zewnętrznej ściany naczyniowej
MIĘŚNIE GŁADKIE

• Główną funkcją jest wytworzenie miogennego napięcia podstawowego ściany 

naczyń  oraz  zmiana  wielkości  światła  naczynia  w  zależności  od 
zapotrzebowania fizjologicznego

• Unerwione przez autonomiczny układ nerwowy

• Wrażliwe  na  wpływ  lokalnych  czynników  modyfikujących  wielkość  światła 

naczynia  

ŚRÓDBŁONEK 

• Stanowi  barierę  pomiędzy  krwią  naczyń  włosowatych  a  przestrzenią 

zewnątrz-naczyniowa

• Spełnia  funkcje  metaboliczne,  dezaktywując  lub  aktywując  substancje 

naczynio-aktywne znajdujące się w osoczu 

• Uczestniczy w procesach koagulacji

• Wydzielają  szereg  substancji  modulujących  stan  napięcia  mięśniówki 

gładkiej naczyń

 

WŁÓKNA ELASTYCZNE

• Są bardzo podatne na rozciąganie

• Tworzą gęstą sieć w warstwie głębokiej ściany naczyniowej

• Rozciągane 

wytwarzają 

napięcie 

przeciwdziałające 

ciśnieniu 

krwi, 

rozciągającemu naczynie 

WŁÓKNA KOLAGENOWE

• Są mniej podatne na rozciąganie, stawiają większy opór rozciąganiu naczynia 

niż włókna elastyczne

• Położone są głównie w warstwie środkowej i zewnętrznej ściany naczyniowej
MIĘŚNIE GŁADKIE

• Główną funkcją jest wytworzenie miogennego napięcia podstawowego ściany 

naczyń  oraz  zmiana  wielkości  światła  naczynia  w  zależności  od 
zapotrzebowania fizjologicznego

• Unerwione przez autonomiczny układ nerwowy

• Wrażliwe  na  wpływ  lokalnych  czynników  modyfikujących  wielkość  światła 

naczynia  

 BUDOWA ŚCIANY NACZYŃ 

 BUDOWA ŚCIANY NACZYŃ 

 

 

 

 BUDOWA ŚCIANY NACZYŃ 

 

 BUDOWA ŚCIANY NACZYŃ 

Ściana aorty

Ściana aorty

Tętnica oporowa

Tętnica oporowa

Żyła 

Żyła 

Duża

 

tętnica 

 1 - 2 cm

Duża

 

tętnica 

 1 - 2 cm

Tętnica 

oporowa   0.1 

- 1 cm

Tętnica 

oporowa   0.1 

- 1 cm

Tętniczka   

20 – 200 

μm

Tętniczka   

20 – 200 

μm

Naczynie 

włosowate  5 – 7 

μ

Naczynie 

włosowate  5 – 7 

μ

Duża żyła  

 1.5 – 3

 

cm

Duża żyła  

 1.5 – 3

 

cm

Żyła średnia    

   0.15 – 1.5 

cm

Żyła średnia    

   0.15 – 1.5 

cm

Żyłka 

drobna   

20 – 500 

μm

Żyłka 

drobna   

20 – 500 

μm

1/5

1/5

1/5

1/5

1/3

1/3

1/5

1/5

1/1

1/1

1/8

1/8

1/12

1/12

1/12

1/12

1/9

1/9

1/12

1/12

1/9

1/9

śródbłonek

śródbłonek

składowa elastyczna

składowa elastyczna

składowa mięśniowa

składowa mięśniowa

składowa kolagenowa

składowa kolagenowa

Struktura ściany naczyń oraz stosunek grubości ściany naczynia do jego promienia (h/r) 
w  stanie  luźnym    (po  lewej)  i  podczas  skurczu  mięśni  gładkich  ściany  naczyniowej    (po 
prawej)

Struktura ściany naczyń oraz stosunek grubości ściany naczynia do jego promienia (h/r) 
w  stanie  luźnym    (po  lewej)  i  podczas  skurczu  mięśni  gładkich  ściany  naczyniowej    (po 
prawej)

według: E. Neil, B. Folkow. Circulation. Oxford University Press, 1971) 

według: E. Neil, B. Folkow. Circulation. Oxford University Press, 1971) 

 

 

• Stosunek 

h/r 

drobnych  tętnic  i  tętniczek  (naczyń 

oporowych)  jest  większy,  niż  dużych  tętnic.  Składowa 
mięśniowa  naczyń  oporowych  jest  większa  niż  składowa 
elastyczna.  Są  mniej  podatne  na  rozciąganie.  Regulacja 
przepływu  krwi  przez  takie  naczynia  odbywa  się  poprzez 
zmianę  wielkości  ich  promienia  na  drodze  zmian  napięcia 
mięśni  gładkich.  Napięcie  bierne,  powstające  na  skutek 
rozciągania elementów elastycznych w naczyniach oporowych 
ma  znacznie  mniejszy  wpływ  na  warunki  przepływu  niż 
skurcz mięśni gładkich

• Duża 

wartość 

stosunku 

h/r 

warunkuje 

większe 

zmniejszenie  światła      naczyń,      spowodowane      skurczem     
mięsni   gładkich.   Już

• Stosunek 

h/r 

drobnych  tętnic  i  tętniczek  (naczyń 

oporowych)  jest  większy,  niż  dużych  tętnic.  Składowa 
mięśniowa  naczyń  oporowych  jest  większa  niż  składowa 
elastyczna.  Są  mniej  podatne  na  rozciąganie.  Regulacja 
przepływu  krwi  przez  takie  naczynia  odbywa  się  poprzez 
zmianę  wielkości  ich  promienia  na  drodze  zmian  napięcia 
mięśni  gładkich.  Napięcie  bierne,  powstające  na  skutek 
rozciągania elementów elastycznych w naczyniach oporowych 
ma  znacznie  mniejszy  wpływ  na  warunki  przepływu  niż 
skurcz mięśni gładkich

• Duża 

wartość 

stosunku 

h/r 

warunkuje 

większe 

zmniejszenie  światła      naczyń,      spowodowane      skurczem     
mięsni   gładkich.   Już

skurcz tylko zewnętrznych warstw mięśni 
gładkich powoduje przesuniecie znacznej 
ilości tkanki ściany naczynia w kierunku  
jego światła, powodując szybkie i znaczne 
zmniejszenie jego promienia   

skurcz tylko zewnętrznych warstw mięśni 
gładkich powoduje przesuniecie znacznej 
ilości tkanki ściany naczynia w kierunku  
jego światła, powodując szybkie i znaczne 
zmniejszenie jego promienia   

 

 BUDOWA ŚCIANY NACZYŃ 

 

 BUDOWA ŚCIANY NACZYŃ 

 

 

Płuca 
10–12% 

Płuca 
10–12% 

Serce 
8–11% 

Serce 
8–11% 

Część tętnicza 

10–12% 

Część tętnicza 

10–12% 

Naczynia 

włosowate 4–5% 

Naczynia 

włosowate 4–5% 

Część żylna  60 – 70 %

Duże żyły

Duże żyły

Drobne 

żyły 

i 

żyłki

Drobne 

żyły 

i 

żyłki

 DYSTRYBUCJA KRWI W POSZCZEGÓLNYCH CZĘŚCIACH UKŁADU 

KRĄŻENIA 

 DYSTRYBUCJA KRWI W POSZCZEGÓLNYCH CZĘŚCIACH UKŁADU 

KRĄŻENIA 

 

 

• Objętość  całkowita  krwi  (Q)  przepływającej  przez  układ 

krążenia  w  ciągu  minuty  jest  równa  pojemności  minutowej 
serca  (CO).  Pojemność  minutowa  jest  to  ilość  krwi  tłoczonej 
przez jedną z komór serca w czasie jednej minuty                 

• Objętość  całkowita  krwi  (Q)  przepływającej  przez  układ 

krążenia  w  ciągu  minuty  jest  równa  pojemności  minutowej 
serca  (CO).  Pojemność  minutowa  jest  to  ilość  krwi  tłoczonej 
przez jedną z komór serca w czasie jednej minuty                 

CO (L/min) = SV • HR

CO (L/min) = SV • HR

• Objętość  wyrzutowa  (SV;  ml)  jest  to  ilość  krwi  wtłaczanej 

przez 

każdą 

komorę 

w 

ciągu 

jednego 

cyklu 

hemodynamicznego  serca  do  odpowiedniego  zbiornika 
tętniczego

• Częstość  skurczów  serca  (HR;  sk/min)  jest  to  liczba  cykli 

hemodynamicznych serca w ciągu jednej minuty

• Objętość  wyrzutowa  (SV;  ml)  jest  to  ilość  krwi  wtłaczanej 

przez 

każdą 

komorę 

w 

ciągu 

jednego 

cyklu 

hemodynamicznego  serca  do  odpowiedniego  zbiornika 
tętniczego

• Częstość  skurczów  serca  (HR;  sk/min)  jest  to  liczba  cykli 

hemodynamicznych serca w ciągu jednej minuty

 PODSTAWOWE POJĘCIA HEMODYNAMICZNE 

 PODSTAWOWE POJĘCIA HEMODYNAMICZNE 

 

 

• Krew wprawiana jest w ruch siłą wytwarzaną przez ciśnienie 

napędowe  –  różnicę  ciśnień  pomiędzy  początkiem  dużego 
krążenia  w  aorcie  (MAP  ≈ 

95

  mmHg  )  a  jego  końcem  w 

prawym przedsionku (M

Art

P ≈ 

5

 mmHg)

• Ciśnienie  napędowe  będzie  zmniejszać  się  w  miarę 

przesuwania  krwi  w  naczyniach  w  związku  z  pokonywaniem 
oporu  tarcia.  Profil  podłużny  ciśnienia  na  charakter  linii 
spadającej

• Krew wprawiana jest w ruch siłą wytwarzaną przez ciśnienie 

napędowe  –  różnicę  ciśnień  pomiędzy  początkiem  dużego 
krążenia  w  aorcie  (MAP  ≈ 

95

  mmHg  )  a  jego  końcem  w 

prawym przedsionku (M

Art

P ≈ 

5

 mmHg)

• Ciśnienie  napędowe  będzie  zmniejszać  się  w  miarę 

przesuwania  krwi  w  naczyniach  w  związku  z  pokonywaniem 
oporu  tarcia.  Profil  podłużny  ciśnienia  na  charakter  linii 
spadającej

C

iś

n

ie

n

ie

 k

rw

i 

C

iś

n

ie

n

ie

 k

rw

i 

tętnic

e 

tętnic

e 

tętnicz

ki 

tętnicz

ki 

n. włosowate

n. włosowate

żyły 

żyły 

Rozszerzenie 

tętniczek

Rozszerzenie 

tętniczek

Zwężenie 
tętniczek

Zwężenie 
tętniczek

Norma 

Norma 

 PODSTAWOWE POJĘCIA HEMODYNAMICZNE 

 PODSTAWOWE POJĘCIA HEMODYNAMICZNE 

 

 

 PODSTAWOWE POJĘCIA HEMODYNAMICZNE 

 PODSTAWOWE POJĘCIA HEMODYNAMICZNE 

• Podstawowe prawo hemodynamiki jest analogiczne do prawa 

Ohma                

• Podstawowe prawo hemodynamiki jest analogiczne do prawa 

Ohma                

MAP - M

Atr

P = Q • R

MAP - M

Atr

P = Q • R

•

MAP –  średnie ciśnienie  tętnicze w aorcie,   M

Atr

P  –  średnie  ciśnienie w prawym  przedsionku, Q  =  CO  – 

pojemność minutowa, R = TPR – całkowity opór obwodowy
 

MAP –  średnie ciśnienie  tętnicze w aorcie,   M

Atr

P  –  średnie  ciśnienie w  prawym  przedsionku, Q  =  CO  – 

pojemność minutowa, R = TPR – całkowity opór obwodowy
 

• Ciśnienie  średnie  mierzone  na  tętnicy  ramiennej  jest  ok.  5 

mmHg  mniejsze,  niż  w  aorcie.  Ciśnienie  w  prawym 
przedsionku jest równe ok. 5 mmHg. Biorąc poprawkę na te 
wartości:             

• Ciśnienie  średnie  mierzone  na  tętnicy  ramiennej  jest  ok.  5 

mmHg  mniejsze,  niż  w  aorcie.  Ciśnienie  w  prawym 
przedsionku jest równe ok. 5 mmHg. Biorąc poprawkę na te 
wartości:             

MAP = CO • TPR   

lub   

TPR =    

                       

MAP = CO • TPR   

lub   

TPR =    

                       

MAP

CO

 

 

 PODSTAWOWE POJĘCIA HEMODYNAMICZNE 

 PODSTAWOWE POJĘCIA HEMODYNAMICZNE 

• Najwyższą  wartość,  jaką  osiąga  ciśnienie  tętnicze  w  cyklu 

sercowym,  określamy  jako  ciśnienie  skurczowe  (SP)    równe 
ok.    120  mmHg,  a  wartość  najniższą  jako  ciśnienie 
rozkurczowe (DP) – ok. 70 mmHg

• Wartość  ciśnienia  tętniczego  waha  się  pomiędzy  ciśnieniem 

skurczowym  i  rozkurczowym,  przy  czym  szybkość  wzrostu 
ciśnienia  krwi  w  aorcie  podczas  wyrzutu  jest  znacznie 
większa  od  szybkości  jego  spadku  w  okresie  rozkurczu 
mięśnia sercowego  

• Ciśnienie  średnie,  panujące  w  części  tętniczej  układu 

sercowo-naczyniowego jest równe:   

• Najwyższą  wartość,  jaką  osiąga  ciśnienie  tętnicze  w  cyklu 

sercowym,  określamy  jako  ciśnienie  skurczowe  (SP)    równe 
ok.    120  mmHg,  a  wartość  najniższą  jako  ciśnienie 
rozkurczowe (DP) – ok. 70 mmHg

• Wartość  ciśnienia  tętniczego  waha  się  pomiędzy  ciśnieniem 

skurczowym  i  rozkurczowym,  przy  czym  szybkość  wzrostu 
ciśnienia  krwi  w  aorcie  podczas  wyrzutu  jest  znacznie 
większa  od  szybkości  jego  spadku  w  okresie  rozkurczu 
mięśnia sercowego  

• Ciśnienie  średnie,  panujące  w  części  tętniczej  układu 

sercowo-naczyniowego jest równe:   

MAP = TPR 

•

 

CO

MAP = TPR 

•

 

CO

MAP = DP +1/3(SP-
DP) 

MAP = DP +1/3(SP-
DP) 

 

 

 PODSTAWOWE POJĘCIA HEMODYNAMICZNE 

 PODSTAWOWE POJĘCIA HEMODYNAMICZNE 

• Bezpośrednią  przyczyną  ciśnienia  tętniczego  krwi  są  siły 

sprężyste  biernego  napięcia  sprężystego  ścian  tętnic 
rozciąganych objętością krwi wyrzucanej przez komorę serca

• Zależność pomiędzy napięciem rozciąganej ściany naczynia a 

wywołanym  przez  nie  ciśnieniem  wewnątrz  naczynia  określa 
prawo Laplace’a. W oparciu o prawo Laplace’a Frank (1920) 
w 

celu 

określenia 

napięcia 

wprowadził 

poprawkę, 

uwzględniającą grubość ściany naczynia 

• Bezpośrednią  przyczyną  ciśnienia  tętniczego  krwi  są  siły 

sprężyste  biernego  napięcia  sprężystego  ścian  tętnic 
rozciąganych objętością krwi wyrzucanej przez komorę serca

• Zależność pomiędzy napięciem rozciąganej ściany naczynia a 

wywołanym  przez  nie  ciśnieniem  wewnątrz  naczynia  określa 
prawo Laplace’a. W oparciu o prawo Laplace’a Frank (1920) 
w 

celu 

określenia 

napięcia 

wprowadził 

poprawkę, 

uwzględniającą grubość ściany naczynia 

T = P

t

 • r

T = P

t

 • r

T = P

t

 •

T = P

t

 •

r

r

h

h

T-  napięcie  sprężyste  ściany,  P

t

  –  ciśnienie  transmuralne  (różnica  ciśnień  wewnątrz  naczynia  a 

ciśnieniem otaczającym, r – promień naczynia, h – grubość ściany naczynia

T-  napięcie  sprężyste  ściany,  P

t

  –  ciśnienie  transmuralne  (różnica  ciśnień  wewnątrz  naczynia  a 

ciśnieniem otaczającym, r – promień naczynia, h – grubość ściany naczynia

 

 

 PODSTAWOWE POJĘCIA HEMODYNAMICZNE 

 PODSTAWOWE POJĘCIA HEMODYNAMICZNE 

• Krew  przepływająca  przez  narząd  musi  pokonać  opór 

stawiany  przez  szeregowo  połączone  ze  sobą  tętnice, 
tętniczki, naczynia włosowate, żyłki i żyły
Całkowity  opór  układu  krążenia  danego  narządu  zgodnie  z 
prawem Kirchoffa jest równy:

• Krew  przepływająca  przez  narząd  musi  pokonać  opór 

stawiany  przez  szeregowo  połączone  ze  sobą  tętnice, 
tętniczki, naczynia włosowate, żyłki i żyły
Całkowity  opór  układu  krążenia  danego  narządu  zgodnie  z 
prawem Kirchoffa jest równy:

 R

narządu

 = R

tetnic

 + R

tętniczek

 + R

n.wł

 

+ R

żyłek

 + R

żył

 R

narządu

 = R

tetnic

 + R

tętniczek

 + R

n.wł

 

+ R

żyłek

 + R

żył

• Aorta 

rozgałęzia 

się 

na 

tętnice, 

które 

zaopatrują 

poszczególne  narządy  i  części  organizmu.  Poszczególne 
obszary  krążeniowe  są  połączone  są  ze  sobą  równolegle. 
Wobec tego zgodnie z prawem Kirchoffa:

• Aorta 

rozgałęzia 

się 

na 

tętnice, 

które 

zaopatrują 

poszczególne  narządy  i  części  organizmu.  Poszczególne 
obszary  krążeniowe  są  połączone  są  ze  sobą  równolegle. 
Wobec tego zgodnie z prawem Kirchoffa:

            =        +        +         
+ ... 

            =        +        +         
+ ... 

1

1

TPR

TPR

1

1

R

1 

R

1 

1

1

R

2

R

2

1

1

R

3

R

3

1

1

R

n

R

n

 

 

Prawa 

połowa serca

Prawa 

połowa serca

Lewa połowa 

serca

Lewa połowa 

serca

Płuca 

Płuca 

Naczynia 

wieńcowe

Naczynia 

wieńcowe

Mózg 

Mózg 

Mięśnie 

Mięśnie 

Trzewia 

Trzewia 

Nerki 

Nerki 

Skóra, kości i 

inne tkanki 

Skóra, kości i 

inne tkanki 

100 
%        
         

100 
%        
         

100 
%        
         

100 
%        
         

5 %     
          
  

5 %     
          
  

15  %   
          
     

15  %   
          
     

15  %   
          
     

15  %   
          
     

35  %   
          
     

35  %   
          
     

20  %   
          
     

20  %   
          
     

10  %   
          
     

10  %   
          
     

 DYSTRYBUCJA KRWI W POSZCZEGÓLNYCH OBSZARACH 

KRĄŻENIOWYCH 

 DYSTRYBUCJA KRWI W POSZCZEGÓLNYCH OBSZARACH 

KRĄŻENIOWYCH 

• Opór  naczyniowy  prze-

pływu 

krwi 

jest 

znacznie 

większy 

w 

pojedynczym 
narządzie, 

niż 

całkowity 

opór 

obwodowy (TPR). 

• Przy 

prawie 

takim 

samym  ciśnieniu  krwi 
jak  w  aorcie,  przepływ 
krwi 

przez 

poszczególne  obszary 
krążeniowe 

sta-nowi 

tylko 

mały 

procent 

pojemności  minutowej 
(CO)

• Opór  naczyniowy  prze-

pływu 

krwi 

jest 

znacznie 

większy 

w 

pojedynczym 
narządzie, 

niż 

całkowity 

opór 

obwodowy (TPR). 

• Przy 

prawie 

takim 

samym  ciśnieniu  krwi 
jak  w  aorcie,  przepływ 
krwi 

przez 

poszczególne  obszary 
krążeniowe 

sta-nowi 

tylko 

mały 

procent 

pojemności  minutowej 
(CO)

 

 

 CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA OPÓR PRZEPŁYWU KRWI W 

NACZYNIACH 

 CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA OPÓR PRZEPŁYWU KRWI W 

NACZYNIACH 

•Zgodnie z prawem Poiseuilla:

•Zgodnie z prawem Poiseuilla:

Q = ΔP • 

Q = ΔP • 

r

4

 • π

8Lη

ΔP – różnica ciśnień podtrzymująca ruch cieczy,  r – promień rurki , L – długość rurki, η – lepkość cieczy
 

ΔP – różnica ciśnień podtrzymująca ruch cieczy,  r – promień rurki , L – długość rurki, η – lepkość cieczy
 

R = 

R =  r

4

 • π

8Lη

Q = 

Q = 

R

ΔP

• Długość  naczyń  w  układzie  sercowo-naczyniowym  oraz 

lepkość  krwi  są  to  wartości  w  miarę  stałe,  nie  ulegające 
istotnym zmianą w krótkim czasie. W związku z tym wielkość 
przepływu krwi przez narząd jest regulowana przez wielkość 
promienia naczyń w tym narządzie 

• Długość  naczyń  w  układzie  sercowo-naczyniowym  oraz 

lepkość  krwi  są  to  wartości  w  miarę  stałe,  nie  ulegające 
istotnym zmianą w krótkim czasie. W związku z tym wielkość 
przepływu krwi przez narząd jest regulowana przez wielkość 
promienia naczyń w tym narządzie 

 

 

 CZYNNIKI  WARUNKUJĄCE NAPIĘCIE ŚCIANY 

NACZYNIOWEJ 

 CZYNNIKI  WARUNKUJĄCE NAPIĘCIE ŚCIANY 

NACZYNIOWEJ 

TĘTNICE

TĘTNICE

ŻYŁY

ŻYŁY

WPŁYW LOKALNY

WPŁYW LOKALNY

WPŁYW ODRUCHOWY

WPŁYW ODRUCHOWY

Napięcie  okrężne 
(składowa bierna)

Napięcie  okrężne 
(składowa bierna)

Napięcie 
podstawo-we 
miogenne  (skła-
dowa czynna)

Napięcie 
podstawo-we 
miogenne  (skła-
dowa czynna)

Rozkurczowe 
dzia-łanie 
metabolitów 

na 

mięśnie gładki

Rozkurczowe 
dzia-łanie 
metabolitów 

na 

mięśnie gładki

Napięcie  okrężne 
(składowa bierna)

Napięcie  okrężne 
(składowa bierna)

P

P

Ucisk  zewnętrzny

Ucisk  zewnętrzny

NA

→

α

1

NA

→

α

1

Włókna współczulne 

Włókna współczulne 

NA

→

α

1

NA

→

α

1

Włókna współczulne 

Włókna współczulne 

 

 

 REGULACJA NAPIĘCIA ŚCIANY NACZYNIOWEJ W 

POSZCZEGÓLNYCH NARZĄDACH  

 REGULACJA NAPIĘCIA ŚCIANY NACZYNIOWEJ W 

POSZCZEGÓLNYCH NARZĄDACH  

Maksymalna 

aktywność 

współczulna

Maksymalna 

aktywność 

współczulna

Brak 

aktywności 

współczulnej

Brak 

aktywności 

współczulnej

Maksymalny 

metabolizm

Maksymalny 

metabolizm

Tętnice 

mózgowe,  wieńcowe  i  mięśni 

szkieletowych

 cechuje duże napięcie podsta-

wowe  pochodzenia  miogennego.  Wielkość 
przepły-wu  krwi  przez  te  narządy  jest  niewiele 
większa 

od 

ich 

zapotrzebowania 

metabolicznego. 

Wzrost 

aktywności 

współczulnej  nie  prowadzi  do  znacznego 
zwężenia światła tętnic z powodu  gromadzenia 
znacznej  ilości  metabolitów,  wywierających 
przeciwstawny  wpływ  na  mięśnie  gładkie.  Z 
powodu dużego napięcia podstawowego w tych 
tętnicach  spadek  aktywności  współczulnej  nie 
prowadzi do znacznego wzrostu przepływu krwi

Tętnice 

mózgowe,  wieńcowe  i  mięśni 

szkieletowych

 cechuje duże napięcie podsta-

wowe  pochodzenia  miogennego.  Wielkość 
przepły-wu  krwi  przez  te  narządy  jest  niewiele 
większa 

od 

ich 

zapotrzebowania 

metabolicznego. 

Wzrost 

aktywności 

współczulnej  nie  prowadzi  do  znacznego 
zwężenia światła tętnic z powodu  gromadzenia 
znacznej  ilości  metabolitów,  wywierających 
przeciwstawny  wpływ  na  mięśnie  gładkie.  Z 
powodu dużego napięcia podstawowego w tych 
tętnicach  spadek  aktywności  współczulnej  nie 
prowadzi do znacznego wzrostu przepływu krwi

Maksymalna 

aktywność 

współczulna

Maksymalna 

aktywność 

współczulna

P

rz

e

p

ły

w

 

k

rw

i 

p

rz

e

z 

n

a

rz

ą

d

P

rz

e

p

ły

w

 

k

rw

i 

p

rz

e

z 

n

a

rz

ą

d

Maksymalnie możliwy przepływ 

Maksymalnie możliwy przepływ 

Przepływ 
spoczynkowy 

Przepływ 
spoczynkowy 

P

rz

e

p

ły

w

 

k

rw

i 

p

rz

e

z 

n

a

rz

ą

d

P

rz

e

p

ły

w

 

k

rw

i 

p

rz

e

z 

n

a

rz

ą

d

Maksymalnie możliwy przepływ 

Maksymalnie możliwy przepływ 

Przepływ 
spoczynkowy 

Przepływ 
spoczynkowy 

Brak 

aktywności 

współczulnej

Brak 

aktywności 

współczulnej

Maksymalny 

metabolizm

Maksymalny 

metabolizm

Tętnice 

skórne, nerkowe i narządów jamy 

brzusznej

 cechuje niewielkie napięcie podsta-

wowe,  pochodzenia  miogennego.  Wielkość 
przepły-wu krwi przez te narządy jest znacznie 
większa, 

niż 

ich 

zapotrzebowanie 

metaboliczne. Wzrost aktyw-ności współczulnej 
prowadzi  do  znacznego  zwęże-nia  światła 
tętnic  i  zmniejszenia  przepływu  krwi  przez 
narząd.  Mimo zmniejszenia przepływu jest on i 
tak  wystarczający,  by  pokryć  zapotrzebowanie 
metaboliczne 

tych 

narządów. 

Wzrost 

zapotrzebowania 

metabolicznego 

też 

nie 

prowadzi do znacznych zmian przepływu 

Tętnice 

skórne, nerkowe i narządów jamy 

brzusznej

 cechuje niewielkie napięcie podsta-

wowe,  pochodzenia  miogennego.  Wielkość 
przepły-wu krwi przez te narządy jest znacznie 
większa, 

niż 

ich 

zapotrzebowanie 

metaboliczne. Wzrost aktyw-ności współczulnej 
prowadzi  do  znacznego  zwęże-nia  światła 
tętnic  i  zmniejszenia  przepływu  krwi  przez 
narząd.  Mimo zmniejszenia przepływu jest on i 
tak  wystarczający,  by  pokryć  zapotrzebowanie 
metaboliczne 

tych 

narządów. 

Wzrost 

zapotrzebowania 

metabolicznego 

też 

nie 

prowadzi do znacznych zmian przepływu 

według: D.E. Mohrman, L.J. Heller. Cardiovascular Physiology. McGraw-Hill, 1997) 

według: D.E. Mohrman, L.J. Heller. Cardiovascular Physiology. McGraw-Hill, 1997) 

 

 

 POWRÓT ŻYLNY 

 POWRÓT ŻYLNY 

Z naczyń 
włosowatych

P

pv 

=      

  

7

 

mmHg

P

pv 

=      

  

7

 

mmHg

Klatka piersiowa 

Klatka piersiowa 

P

kl 

 

0

 mmHg

P

kl 

 

0

 mmHg

według:  D.E.  Mohrman,  L.J.  Heller.  Cardiovascular  Physiology.  McGraw-Hill, 
1997) 

według:  D.E.  Mohrman,  L.J.  Heller.  Cardiovascular  Physiology.  McGraw-Hill, 
1997) 

Powrót żylny

P

cv

P

cv

Czynnościowa  część 
obwodowa  zbiornika 
żylnego

Czynnościowa  część 
obwodowa  zbiornika 
żylnego

Czynnościowa 

część 

centralna zbiornika żylnego 
(składa 

się 

z 

prawego 

przedsionka  i  żył  głównych 
górnej i dolnej)

Czynnościowa 

część 

centralna zbiornika żylnego 
(składa 

się 

z 

prawego 

przedsionka  i  żył  głównych 
górnej i dolnej)

Wielkość 

przepływu 

pomiędzy 

zbior-nikiem  żylnym  obwodowym 
a  częścią  centralną  zbiornika 
żylnego 

określa 

podstawowe 

prawo hemodynamiki: 

Wielkość 

przepływu 

pomiędzy 

zbior-nikiem  żylnym  obwodowym 
a  częścią  centralną  zbiornika 
żylnego 

określa 

podstawowe 

prawo hemodynamiki: 

Q =       
             
       

Q =       
             
       

ΔP

R

ΔP  –  różnica  ciśnień  pomiędzy 
częścią 

obwodową 

zbiornika 

żylne-go a jego częścią centralną
R – opór żył obwodowych

ΔP  –  różnica  ciśnień  pomiędzy 
częścią 

obwodową 

zbiornika 

żylne-go a jego częścią centralną
R – opór żył obwodowych

 

 

 POWRÓT ŻYLNY 

 POWRÓT ŻYLNY 

P

o

w

ró

t 

ży

ln

y 

(L

/m

in

) 

P

o

w

ró

t 

ży

ln

y 

(L

/m

in

) 

Ciśnienie centralnej części zbiornika żylnego 

(mmHg) 

Ciśnienie centralnej części zbiornika żylnego 

(mmHg) 

0         2         4         6         8      
   10

0         2         4         6         8      
   10

10 
     
   

10 
     
   

8   
     

 

8   
     

 

6   
     

 

6   
     

 

4   
     

 

4   
     

 

2   
     

 

2   
     

 

K

rz

yw

a k

on

tro

ln

a p

ow

ro

tu

 ży

ln

eg

o

K

rz

yw

a k

on

tro

ln

a p

ow

ro

tu

 ży

ln

eg

o

W

zr

os

t 

ob

ję

to

śc

i 

kr

w

i 

lu

b

 

na

pię

cia

 

ży

ł 

ob

w

od

ow

yc

h

W

zr

os

t 

ob

ję

to

śc

i 

kr

w

i 

lu

b

 

na

pię

cia

 

ży

ł 

ob

w

od

ow

yc

h

Sp

ad

ek

 

ob

ję

to

śc

i 

kr

w

i 

lu

b

 

na

pię

cia

 

ży

ł 

ob

w

od

ow

yc

h

Sp

ad

ek

 

ob

ję

to

śc

i 

kr

w

i 

lu

b

 

na

pię

cia

 

ży

ł 

ob

w

od

ow

yc

h

• Krzywa 

powrotu 

żylnego 

demonstruje  jaki  wpływ  wywiera 
ciśnienie 

centralnej 

części 

zbiornika  żylnego  na  wielkość 
powrotu  żylnego  pod  warunkiem, 
że  pozostałe  czynniki  pozostaną 
bez zmian

• Wzrost  lub  spadek  ciśnienia  w 

obwodowym 

zbiorniku 

żylnym 

również powoduje zmiany wielkości 
powrotu żylnego

Wzrost  ciśnienia  w  obwodowym 
zbiorniku   żylnym następuje, gdy:
- wzrasta objętość krwi w zbiorniku 
żylnym
- 

wzrasta 

napięcie 

ścian 

żył 

(niebieska krzywa) 

Spadek  ciśnienia  w  obwodowym 
zbiorniku   żylnym następuje, gdy:
-  maleje  objętość  krwi  w  zbiorniku 
żylnym
- maleje napięcie ścian żył (zielona 
krzywa) 

• Krzywa 

powrotu 

żylnego 

demonstruje  jaki  wpływ  wywiera 
ciśnienie 

centralnej 

części 

zbiornika  żylnego  na  wielkość 
powrotu  żylnego  pod  warunkiem, 
że  pozostałe  czynniki  pozostaną 
bez zmian

• Wzrost  lub  spadek  ciśnienia  w 

obwodowym 

zbiorniku 

żylnym 

również powoduje zmiany wielkości 
powrotu żylnego

Wzrost  ciśnienia  w  obwodowym 
zbiorniku   żylnym następuje, gdy:
- wzrasta objętość krwi w zbiorniku 
żylnym
- 

wzrasta 

napięcie 

ścian 

żył 

(niebieska krzywa) 

Spadek  ciśnienia  w  obwodowym 
zbiorniku   żylnym następuje, gdy:
-  maleje  objętość  krwi  w  zbiorniku 
żylnym
- maleje napięcie ścian żył (zielona 
krzywa)