WSPÓLNA POLITYKA ROLNA
UNII EUROPEJSKIEJ
WSPÓLNA POLITYKA ROLNA
UNII EUROPEJSKIEJ
W Europie możliwe jest wyprodukowanie niemal
wszystkich produktów rolnych. Europa uchodzi za
światowego lidera w produkcji takich artykułów jak
oliwa z oliwek, mięso, wino, whisky i inne napoje
alkoholowe. Z drugiej strony UE jest również
głównym
importerem
wielu
produktów.
Rolnictwo krajów Wspólnoty Europejskiej cechuje
głębokie zróżnicowanie przyrodniczych warunków
produkcji rolnej, uwarunkowań społeczno –
ekonomicznych i kulturowych, struktury agrarnej,
dochodów
oraz
produktywności
rolniczych
czynników produkcji.
Różnorodność rolnictwa europejskiego łączy jego
rodzinny charakter.
Podstawę regulacji stosunków własnościowych w
rolnictwie stanowi pojęcie „rodzinna (chłopska)
własność rolnicza”. Stanowi ona specyficzną,
zarezerwowaną dla tej dziedziny gospodarowania,
formę własności prywatnej.
Własność ta jest obarczona prawnym obowiązkiem
racjonalnego wykorzystywania gruntów rolnych.
Dyrektywa nr 159 RM (RUE) z 17 kwietnia
1972 r. określiła ogólne kryteria, które
muszą być spełnione, aby gospodarstwo
mogło być uznane za rodzinne.
Dotyczą
one
dwóch
problemów:
kierowania gospodarstwem i jego
rozmiarów.
Cele Wspólnej Polityki Rolnej:
• zwiększenie wydajności rolnictwa przez
wspieranie
postępu
technicznego,
racjonalny rozwój produkcji rolnej, jak
również optymalne wykorzystanie czynników
produkcji, zwłaszcza siły roboczej;
• zapewnienie w ten sposób odpowiedniego
poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza
przez podniesienie indywidualnego dochodu
osób pracujących w rolnictwie;
• stabilizacja rynków,
• zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw;
• zapewnienie rozsądnych cen w dostawach
dla konsumentów.
Zasady Wspólnej Polityki Rolnej:
• Jednolitość rynku - zniesienie wszelkich ograniczeń
w handlu produktami rolnymi pomiędzy krajami
Wspólnoty, oraz wprowadzenie wspólnych jednolitych
regulacji dotyczących funkcjonowania rynku rolnego
(wspólne ceny, reguły konkurencji, harmonizacja
przepisów
administracyjnych,
weterynaryjnych,
ochrony środowiska, wspólne przepisy w handlu z
krajami trzecimi).
• Preferencje
dla
krajów
członkowskich
-
pierwszeństwo zbytu towarów rolnych pochodzących
z krajów członkowskich, rozbudowany system
ochrony przed importem rolnym z krajów trzecich.
• Solidarność finansowa - wspólne i solidarne
ponoszenie kosztów prowadzenia WPR. Koszty
obciążają
wszystkie
państwa
członkowskie,
niezależnie od stopnia w jakim korzystają one ze
środków przeznaczonych na finansowanie WPR.
FINANASE WSPÓLNEJ POLITYKI ROLNEJ
Począwszy od 1988 r. przewidywane wydatki
Wspólnoty są określane w tzw. perspektywach
finansowych. Są one z reguły ustalane na okresy
siedmioletnie.
Wydatki wspólnoty na politykę rolną pokrywane
są z czterech źródeł: dochodów z opłat
rolnych, ceł, podatku VAT i bezpośrednich
wpłat krajów członkowskich.
Do 2006 roku:
Europejski Fundusz Orientacji i
Gwarancji Rolnej
Sekcja Gwarancji
Sekcja Orientacji
Interwencjonizm
rynkowy
obejmuje
działania na wspólnym rynku oraz na jego
granicach. W tym drugim przypadku chodzi
o ochronę rynku przed nadmiernym
importem oraz promocje eksportu własnych
produktów rolnych.
Wspólną organizacją rynków rolnych nie są
objęte takie produkty, jak: ziemniaki, miód,
alkohol rolniczy, kawa, zioła. Mimo tych
wyjątków, prawie 98% produkcji rolniczej
jest objęte jakąś formą wspólnej organizacji
i wsparcia.
Instytucjonalna
organizacja
wspólnych
rynków rolnych została przeprowadzona w
latach sześćdziesiątych XX w.
W 1962 r. uregulowano rynki zbóż, mięsa
wieprzowego, warzyw i owoców, wina,
drobiu i jaj, w 1964 r. – wołowiny, cielęciny
i cukru, w następnych latach rynki oliwy i
tytoniu, tak że w końcu 1970 r. proces ten
został zakończony.
Posługując się kryterium głębokości i skali
interwencji, można wyróżnić cztery rodzaje
organizacji rynków:
• wewnętrzne
interwencji
i
ochrony
przed
nadmiernym importem; ten typ organizacji obejmuje
ok. 70% produkcji rolnej Wspólnoty; tak jest
zorganizowany najważniejszy rynek, czyli rynek
zbóż;
• zewnętrznej ochrony i nieobligatoryjnej interwencji,
czyli podejmowanej na określony czas i dla
określonych produktów, na mocy konkretnej decyzji;
tak m.in. jest zorganizowany rynek wołowiny;
• zewnętrznej ochrony, w tym przypadku jedyną
ochroną rynku są cła importowe;
• bez zewnętrznej ochrony i interwencji; w tym
przypadku dochody rolników podtrzymuje się za
pomocą
dopłat
bezpośrednich;
tak
są
zorganizowane
rynki
roślin
oleistych
i
wysokobiałkowych.
Najważniejszym instrumentem regulacji
wspólnego rynku są wspólne ceny i
dopłaty bezpośrednie, ponadto określa się
kwoty
produkcyjne,
ustala
normy
techniczne, organizuje się skup nadwyżek
produktów nie objętych ograniczeniami
ilościowymi.
Ochronie
rynku
przed
nadmiernym
importem służą cła czy kontyngenty,
natomiast eksport promowany jest za
pomocą premii eksportowych.
Na wspólnotowych rynkach rolnych istnieją w
zasadzie trzy rodzaje cen:
• Cena rynkowa wynika z relacji między popytem a
podażą. Oznacza to że celem interwencjonizmu
cenowego nie jest z założenia eliminacja działania
mechanizmu rynkowego, lecz stabilizacja cen i
dochodów rolniczych.
• Cena wskaźnikowa to cena pożądana, czyli taka, która
jest przez Komisje Europejską uważana za optymalną.
Jest ona sygnałem dla producentów o preferowanych
przez władze Wspólnoty zmianach struktury produkcji.
Jest ustalana corocznie przez Rade w zależności od
oceny sytuacji na rynku danego produktu.
• Dla
producentów
ważniejszą
ceną
jest
cena
interwencyjna (gwarantowana) także ustalana przez
Radę. Po tej cenie są bowiem skupowane nadwyżki, co
powoduje, że cena rynkowa właściwie nie spada poniżej
ceny
gwarantowanej.
Ceny
wskaźnikowa
i
gwarantowana, z reguły wyznaczają górną i dolną
granicę wahań cen rynkowych.
Ważnym instrumentem regulacji wspólnego rynku
jest skup interwencyjny. W krajach leżących w
naszej strefie klimatycznej odbywa się on od 1
listopada do 3 maja. Dotyczy to większości krajów
Wspólnoty.
Na terytorium Wspólnoty obowiązują jednolite
ceny skupu. Są to ceny hurtowe wypłacane
przedsiębiorstwu organizującemu skup. Cena dla
producenta jest pomniejszona o marże pobieraną
przez firmę magazynującą zboże.
Cena interwencyjna jest tylko formalnie ceną
jednolitą. W rzeczywistości jest zróżnicowana w
zależności od rodzaju i jakości zboża. Cena ta jest
systematycznie, w każdym miesiącu trwania skupu
podwyższana o stałą kwotę, po to, aby uniknąć
spiętrzeń podaży i uczynić skup bardziej płynnym.
Następnym i coraz ważniejszym instrumentem
regulacji wspólnego rynku rolnego są dopłaty
bezpośrednie. Są one formą rekompensaty za
obniżenie cen interwencyjnych i mogą być
przyznawane producentom zbóż, bydła rzeźnego,
hodowcom krów mamek i jałówek ras mięsnych.
Płatności
bezpośrednie
są
wypłacane
producentom na ich wniosek w zamian za
zmniejszony dochód.
Uzyskanie
tej
pomocy
jest
obwarowane
koniecznością przestrzegania zasad ochrony
środowiska, może być także uzależnione od
przeznaczenia części gruntów do odłogowania.
Instrumentem reglamentacji podaży produktów rolnych
są kwoty produkcyjne, które obowiązują w sektorach
cukrowniczym
i
mleczarskim.
Kwoty
określają
maksymalne wielkości produkcji objęte gwarancją
skupu. Ich przekroczenie uruchamia działanie zasady
współodpowiedzialności finansowej producentów.
System kwot produkcyjnych przyczynia się do
administracyjnego ustalenia wielkość produkcji, nie
pozwala na elastyczne dostosowanie krajowej produkcji
do zmiennych potrzeb, utrudnia ewolucje w sektorach
objętych limitowaniem.
Dzięki niemu udało się jednak w skali Wspólnoty
zlikwidować nadwyżki produkcyjne. Ustalenie kwot
produkcji mleka dla każdego gospodarstwa umożliwia
gospodarstwom małym utrzymanie się na rynku. Czyli
sprzyja rozproszeniu produkcji, co jest ważne ze
względów środowiskowych, stwarza bowiem barierę dla
kumulacji zanieczyszczeń związanych z hodowlą bydła.
Na obszarze całej Wspólnoty ze środków przeznaczonych na
WPR finansuje się następujące programy: przechodzenie na
wcześniejsze
emerytury,
pomoc
dla
obszarów
słabo
rozwiniętych lub z ograniczeniami środowiskowymi, zalesień,
ochrony środowiska naturalnego w rolnictwie.
Pomoc inwestycyjna dla gospodarstw rolnych ma się
przyczynić do wzrostu ich dochodów i poprawy warunków
bytowych rodzin rolniczych. Mogą ja otrzymać tylko ci
farmerzy, którzy maja wymagane kwalifikacje i przedstawią
wiarygodny program poprawy efektywności gospodarstwa,
uwzględniający warunki ochrony środowiska.
Pomoc dla młodych rolników może być przyznana tym,
którzy nie ukończyli 40 roku życia, mają wystarczające
kwalifikacje, nie prowadzili wcześniej własnego gospodarstwa,
a to które zamierzają objąć, spełnia kryteria efektywnościowe i
ochrony środowiska.
Wcześniejszą emeryturę może otrzymać rolnik, który
bezpośrednio przed osiągnięciem wieku uprawniającego do jej
otrzymania, czyli 55 lat, co najmniej 10 lat prowadził
gospodarstwo. Jego następca musi posiadać wymagane
kwalifikacje rolnicze.
Obecna działalność UE w ramach
wspólnej polityki rolnej koncentruje
się na dwóch obszarach, które
obejmują:
• Politykę rynkowo-cenową (I
filar)
• Politykę strukturalną – II filar
Wysokość środków finansowych przeznaczonych na
finansowanie WPR w latach 2007-2013:
864,3 mld euro
2007
43,12 mld euro
,
czyli 45% budżetu
UE
2013
40,65 mld euro
,
czyli 33% budżetu
UE
Wydatki na rolnictwo
W latach 80-tych XX w. na WPR Unia przeznaczała
80% własnego budżetu
Europejski
Fundusz Rolny
Gwarancji
(EFRG)
Europejski Fundusz
Rolny na rzecz
Rozwoju Obszarów
Wiejskich
(EFRROW)
Lata 2007 – 2013
Europejski Fundusz Rolny
Gwarancji współfinansuje:
• Interwencje w zakresie regulacji rynków
rolnych,
• Refundacje eksportowe,
• Płatności bezpośrednie dla rolników
przewidziane w ramach WPR,
• Wkład finansowy w wybrane działania
informacyjno-promocyjne na rzecz
produktów rolnych.
Europejski Fundusz Rolny na rzecz
Rozwoju
Obszarów
Wiejskich
(EFRROW) wspiera zrównoważony rozwój
obszarów wiejskich na terenie całej
Wspólnoty, uzupełniając polityki wsparcia
rynku i wsparcia dochodów w ramach WPR,
polityki spójności i polityki rybołówstwa.
Zasadniczym elementem nowej WPR jest
oddzielenie płatności bezpośrednich od
struktury i wielkości produkcji rolnej
(decoupling). Oznacza to zastąpienie
większości
dotychczasowych
płatności
bezpośrednich
systemem
jednolitej
płatności niezależnej od produkcji (SPS-
Single Payment Sheme) lub jednolitą
płatnością regionalną.
Do innych zasadniczych elementów reformy
Wspólnej Polityki Rolnej należą:
• powiązanie otrzymywania płatności z obowiązkiem
spełnienia
określonych
standardów
przez
gospodarstwo – zasada współzależności (cross –
compliance),
• redukcja płatności bezpośrednich w dużych
gospodarstwach i alokacja uzyskanych w ten
sposób środków na rozwój wsi,
• mechanizm dyscypliny finansowej, polegający na
redukcji płatności bezpośrednich w sytuacji
przekroczenia ustalonego limitu wydatków na WPR,
• zmiany na rynkach: mleka, zbóż, odnawialnych
źródeł energii,
• zwiększenie zakresu i poziomu wsparcia rozwoju
obszarów wiejskich.