Cykl miesiączkowy

Symptomatologia zaburzeń

Klinika 

Klinika 

Endokrynologii 

Endokrynologii 

Ginekologicznej

Ginekologicznej

 

 

Badania podstawowe w 
diagnostyce 
endokrynologicznej



Badanie podmiotowe

Badanie podmiotowe



Badanie przedmiotowe

Badanie przedmiotowe



Badania hormonalne

Badania hormonalne

 

 

Badanie podmiotowe



Dolegliwości

Dolegliwości



Menarche, cykl miesiączkowy, regularność, 

Menarche, cykl miesiączkowy, regularność, 

długość cyklu miesiączkowego, 

długość cyklu miesiączkowego, 

charakterystyka krwawień miesiączkowych, 

charakterystyka krwawień miesiączkowych, 

występowanie krwawień 

występowanie krwawień 

międzymiesiączkowych, daty ostatnich 

międzymiesiączkowych, daty ostatnich 

miesiączek

miesiączek



Wywiad położniczy

Wywiad położniczy



Leczenie

Leczenie



Wywiad chorobowy

Wywiad chorobowy



Wywiad rodzinny 

Wywiad rodzinny 

 

 

Badanie przedmiotowe



Skóra – ucieplenie, barwa, grubość, marmurkowatość 

Skóra – ucieplenie, barwa, grubość, marmurkowatość 

skóry, rogowacenie ciemne, barwa otoczki brodawki, 

skóry, rogowacenie ciemne, barwa otoczki brodawki, 

wyciek z brodawki trądzik, hirsutyzm, hypertrichosis, 

wyciek z brodawki trądzik, hirsutyzm, hypertrichosis, 

rozstępy, ocena włosów na głowie

rozstępy, ocena włosów na głowie



Sylwetka ciała

Sylwetka ciała



Ocena rozwoju wtórnych cech płciowych

Ocena rozwoju wtórnych cech płciowych



Ocena tarczycy

Ocena tarczycy



objawy wirylizacji

objawy wirylizacji



Badanie ginekologiczne – śluz szyjkowy, macica, 

Badanie ginekologiczne – śluz szyjkowy, macica, 

przydatki 

przydatki 



Srom – zabarwienie i przerost warg sromowych 

Srom – zabarwienie i przerost warg sromowych 

mniejszych, łechtaczka, śluzówka pochwy

mniejszych, łechtaczka, śluzówka pochwy

 

 

 

 

Badania dodatkowe i 
zabiegi w diagnostyce 
endokrynologicznej



USG

USG



HSG

HSG



hysteroskopia

hysteroskopia



Laparoskopia

Laparoskopia



KT

KT



NMR

NMR

 

 

Prawidłowy cykl 
miesiączkowy



długość cyklu 28+/-5 dni

długość cyklu 28+/-5 dni



krwawienie, faza folikularna, owulacja, 

krwawienie, faza folikularna, owulacja, 

faza lutealna

faza lutealna



Stała długość trwania fazy lutealnej – od 

Stała długość trwania fazy lutealnej – od 

12 do 16 dni

12 do 16 dni



utrata krwi  : 50 - 100 ml, długość 

utrata krwi  : 50 - 100 ml, długość 

krwawienia od 3 do 7 dni

krwawienia od 3 do 7 dni

 

 

Oznaczanie stężenia FSH, 
LH, estradiolu i androgenów



w fazie folikularnej cyklu, między 7. a 12. 

w fazie folikularnej cyklu, między 7. a 12. 

dniem cyklu

dniem cyklu



w przypadku nieregularnego cyklu 

w przypadku nieregularnego cyklu 

miesiączkowego krew do badań najlepiej 

miesiączkowego krew do badań najlepiej 

pobierać po 14 dniu cyklu po uprzedniej 

pobierać po 14 dniu cyklu po uprzedniej 

weryfikacji USG, ze względu na działanie 

weryfikacji USG, ze względu na działanie 

progesteronu z poprzedniego cyklu

progesteronu z poprzedniego cyklu



we wtórnym braku miesiączki krew do 

we wtórnym braku miesiączki krew do 

badań można pobierać w dowolnym dniu   

badań można pobierać w dowolnym dniu   

 

 

Interpretacja oznaczeń 
stężenia gonadotropin



Podwyższone stężenie

Podwyższone stężenie



powyżej 10 IU/l – niewydolność 

powyżej 10 IU/l – niewydolność 

jajników

jajników



powyżej 30 IU/l - całkowity brak 

powyżej 30 IU/l - całkowity brak 

czynności hormonalnej jajników

czynności hormonalnej jajników



Obniżone stężenie

Obniżone stężenie



poniżej 5 IU/l – niewydolność 

poniżej 5 IU/l – niewydolność 

podwzgórza lub uszkodzenie przysadki

podwzgórza lub uszkodzenie przysadki

 

 

Podwyższone stężenie 
gonadotropin



Pierwotna niewydolność 

Pierwotna niewydolność 

jajników(dysgenezje gonad)

jajników(dysgenezje gonad)



Okres przekwitania

Okres przekwitania



Przedwczesne wygasanie 

Przedwczesne wygasanie 

czynności jajników

czynności jajników



Kastracja chirurgiczna

Kastracja chirurgiczna

 

 

Obniżone stężenia 
gonadotropin



Niewydolność podwzgórza: 

Niewydolność podwzgórza: 

zespoły wrodzone – zespół 

zespoły wrodzone – zespół 

Kalmana, odchudzanie, 

Kalmana, odchudzanie, 

jadłowstręt psychiczny, stres, 

jadłowstręt psychiczny, stres, 

znaczny wysiłek fizyczny 

znaczny wysiłek fizyczny 



Poporodowa martwica przysadki – 

Poporodowa martwica przysadki – 

zespół Sheehana

zespół Sheehana

 

 

Estrogeny



Najaktywniejszy – 17 

Najaktywniejszy – 17 





 estradiol

 estradiol



Estron

Estron



estriol

estriol

 

 

Estrogeny



17 

17 





 estradiol 

 estradiol 





 estron

 estron



Estriol 

Estriol 





 Ø

 Ø

 

 

Estradiol



Spadek 

Spadek 

E

E

2

2



hypogonadyzm

hypogonadyzm



PCO

PCO



menopauza

menopauza



Wzrost 

Wzrost 

E

E

2

2

 

 



egzogenne estrogeny

egzogenne estrogeny



guz jajnika

guz jajnika



guz kory nadnerczy

guz kory nadnerczy



marskość wątroby

marskość wątroby



Spadek 

E

E

2

2

 - Brak miesiączki, 

opóźnione dojrzewanie



Wzrost 

E

E

2

2

 - przedwczesne dojrzewanie, 

krwawienia po menopauzie

 

 

Wysokie stężenia 
estrogenów



Nowotwory jajnika (ziarniszczak), 

Nowotwory jajnika (ziarniszczak), 

objawy – krwawienia u 

objawy – krwawienia u 

młodocianych, zbyt częste 

młodocianych, zbyt częste 

miesiączki, krwawienia 

miesiączki, krwawienia 

acyklliczne, międzymiesiączkowe, 

acyklliczne, międzymiesiączkowe, 

krwawienia po menopauzie

krwawienia po menopauzie



Przyczyny jatrogenne

Przyczyny jatrogenne

 

 

Niskie stężenia 
estrogenów



Jeżeli stężenia poniżej 40 pg/ml, to 

Jeżeli stężenia poniżej 40 pg/ml, to 

wynik próby progesteronowej 

wynik próby progesteronowej 

zawsze ujemny

zawsze ujemny



Jeżeli stężenie od 40 – 70 pg/ml, 

Jeżeli stężenie od 40 – 70 pg/ml, 

wynik dodatni lub ujemny

wynik dodatni lub ujemny



Powyżej 70 zawsze dodatni

Powyżej 70 zawsze dodatni

 

 

Estrogeny



Wzrost stężenia w środku fazy 

Wzrost stężenia w środku fazy 

folikularnej hamuje stężenie FSH 

folikularnej hamuje stężenie FSH 

(znaczenie w selekcji pęcherzyka 

(znaczenie w selekcji pęcherzyka 

dominującego)

dominującego)



stymulacja zawartości receptorów dla 

stymulacja zawartości receptorów dla 

FSH i wzrost liczby komórek 

FSH i wzrost liczby komórek 

ziarnistych

ziarnistych



wpływ na wzrost aktywności aromatazy

wpływ na wzrost aktywności aromatazy

Estradiol

Faza folikularna                 12,5 - 166 pg/l

Faza folikularna                 12,5 - 166 pg/l

Owulacja                            85,8-498    pg/l

Owulacja                            85,8-498    pg/l

Faza lutealna                      43,8-211    pg/l

Faza lutealna                      43,8-211    pg/l

Menopauza                         <5,0- 54,7  pg/l

Menopauza                         <5,0- 54,7  pg/l

 

 

Diagnostyka owulacji



Dowody bezpośrednie

Dowody bezpośrednie



Ciąża

Ciąża



Uwidocznienie komórki jajowej 

Uwidocznienie komórki jajowej 

w laparoskopii

w laparoskopii

 

 

Diagnostyka owulacji



Oznaki pośrednie:

Oznaki pośrednie:



oznaczenia hormonalne (E2, P, LH)

oznaczenia hormonalne (E2, P, LH)



BBT

BBT



ocena śluzu szyjkowego

ocena śluzu szyjkowego



rozmaz cytohormonalny

rozmaz cytohormonalny



ból owulacyjny

ból owulacyjny



krwawienie owulacyjne

krwawienie owulacyjne



USG

USG

 

 

Wykresy podstawowej 
temperatury ciała



Wzrost temp o 0,5-0,8 stopnia, 

Wzrost temp o 0,5-0,8 stopnia, 

temp głęboka ciała, po min. 3 h 

temp głęboka ciała, po min. 3 h 

snu, przed wstaniem z łóżka

snu, przed wstaniem z łóżka





 

Dni cyklu

temperat
ura

 

 

Hormonalne testy 
czynnościowe



Próba progesteronowa

Próba progesteronowa



Próba estrogenno-progesteronowa

Próba estrogenno-progesteronowa



gonadoliberyna

gonadoliberyna



cytrynian klomifenu

cytrynian klomifenu



dexamethazon

dexamethazon



tyreoglobulina

tyreoglobulina



metoklopramid

metoklopramid



bromokryptyna

bromokryptyna

 

 

Próba progesteronowa



Dodatnia – krwawienie

Dodatnia – krwawienie



Ujemna – brak krwawienia

Ujemna – brak krwawienia

Np.: podajemy 100mg 

Np.: podajemy 100mg 

medroksyprogesteronu w dawkach 

medroksyprogesteronu w dawkach 

podzielonych, doustnie przez 10 

podzielonych, doustnie przez 10 

lub 5 dni 

lub 5 dni 

 

 

Próba estrogenno-
progesteronowa



Dodatnia – krwawienie

Dodatnia – krwawienie



Ujemna – brak krwawienia

Ujemna – brak krwawienia

Np. 2 mg estradiolu przez 21 dni, 

Np. 2 mg estradiolu przez 21 dni, 

ostatnie 10 dni razem z 10 mg 

ostatnie 10 dni razem z 10 mg 

medroksyprogesteronu

medroksyprogesteronu

 

 

Indeks masy ciała (BMI)

BMI =

 

Masa ciała 
(kg)

Wzrost (m)

2

20-25: norma

25-30: nadwaga

30-40: otyłość

>40: otyłość znaczna

 

 

Wskaźnik talia:biodra 
(WHR)

WHR 
=

najmniejszy obwód ciała między 
łukiem żebrowym a kolcami 
biodrowymi

największy obwód ciała 
między między talią a udami

Interpretacja:

WHR>0,85 - otyłość androidalna

WHR<0,85 - otyłość gynoidalna

 

 

Pochodzenie androgenów



DHEA-s w 90% z nadnerczy

DHEA-s w 90% z nadnerczy



DHEA w 80% z nadnerczy

DHEA w 80% z nadnerczy



Androstendion w 50% z nadnerczy 

Androstendion w 50% z nadnerczy 

i 50% z jajników

i 50% z jajników



Dihydrotestosteron powstaje w 

Dihydrotestosteron powstaje w 

tkankach docelowych

tkankach docelowych

 

 

Androgenizacja 
pochodzenia 
nadnerczowego



Wzrost stężenia DHEAS – 90% 

Wzrost stężenia DHEAS – 90% 

siarczanu dehydroepiandrosteronu jest 

siarczanu dehydroepiandrosteronu jest 

syntetyzowana w nadnerczach

syntetyzowana w nadnerczach



Wzrost stężenia DHEA – 80% 

Wzrost stężenia DHEA – 80% 

dehydroepiandrosteronu jest 

dehydroepiandrosteronu jest 

syntetyzowana w nadnerczach

syntetyzowana w nadnerczach



Wzrost stężenia 17 KS, 17 OHCS, 

Wzrost stężenia 17 KS, 17 OHCS, 

pregnandiolu, pregnantriolu, 17 OH 

pregnandiolu, pregnantriolu, 17 OH 

progesteronu 

progesteronu 

 

 

Androgenizacja 
pochodzenia 
jajnikowego



 

 

próba z deksametazonem ujemna

próba z deksametazonem ujemna



 

 

podwyższenie stężenia testosteronu w 

podwyższenie stężenia testosteronu w 

naczyniach jajnikowych

naczyniach jajnikowych



 

 

dodatnia próba z HCG: 

dodatnia próba z HCG: 

LH -     androstendionu i testosteronu

LH -     androstendionu i testosteronu



 

 

agoniści GnRH hamują wydzielanie  

agoniści GnRH hamują wydzielanie  

androstendionu i testosteronu

androstendionu i testosteronu

 

 

17 Ketosterydy – metabolit 
androgenów

17 Ketosterydy – metabolit 
androgenów

Wzrost stężenia:

Wzrost stężenia:



gruczolaki nadnerczy

gruczolaki nadnerczy



raki nadnerczy

raki nadnerczy



pourodzeniowy przerost 

pourodzeniowy przerost 

nadnerczy

nadnerczy



PCO

PCO



hormonalnie czynne guzy jajnika

hormonalnie czynne guzy jajnika

 

 

17KS – metabolity 

androgenów

17KS – metabolity 

androgenów



10 +/-3 mg/24h 

10 +/-3 mg/24h 



7+/-3 mg/24h

7+/-3 mg/24h

7OHCS – metabolity kortykosteroidów

7OHCS – metabolity kortykosteroidów

7OHCS – metabolity kortykosteroidów

7OHCS – metabolity kortykosteroidów

 

 

SHBG – globulina wiążąca 
hormony płciowe



Główne białko wiążące androgeny w 

Główne białko wiążące androgeny w 

surowicy krwi

surowicy krwi



Produkowane przez wątrobę

Produkowane przez wątrobę



Stymulacja syntezy przez estrogeny

Stymulacja syntezy przez estrogeny



Hamowanie syntezy przez podwyższone 

Hamowanie syntezy przez podwyższone 

stężenia androgenów i niskie stężenia 

stężenia androgenów i niskie stężenia 

estrogenów

estrogenów



Silne hamowanie syntezy SHBG przez 

Silne hamowanie syntezy SHBG przez 

insulinę

insulinę

 

 

SHBG



Niskie stężenia w uszkodzeniach 

Niskie stężenia w uszkodzeniach 

wątroby

wątroby



Tylko wolne androgeny, nie 

Tylko wolne androgeny, nie 

związane z białkami są aktywne 

związane z białkami są aktywne 

biologicznie

biologicznie

 

 

PRL



Dopamina - hamuje wydzielanie PRL

Dopamina - hamuje wydzielanie PRL



stymulacja brodawek sutkowych

stymulacja brodawek sutkowych



karmienie: 100 ng/ml

karmienie: 100 ng/ml



c

c

iąża

iąża

:100-300 ng/ml, wzrost piersi 

:100-300 ng/ml, wzrost piersi 



E

E

strogeny

strogeny



Stres

Stres



sen

sen



hipoglikemia

hipoglikemia



TRH

TRH

Stymulacja wydzielania 
PRL

 

 

Zaburzenia 
miesiączkowania: 
terminologia



Amenorrhoea 

Amenorrhoea 

primaria 

primaria 



Amenorrhoea 

Amenorrhoea 

paraprimaria

paraprimaria



Amenorrhoea 

Amenorrhoea 

secundaria 

secundaria 



Oligomenorrhoea

Oligomenorrhoea



Polymenorrhoea

Polymenorrhoea



Hypomenorrhoea

Hypomenorrhoea



Hypermenorrhoe

Hypermenorrhoe

a

a



Menorrhagia

Menorrhagia



Metrorrhagia

Metrorrhagia



Dysmenorrhoea

Dysmenorrhoea



Algomenorrhoea

Algomenorrhoea

 

 

Przyczyny 
pierwotnego braku 
miesiączki

•

Dysgenezja gonad

Dysgenezja gonad

•

Hypoplazja jajników

Hypoplazja jajników

•

Niewydolność podwzgórza

Niewydolność podwzgórza

•

Zespół Rokitansky-Mayer-Kuster

Zespół Rokitansky-Mayer-Kuster

•

Interseksualizm

Interseksualizm

•

Wrodzony przerost nadnerczy

Wrodzony przerost nadnerczy

•

Zespół braku wrażliwości na 

Zespół braku wrażliwości na 

androgeny

androgeny

•

Zarośnięcie błony dziewiczej

Zarośnięcie błony dziewiczej

•

Guzy przysadki

Guzy przysadki



19%

19%



15%

15%



14%

14%



9%

9%



8%

8%



7%

7%



7%

7%



6%

6%



4%

4%

 

 

Klasyfikacja 
zaburzeń miesiączkowania



Pierwotna niewydolność jajników

Pierwotna niewydolność jajników

–

Zespół Turnera

Zespół Turnera

–

Czysta dysgenezja gonad

Czysta dysgenezja gonad

–

Niedorozwój jajników

Niedorozwój jajników

–

Przedwczesne wygasanie 

Przedwczesne wygasanie 

czynności jajników

czynności jajników

 

 

Przyczyny 
wtórnego braku miesiączki

3,2%

0,8%

5,4%

0,8%

4,8%

1,0%

0,2%

5,8%

2,6%

13,4%

21,0%

40,9%

PODWZGÓRZOWY

PSYCHOGENNY 

POPORODOWY 

JADŁOWSTRĘT 

PSYCHICZNY

HYPOPLAZJA 
JAJNIKÓW

PCO

AGS 

POURODZENIOWY

ZESPÓŁ 

CUSHINGA

DYSFUNKCJA 

TARCZYCY

MACICZNY

GUZY PRZYSADKI

ZESPÓŁ 

SHEHANA