Komórki dendrytyczne – 

subpopulacje i 

oznaczanie za pomoca 

cytometrii przepływowej

dr n. med. Jacek Tabarkiewicz 
(tabar@mp.pl)

 

 

KOMÓRKI 
DENDRYTYCZNE

Profesjonalne komórki prezentujące antygen, 

rozmieszczone 

w większości tkanek organizmu

Zaangażowane w większość oddziaływań 
miedzykomórkowych

• rozpoczynają odpowiedź komórkową, stymulując
   limfocyty T pomocnicze i cytotoksyczne 
• pobudzają odpowiedź humoralną i produkcję 
przeciwciał 
• wspomagają funkcję komórek odporności nieswoistej 
• zapewniają tolerancję immunologiczną

  Scharakteryzowane  na  podstawie  kształtu,  
lokalizacji,
  panelu antygenów powierzchniowych oraz  cech 
funkcjonalnych, 

 

Odkryte w 1868 r. przez Langerhansa na podstawie 
reakcji z solami złota

 

 

WĘDRÓWKA KOMÓREK DENDRYTYCZNYCH W 

LUDZKIM ORGANIZMIE

SZPIK 

KOSTNY

PREKURSORY 

TKANKI

NIEDOJRZAŁE DCs - „wartownicy 
spokoju immunologicznego”

NACZYNIA 

LIMFATYCZNE 

DOPROWADZAJĄCE

DOJRZEWAJĄCE  DCs 
po kontakcie z antygenem

NARZĄDY LIMFATYCZNE

DOJRZAŁE DCs

KRĄŻENIE 

KREW

 

PREKURSORY - 
NIEDOJRZAŁE  
MIELO- 
I  LIMFOIDALNE 
DCs

 

 

SZPIK  
KOSTNY

HSC 

(HEMATOPOETYCZNA 

KOMÓRKA PNIA)

CMP 

(common mieloid 

progenitor)

CLP 

(common lymphoid 

progenitor)

CD34, CD45RA, CD10, 
IL7R

CD34, CD33, CD11c 

MIELOIDALNE

 DCs

LIMFOIDALNE 

DCs

KRĄŻENIE

 

 

CD1c -
CD4 +
CD11c -
CD33 -
CD45RA +
CD123(IL-3R) 
+
BDCA2 +
BDCA4 +
BDCA3 –
CMRF58 –

CD1c -

CD4 +/-

CD11c +/-

CD33 +/-

CD45RA -

CD123(IL-3R) -

BDCA2 –
BDCA4 –

BDCA3 +

CMRF58 +

CD1c +

CD4 +/-

CD11c +

CD33 +

CD45RA -

CD123(IL-3R) -

BDCA2 –
BDCA4 –
BDCA3 –

CMRF58 –

Immunofenoty

p

Limfoidalne/

plazmocytoidal

ne

Mieloidalne 

Mieloidalne

 

Immunology Today Vol.21 No. 9 Sep. 2000

Subpopulacje a 

immunofenotyp komórek 

dendrytycznych

 

 

Subpopulacje a immunofenotyp 

komórek dendrytycznych

wydzielanie IL-12++++

wydzielanie IL-10 +/-

stymulacja CD4 ++++
stymulacja CD8 ++++

interakcja z limfocytami B +

Wydzielanie IL-12++++

wydzielanie IL-10++++

stymulacja CD4 ++++

stymulacja CD8 +++

interakcja z limfocytami B ++++

wydzielanie IL-12 +/-

wydzielanie IL-10 -

stymulacja CD4 ++
stymulacja CD8 ++

interakcja z limfocytami B ?

Funkcja

strefy grasiczozależne węzłów 

chłonnych,

prekursory we krwi,

niedojrzałe komórki w 

epithelium

w narządach limfatycznych w obszarach 

zajmowanych przez limfocyty T i  ośrodkach 

rozmnażania (GCDCs),

prekusory we krwi,

niedojrzałe komórki w miąższu różnych 

narządów (płuca, serce, nerki)

w narządach limfatycznych w 

obszarach zajmowanych przez 

limfocyty T,

prekusory we krwi

Lokalizacja

CD11c+
IL3R-
MHC-II+
CD11b+
CD13+
CD33+
CD4+
CD1a+
CD86+
CD40+
DC-LAMP+
ziarnistości Birbecka+
langeryna+

CD11c+
IL3R-
MHC-II+
CD11b+
CD13+
CD33+
CD4+
CD1a-
CD86+
CD40+
DC-LAMP+
Ziarnistości Birbecka-
langeryna-

CD11c-
IL3R+
MHC-II+
CD11b-
CD13-
CD33-
CD4++
CD1a-
CD86+
CD40+
DC-LAMP+
ziarnistości Birbecka-
langeryna-

Fenotyp dojrzałych 

komórek 

dendrytycznych

-

-

++++

Produkcja IFNα 

przez krążące 

prekursory

CD11c+,CD1a+, IL3R-

CD11c+CD1a+IL3R-

CD11c-CD1a-IL3R+(CD123+)

Fenotyp krążących 

komórek 

prekursorowych

Pochodzące z LC

Intersticjalne

Mieloidalne komórki dendrytyczne 

Limfoidalne 

komórki 

dendrytyczne 

TRENDS in Immunology Vol.22 No. 1 jan. 2001

 

 

PREKURSOR

Y SZPIKOWE

NIEDOJRZAŁE 

DCs

FcγRI

FcγRII

CD68
CCR1
CCR4
CCR5

CXCR4

WELONOWATE 

DCs

CD80

CD83

CD86

CCR7

DOJRZAŁE 

DCs

CD54, CD58

 CD80, CD86

CD83, CD40L

DC-LAMP

CCR7

ZMIANA FENOTYPU KOMÓREK 

DENDRYTYCZNYCH W TRAKCIE DOJRZEWANIA

 

 

Metoda oznaczanie komórek 

dendrytycznych jako komórki 

Lin-/CD11c+/HLA-DR+ 

lub

 Lin-/CD123+/HLA-DR+

• Stosujemy  koktajl  następujących  przeciwciał 

sprzężonych z FITC: CD3, CD14, CD16, CD19, 
CD20,  CD56  –  które  znakują  nam  limfocyty, 
monocyty,  neutrofile  i  eozynofile  –  komórki 
Lin+

 

 

 

 

Metoda z użyciem koktajlu przeciwciał 

monoklonalnych

• 1. Dla oznaczenia mieloidalnych DC używa się 

przeciwciał monoklonalnych: anty-CD14, anty-

CD16 FITC, anty-CD33 PE oraz anty-HLA-DR 

CyChrome. Za mieloidalne komórki dendrytyczne 

uznaje się komórki o immunofenotypie CD14-, 

CD16-/CD33+, HLA-DR+.

• 2. Dla oznaczenia limfoidalnych DC używa się 

przeciwciał monoklonalnych: anty-CD3, anty-

CD11c, anty-CD14, anty-CD16, anty-CD19 FITC, 

anty-CD4 PE oraz anty-HLA-DR CyChrome. Za 

limfoidalne  DC uznaje się komórki o 

immunofenotypie CD3-, CD11c-, CD14-, CD16-, 

CD19-/CD4+, HLA-DR+

 

 

Mieloidalne DC: 

CD16-,CD14-/CD33+,HLA-DR+

R1

R2

 

 

Mieloidalne DC: 

CD16-,CD14-/CD33+/HLA-DR+

R3

R3=0.18%

 

 

R1

R2

R3

 

 

Limfoidalne DC: 

CD3-,CD11c-,CD14-,CD16-,CD19-/CD4+/HLA-

DR+

R1

R2

 

 

Limfoidalne DC: 

CD3-,CD11c-,CD14-,CD16-,CD19-/CD4+,HLA-

DR+

R3

R3=0.10%

 

 

Oznaczanie krążących komórek 

dendrytycznych za pomocą przeciwciał 

anty-BDCA 

firmy Miltenyi Biotec

Do 

oznaczenia 

komórek 

dendrytycznych 

lini 

mieloidalnej używa się przeciwciał anty-CD19 i anty- 
BDCA-1  (CD1c).    Komórki  o  immunofenotypie 
CD19-  i  BDCA-1+  odpowiadają  mieloidalnym  DC. 
Komórki 

BDCA-1+ 

wykazujà 

ekspresję 

nastepujących  antygenów:  CD4+,  Lin-,  CD11c

bright

, 

CD123

dim

, CD45RO+, CD2+, CD13+, CD33+, CD32+, 

CD64+ oraz HLA-DR+.
Stanowią  średnio  ok.  0,3%  leukocytów  krwi 
obwodowej.

 

 

Oznaczanie krążących komórek 

dendrytycznych za pomocą przeciwciał 

anty-BDCA 

firmy Miltenyi Biotec

Do  oznaczenia  komórek  dendrytycznych  linii 
limfoidalnej/plazmacytoidalnej 

używa 

się 

przeciwciał  anty  BDCA-2  (CD303)  i  CD123. 
Limfoidalnym 

DC 

odpowiadają 

komórki 

o 

immunofenotypie  BDCA-2+  i  CD123+.  Komórki 
BDCA-2+  wykazują  ekspresję  CD4+,  Lin-,  CD11c-, 
CD123

bright

,  CD45RA+,  CD2-,CD13-,  CD33-,  CD32-, 

CD64- oraz HLA-DR+
Stanowią  średnio  ok.  0,4%  leukocytów  krwi 
obwodowej.

 

 

Oznaczanie krążących komórek 

dendrytycznych za pomocą przeciwciał 

anty-BDCA 

firmy Miltenyi Biotec

Do  oznaczenia  kolejnej  subpopulacji  komórek 
dendrytycznych  linii  mieloidalnej  można  użyć 
przeciwciał  anty  BDCA-3  i  CD14  PE.  Komórki  te 
wykazują  następujący  immunofenotyp  CD4+,  Lin-, 
CD11c  dim,  CD123-,  CD45RO+  and  CD2-,  CD13, 
CD33.  Nie  wykazują  ekspresji  receptorów  Fc: 
CD32, CD64 i FcεRI.
BDCA-3  może  występować  w  niskiej  ekspresji  na 
monocytach,  plazmocytoidalnych  DC:  BDCA-2+ 
BDCA-4+ i także komórkach  CD1c (BDCA-1)+.
Stanowią  średnio  ok.  0,02%  leukocytów  krwi 
obwodowej.

 

 

Oznaczanie krążących komórek 

dendrytycznych za pomocą przeciwciał 

anty-BDCA 

firmy Miltenyi Biotec

Do  oznaczenia  kolejnej  subpopulacji  komórek 
dendrytycznych  linii  limfoidalnej  można  użyć   
przeciwciał  anty  BDCA-4  (CD304/Neuropilin-1) 
FITC  i  CD123  PE.  Odpowiadają  komórki  o 
immunofenotypie  BDCA-4+  i  CD123+.  Komórki 
BDCA-4+  wykazują  immunofenotyp:  CD4+,  Lin-, 
CD11c-,  CD123bright,  CD45RA+,  CD2-,  łańcuch  α 
pre-TCR i BDCA-2+. 
Ich  ilość  we  krwi  obwodowej  jest  zbliżona  do 
komórek BDCA-2+ (CD303)+.

 

 

BDCA1+\CD19- i BDCA-2+\CD123+ 

komórki dendrytyczne – krew 

obwodowa

R1

R2

R2

 

 

R1

R2

R2

BDCA1+\CD19- i BDCA-2+\CD123+

komórki dendrytyczne – zapalny płyn 

stawowy (MIZS)

 

 

BDCA1+\CD19- i BDCA-2+\CD123+

komórki dendrytyczne – przerzutowe węzły 

chlonne (rak płuca)

R1

R2

R2

 

 

BDCA1+\CD19- i BDCA-2+\CD123+

komórki dendrytyczne – tkanka 

nowotworowa

(rak płuca)

 

R1

 

R2

R2

 

 

BDCA1+\CD19- i BDCA-2+\CD123+

komórki dendrytyczne – płyn opłucnowy

(rak płuca z przerzutami do opłucnej)

R1

R2

R2

 

 

BDCA3+\CD14- i BDCA-4+\CD123+ komórki 

dendrytyczne krew obwodowa

 

 

R2

R2

R2

R2

Problemy z interpretacją wyników

 

 

Kliniczne zastosowanie szczepionek z 

DCs

Nowotwór                   Ilość prób klinicznych

Chłoniak 

  2

Szpiczak

  9

Białaczki

  8

Czerniak

21

R. piersi

12

R. jajowodu

              1

R. pęcherza

  1

R. pęcherza

26

R. nerki

18

Guzy z ekspresją CEA            1
R. przytarczyc  

              1

R. tarczycy

  3

R. przełyku

1

R. żołądka

2

R. j. cienkiego 

2

R. j. grubego

    

      10

R. wątroby

4

R. płuca

7

R. trzustki

8

Nowotwory U.N.

11

R. Nosogardzieli

1

Różne

    

        2

HIV

4

HBV

1

 

 

Wykorzystanie szczepionek z 

DCs w innych schorzeniach

Choroby autoimmunizacyjne

Infekcje wirusowe

Infekcje bakteryjne

Choroby pasożytnicze

Choroby alergiczne

 

 

W immunoterapii używamy najczęściej 

komórek dendrytycznych wygenerowanych 

z monocytów krwi obwodowej.

Do ich immunofenotypowania używamy 

najczęściej przeciwciał anty: CD14, CD45, 

CD1a, CD83, CD80, CD86, HLA-DR.

 

 

R2

 

 

 

 

 

 

CZĘŚĆ PRAKTYCZNA

• W całej procedurze używamy buforu 

do DC składającego się z PBS (bez 
jonów Ca

2+ 

i Mg

2+) 

wzbogaconego 

0,5% BSA i 2mM EDTA

.

• Używamy chłodnego buforu, a 

inkubację i płukanie 
przeprowadzamy w 4C

 

 

• Zawieszamy 10x10

7 

komórek

 

w 80l buforu

• Dodajemy 20l FcR Blocking 

Reagent

• Dodajemy 10l przeciwciał anty-

BDCA-1 lub anty BDCA-2

• Przeprowadzamy 10 min 

inkubacje w 4C

• Dodajemy odpowiednie ilości 

pozostałych przeciwciał

• Dodajemy 1-2ml buforu na każde 

10x107  komórek  i  wirujemy 
przez  10  min.  z  przyśpieszeniem 
300xg w temperaturze 4C

• Zlewamy supernatant i 

przeprowadzamy analizę 
cytometryczną

 

 

Do powstania prezentacji 

przyczynili się:

• mgr Sebastian Radej
• dr n. med. Agata Surdacka
• mgr Magdalena Wasiuk
• mgr paulina Wdowiak
• dr n. med.. Kamila Wojas-

Krawczyk