Pielęgnowanie dziecka z
zapaleniem wirusowym
i bakteryjnym opon
mózgowo-rdzeniowych.
Pielęgnowanie dziecka z
zapaleniem wirusowym
i bakteryjnym opon
mózgowo-rdzeniowych.
Zapalenie opon mózgowo-
rdzeniowych
to choroba wywołana przez
wirusy lub bakterie, rzadziej
przez pierwotniaki, pasożyty i
niektóre leki, obejmująca opony
mózgowo-rdzeniowe.
c.d. Zapalenie opon
mózgowo-rdzeniowych
Do zapalenia opon mózgowych
dochodzi wskutek wtargnięcia do
organizmu zarazków - najczęściej
wirusów lub bakterii.
Budowa mózgu
Mózg znajduje się w jamie czaszki,
wypełnia ją niemal całkowicie.
Mózg przechodzi w rdzeń kręgowy,
który leży w kanale kręgowym
kręgosłupa.
c.d. Budowa mózgu
Mózg i rdzeń okrywają trzy osłony -
opony mózgowo-rdzeniowe: dwie
opony miękkie- naczyniowa i
pajęcza oraz najbardziej na
zewnątrz opona twarda.
Między oponą naczyniową a
pajęczą jest płyn mózgowo-
rdzeniowy.
c.d. Budowa mózgu
Płyn mózgowo-rdzeniowy to
bezbarwna ciecz produkowana
przez mózg. Badania płynu
mózgowo- rdzeniowego mają
istotne znaczenie w wielu
chorobach układu nerwowego.
c.d. Budowa mózgu
O zapaleniu opon mózgowo-
rdzeniowych świadczą objawy
choroby, wynik badania
lekarskiego oraz zmiany w
składzie płynu.
Etiologia
W wyniku zakażenia opon
mózgowo-rdzeniowych wytwarza
się stan zapalny opony miękkiej i
pajęczynowej oraz dochodzi do
zmian chorobowych w
przestrzeni podpajęczynówkowej
i w komorach mózgu.
c.d. Etiologia
Zapalenie to jest szczególnie
niebezpieczne dla zdrowia, życia
niemowląt i małych dzieci.
Rozwojowi zapalenia opon
mózgowo-rdzeniowych sprzyjają
zaburzenia odporności.
c.d. Etiologia
Zapalenie opon mózgowo-
rdzeniowych to proces, w którym
zapalenie dotyczy głównie opon
miękkich.
W jakim wieku występuje
choroba?
Na zapalenie opon mózgowo-
rdzeniowych zachorować mogą dzieci w
każdym wieku. Noworodki i niemowlęta
częściej chorują na zapalenia
bakteryjne. U dzieci starszych
przeważają zapalenia wirusowe.
c.d. W jakim wieku
występuje choroba?
Zapalenia bakteryjne (ropne) zwykle
mają cięższy przebieg, objawy są
bardziej nasilone.
U dzieci starszych przeważają
zapalenia wirusowe.
Zapalenia bakteryjne (ropne) zwykle
mają cięższy przebieg, objawy są
bardziej nasilone.
Objawy choroby
Początek choroby może być ostry,
piorunujący (objawy narastają w
ciągu godzin) lub też (rzadziej)
poprzedzony kilkudniową chorobą
gorączkową, objawami
grypopodobnymi.
Dzieci małe,
niemowlęta -
objawy
- gorączka
- brak apetytu, wymioty,
- niepokój, rozdrażnienie, lub
wzmożona senność
- wzmożone napięcie ciemiączka
c.d. Dzieci małe,
niemowlęta
-światłowstręt
-drgawki
-opryszczka
-niepokojąca wysypka-pod
postacią
-drobnych wybroczyn, jakby po
ukłuciu szpilką
c.d. Dzieci małe,
niemowlęta
- niepokojąca wysypka-pod postacią
drobnych wybroczyn, jakby po
ukłuciu szpilką
Dzieci starsze - objawy
-ból głowy
-gorączka
-nudności, wymioty
-drgawki
-światłowstręt
c.d. Dzieci starsze
-wysypka
-opryszczka
- nadmierna senność lub bardziej
nasilone zaburzenia świadomość
Czego robić nie wolno?
NIE WOLNO
zwlekać z
kontaktem u lekarza.
Zapalenie opon mózgowo-
rdzeniowych wywoływane
przez wirusy
Zapalenie opon
(Coxackie, ECHO,
świnki i kilka innych) ma
stosunkowo łagodny i na ogół
niegroźny przebieg. Z reguły
występuje u dzieci w wieku
przedszkolnym i szkolnym. Choroba
wywołana jest najczęściej przez
wirusy nagminnego zapalenia
przyusznic.
c.d. Zapalenie opon
mózgowo-rdzeniowych
wywoływane przez wirusy
Okres wylęgania wynosi od 3-15
dni. Przebieg w większości jest
łagodny. Zwykle zaczyna się
nagle - gorączką, bólem głowy,
nudnościami i wymiotami, a
niekiedy także bólami brzucha.
c.d. Zapalenie opon
mózgowo-rdzeniowych
wywoływane przez wirusy
W ciągu 24 godzin pojawiają się
tzw. objawy oponowe, np.
sztywność karku.
Ropne czyli bakteryjne
zapalenie opon mózgowo
rdzeniowych
Znacznie groźniejsze jest tzw.
ropne, czyli bakteryjne,
zapalenie opon, wywoływane
najczęściej przez pneumokoki
(Streptococcus pneumoniae),
meningokoki (Neisseria
meningitidis) oraz Haemophilus
influenzae z grupy b (Hib).
c.d. Ropne czyli
bakteryjne zapalenie
opon mózgowo
rdzeniowych
Jest chorobą dotyczącą głównie
niemowląt i noworodków. Według
danych z literatury ponad 50%
przypadków dotyczy dzieci w
pierwszym roku życia a około 90
% dzieci do lat 7.
c.d. Ropne czyli
bakteryjne zapalenie
opon mózgowo
rdzeniowych
Mimo stosowania coraz
nowocześniejszych i skuteczniejszych
metod leczenia choroba ta stanowi
jedną z najważniejszych przyczyn
umieralności niemowląt i
noworodków, jest również przyczyną
wielu trwałych ciężkich uszkodzeń
układu nerwowego.
c.d. Ropne czyli
bakteryjne zapalenie
opon mózgowo
rdzeniowych
Na przebieg choroby ma
niewątpliwy
wpływ rodzaj zakażenia. Do
zajęcia opon mózgowo-
rdzeniowych dochodzi najczęściej
na drodze krwiopochodnej, a
wrotami zakażenia jest zazwyczaj
jama nosowo-gardłowa.
c.d. Ropne czyli
bakteryjne zapalenie
opon mózgowo
rdzeniowych
Szczególne znaczenie jako wrota
zakażenia mają niektóre wady
rozwojowe, jak otwarte
przepukliny oponowo-rdzeniowe,
przetoki skórne oraz szczeliny
kostne po urazach czaszki.
c.d. Ropne czyli
bakteryjne zapalenie
opon mózgowo
rdzeniowych
W równym stopniu jednak o przebiegu
decyduje również wiek dziecka w czasie
zachorowania oraz czas, w którym
rozpoczęto leczenie. Bakteryjne
zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
rozwija się dość gwałtownie, dziecko
jest zwykle w zdecydowanie gorszym
stanie niż przy wirusowym zapaleniu
opon i nie czuje się lepiej po obniżeniu
gorączki.
c.d. Ropne czyli
bakteryjne zapalenie
opon mózgowo
rdzeniowych
Niezwykle ważne znaczenie ma
szybkie rozpoznanie choroby.
Podział:
W zależności od wieku dziecka
dokonuje się
podziału na:
noworodkowe zapalenie opon
mózgowo-rdzeniowych
zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
u niemowląt
c.d. Podział:
zapalenie opon mózgowo-
rdzeniowych u dzieci w wieku
poniemowlęcym i szkolnym
Noworodkowe zapalenie
opon mózgowo-
rdzeniowych
Pojęciem tym określa się
przypadki zachorowań w
pierwszych czterech tygodniach
życia. Podkreślić należy, że jest
to z reguły proces chorobowy
obejmujący również mózg.
c.d. Noworodkowe
zapalenie opon mózgowo-
rdzeniowych
Rokowanie jest bardzo poważne.
Wśród dzieci, które przeżyły
obserwowano ciężkie
uszkodzenie OUN.
Zapalenie opon mózgowo-
rdzeniowych u niemowląt
Obraz chorobowy w tej grupie
wiekowej cechuje znacznie
bardziej typowa
symptomatologia, daleka jednak
od klasycznego niejako obrazu
spotykanego u dzieci starszych.
U około 30%chorych niemowląt
ciemiączko uwypukla się.
c.d. Zapalenie opon
mózgowo-rdzeniowych u
niemowląt
W postępowaniu diagnostycznym
największe znaczenie ma
badanie płynu mózgowo-
rdzeniowego, posiewy płynu,
bakterioskopie bezpośrednie,
posiewy krwi.
Zapalenie opon mózgowo-
rdzeniowych u dzieci w
wieku poniemowlęcym i
szkolnym
Na wiek ten przypada około 50%
wszystkich zachorowań. Ze
względu na występowanie
typowych objawów tej choroby,
rozpoznanie nie nastręcza
trudności.
c.d. Zapalenie opon
mózgowo-rdzeniowych u
dzieci w wieku
poniemowlęcym i
szkolnym
Przy zbieraniu wywiadu chorobowego,
zwłaszcza u chłopców, zwrócić należy
uwagę na ewentualny uraz w okresie
poprzedzającym chorobę, ponieważ
powstałe pęknięcia w obrębie struktur
przedniego dołu czaszkowego
pociągające za sobą rozerwanie opony
twardej mogą stanowić wrota
zakażenia.
Leczenie
Leczenie bakteryjne jest
wielokierunkowe. Obok postępowania
mającego na celu zwalczanie
zakażenia uwzględnić musi ono
również towarzyszące chorobie objawy
obrzęku mózgu, zaburzenia wodno-
elektrolitowe, a także działać na
mechanizmy odpornościowe dziecka.
c.d. Leczenie
W leczeniu przeciwbakteryjnym
uwzględnić należy tzw. leczenie wstępne,
gdy nie znamy jeszcze czynnika
wywołującego i leczenie oparte jest na
znajomości rodzaju zarazka
wywołującego zakażenie i jego
antybiogramu.
c.d. Leczenie
Dalsze postępowanie zależy od rodzaju
zapalenia oraz stanu dziecka.
Generalnie zapalenia bakteryjne
leczone są antybiotykami, a w
wirusowych stosuje się leki
przeciwwirusowe na przykład Zovirax
oraz (w obu rodzajach zapaleń)
postępowanie objawowe.
Powikłania
W przebiegu bakteryjnych
zapaleń opon mózgowo-
rdzeniowych dochodzić może do
różnych powikłań.
c.d. Powikłania
Występuje ono tym częściej, im
młodsze jest dziecko, im później
ustalone jest rozpoznanie choroby, a
także wtedy, gdy leczenie jest
niedostatecznie i niewłaściwie
ukierunkowane.
Rodzaje powikłań:
- Wodniak podtwardówkowy
- Ropień mózgu
- Zakrzepy naczyń żylnych opony
twardej
- Zarostowe zapalenie
pajęczynówki
c.d. Rodzaje powikłań:
- Zapalenie wyściółki komór
mózgowych
- Wodogłowie
- Głuchota
- Ślepota
- Niedowłady
Hospitalizacja
Jeśli lekarz na podstawie objawów i
badania podejrzewa zapalenie opon
mózgowo-rdzeniowych- skieruje
dziecko do szpitala. Całkowitą
pewność rozpoznania daje badanie
płynu mózgowo-rdzeniowego.
Nakłucie lędźwiowe
W celu pobrania płynu mózgowo-
rdzeniowego konieczne jest
nakłucie lędźwiowe. W czasie
nakłucia lędźwiowego wprowadza
się igłę do kanału kręgowego w
okolicy lędźwiowej kręgosłupa (bez
naruszenia rdzenia kręgowego).
c.d. Nakłucie lędźwiowe
Badanie to jest bezpieczne, a dzięki
znieczuleniu miejscowemu
niebolesne. Jeśli wynik badania jest
nieprawidłowy i potwierdza
zapalenie opon mózgowo
rdzeniowych natychmiast wdrażane
jest właściwe leczenie.
c.d. Nakłucie lędźwiowe -
igły do nakłucia
lędźwiowego
c.d. Nakłucie lędźwiowe -
zabieg
Profilaktyka- szczepienie
Niektórych czynników zapalenia opon
mózgowo-rdzeniowych można
uniknąć. Na zachodzie bardzo
popularne jest szczepienie przeciwko
Hemophilus influenza typu B. Jest ono
zalecane również w naszym kraju, u
dzieci, które skończyły drugi miesiąc
życia.
Pneumokokowe zapalenie
opon mózgowych
c.d. Pneumokokowe
zapalenie opon
mózgowych
Zdjęcie wykonane podczas sekcji
zwłok ukazujące objawy
zapalenia opon mózgowo-
rdzeniowych wywołanego przez
Streptococcus pneumoniae.
Pinceta odciąga oponę twardą
(biała) pod którą leżą opona
pajęcza i opona miękka.
c.d. Pneumokokowe
zapalenie opon
mózgowych
c.d. Pneumokokowe
zapalenie opon
mózgowych
Ciężki przypadek meningokokowego
zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, w
którym po wystąpieniu
doszło do rozwinięcia się
, która
wymagała
wszystkich kończyn.
Pacjentka,
przeżyła chorobę i stała się kluczem
kampanii szczepień przeciwko zapaleniu
opon mózgowo-rdzeniowych
ormonalne
Pielęgnowanie dziecka z
zapaleniem wirusowym i
bakteryjnym opon
mózgowo-rdzeniowych.
Postępowanie
pielęgniarskie
1. Przeprowadź staranne badanie
w celu dokonania możliwie
najdokładniejszej oceny objawów
klinicznych we wczesnym
stadium choroby.
2. Często kontroluj temperaturę i
objawy życiowe.
c.d. Postępowanie
pielęgniarskie
3
. Kontroluj bilans płynów i równowagę
elektrolitową.
- dzieci z zaburzeniami świadomości
powinny być na ścisłej diecie, inne
mogą przyjmować płyny i pokarmy
doustne.
- podaż płynów może być ograniczona
do dwóch trzecich normalnej ilości
aby zapobiec obrzękowi mózgu.
c.d. Postępowanie
pielęgniarskie
- Należy unikać przewodnienia, aby zapobiec
wystąpieniu zespołu nieprawidłowego
wydzielania hormonu antydiuretycznego.
4. Badaj obecność objawów neurologicznych i
kontroluj stan świadomości.
- wykonuj pomiary obwodu głowy, aby w porę
wykryć obecność wysięków
podtwardówkowych i wodogłowia, które
mogą pojawić się jako komplikacje.
c.d. Postępowanie
pielęgniarskie
- Kontroluj pojawiania się objawów
wzmożonego ciśnienia
wewnątrzczaszkowego.
5. przeprowadzaj zabiegi
pomocnicze, takie jak mające na
celu utrzymanie prawidłowej
temperatury ciała.
c.d. Postępowanie
pielęgniarskie
6. zapobiegaj dalszemu przenoszeniu
się choroby na innych. Zastosuj
izolację na 24 – 48 godz. od
rozpoczęcia terapii antybiotykowej.
7. Zachowaj ciszę w pomieszczeniu, w
którym przebywa dziecko, aby
wyeliminować bodźce zewnętrzne.
Pielęgnując dziecko pielęgniarka
powinna towarzyszyć dziecku i
pomagać mu w znoszeniu trudności
i przykrości pobytu w szpitalu.
Dzięki temu staje się osobą, która
najlepiej zna pacjenta, posiada z
nim najlepszy kontakt i powinna
cieszyć się jego pełnym zaufaniem.
Rola pielęgniarki w
opiece nad chorym
dzieckiem
Rola pielęgniarki w przypadku,
gdy matka może towarzyszyć
dziecku w szpitalu nie jest mniej
ważna, gdyż oprócz normalnych
czynności musi ona czuwać nad jej
zachowaniem i określić pomoc
matki w pielęgnacji dziecka.
c.d. Rola pielęgniarki w
opiece nad chorym
dzieckiem
- Wszelkie czynności pielęgnacyjne
powinny być w miarę zgrupowane,
aby dziecko miało czas na
wypoczynek
- Rozmowy powinny dotyczyć zwykłych
codziennych zdarzeń, nie unikać
pewnych problemów, mówić o
sprawach nasuwających się w
sposób naturalny.
c.d. Rola pielęgniarki w
opiece nad chorym
dzieckiem
- Nie należy lekceważyć znaczenia
drobnych spraw.
- Najważniejszą sprawą jest czas
poświęcony dziecku na
wysłuchaniu go
- W trakcie pobytu dziecko
powinno mieć swoje ulubione
przedmioty oraz zabawki.
c.d. Rola pielęgniarki w
opiece nad chorym
dzieckiem
- Udzielać dziecku informacji
dostosowanych do jego poziomu.
- U dzieci należy odwołać się do
myślenia obrazowego stosując
np. kolorowe obrazki.
- Nie dyskutuj z innymi osobami o
chorobie lub problemach dziecka
w jego obecności.
c.d. Rola pielęgniarki w
opiece nad chorym
dzieckiem
c.d. Rola pielęgniarki w
opiece nad chorym
dzieckiem
- W czasie pierwszego spotkania z
dzieckiem nawiązuj kontakt mówiąc
cicho a nawet szeptem; jest to dla niego
uspokajające i intymne – zwykle odpowie
ci też szeptem.
- Gdy dziecko odrzuca współpracę z tobą,
nie traktuj tego jako postępowanie
niedojrzałe lub lekceważące – jest to
zwykle objaw lęku lub reakcja na lęk.
c.d. Rola pielęgniarki w
opiece nad chorym
dzieckiem
- Słuchaj co dziecko mówi do
ciebie, utrzymuj z nim kontakt
wzrokowy, zwracaj uwagę na
swoje gesty, wyraz twarzy, czyli
niewerbalny sposób
komunikowania się.
c.d. Rola pielęgniarki w
opiece nad chorym
dzieckiem
W celu zniwelowania problemu
należy:
- odwrócić uwagę dziecka podczas
zabiegu np. poprzez podanie zabawki
- kontakt z dzieckiem poprzez np.
pogłaskanie go lub kontakt słowny.
- okazanie dziecku życzliwości i
wsparcia
c.d. Rola pielęgniarki w
opiece nad chorym
dzieckiem
- zabiegi wykonać prawidłowo,
sprawnie aby nie wystąpiła
konieczność ponownego
wykonania i dodatkowej sytuacji
stresującej dla dziecka.
Pielęgnowanie dziecka w
zapaleniu opon mózgowo-
rdzeniowych:
Zapewnienie dziecku
bezpieczeństwa
- zabezpieczenie przed wypadnięciem
z łóżeczka poprzez zasunięcie
bocznych
drabinek łóżeczka
- niepozostawianie w zasięgu dziecka
np. małych zabawek
- zapewnienie dziecku poczucia
bezpieczeństwa ze strony rodziców
oraz personelu
Umożliwienie dziecku
odpoczynku
- zapewnienie ciszy i spokoju
- odpowiednie warunki snu i
odpoczynku
- uspokojenie go
- obserwacja dziecka
- eliminacja czynników drażniących
dziecko
Higiena ciała
- zmiana pozycji ułożeniowej
- stopniowa kąpiel
- toaleta jamy ustnej
- zmiana bielizny pościelowej i
osobistej
c.d. Higiena ciała
-
wykonywanie zabiegów
higienicznych oraz działań
przeciwodleżynowych zgodnie z
procedurą
Brak apetytu
spowodowany istniejącym
stanem chorobowym
-
stosowanie zaleconej diety
- podawanie posiłków w małych
ilościach
- dopajanie dziecka
c.d. Brak apetytu
spowodowany istniejącym
stanem chorobowym
- kontrola nawadniania i diurezy
- współpraca z rodziną
Gorączka jako wynik
reakcji obronnej
organizmu na toczący się
proces zapalny
- pomiar temperatury ciała i
udokumentowanie
- zastosowanie metod fizykalnych w celu
obniżenia temperatury ciała ( okład
chłodzący, zimny kompres żelowy lub worek
z lodem na czoło po obu stronach szyi w
pachwinach) do momentu podania środka
p/gorączkowego
- zapewnienie dziecku bielizny do przebrania
Możliwość wystąpienia
wymiotów
- obserwacja ilości i rodzaju
wymiotów
-prowadzenie bilansu płynów
- zapewnienie higieny ciała
- dopajanie dziecka / podaż płynów
dożylnych wg. wskazań lekarza
Wystąpienie u dziecka
drgawek
- natychmiast zgłoś lekarzowi
- podaj leki według zaleceń lekarza
- zapobiegaj obrażeniom ciała
- prowadź dokumentacji napadów
drgawkowych
- chroń dziecko przed zakażeniami
Dziękuję za uwagę