ZMYSŁ 
SŁUCHU

BUDOWA UCHA

Narząd słuchu dzielimy na:

-

ucho zewnętrzne (auris externa

)

-

ucho środkowe (auris media)

-

ucho wewnętrzne (auris interna)

Ucho zewnętrzne obejmuje:



małżowinę uszną składającą się z 

chrząstki pokrytej skórą; 

    służy ona do wychwytywania i skupiania 

fal dźwiękowych.



kanał słuchowy zewnętrzny (meatus 

acusticus externus) jest wyścielony 

nabłonkiem zawierającym gruczoły 

woskowinowe, których wydzielina-

woskowina stanowi warstwę ochronną
przewód nadaje kierunek i przekazuje 

drgania fali dźwiękowej,
kończy się on błoną bębenkową.

Ucho środkowe składa się 
z:

  



błony bębenkowej (membrana tympani)



 trzech kosteczek słuchowych (ossicula 
auditus) ułożonych szeregowo: 



młoteczka (malleus), który jest przyczepiony do 
błony bębenkowej



 kowadełka (incus) znajdującego się po środku 



 strzemiączka (stapes) przylegającego do błony 
okienka owalnego (fenestra cochleae)

Ich funkcja polega na przenoszeniu drgań 
fali akustycznej.



trąbki słuchowej (trąbki 
Eustachiusza) jest to przewód 
łączący jamę ucha środkowego z 
gardłem



 pozwala na wyrównanie ciśnienia 
pomiędzy wnętrzem jamy a 
środowiskiem zewnętrznym

ucho wewnętrzne zbudowane 
jest ze:



ślimaka jest to skręcony kanał przypominający 

swoim wyglądem muszlę ślimaka; 



wewnątrz jest wypełniony płynem zwanym 

śródchłonką  (endolimfą) 



w wnętrzu znajduje się narząd spiralny- 

Cortiego (organum spirale), który jest 

właściwym narządem  słuchu



przegrodzone błoną wejście do kanału 

ślimaka od strony jamy bębenkowej 

nazywane jest okienkiem owalnym



błędnika, w którego skład 
wchodzą :



przedsionek, który jest wypełniony 
śródchłonką;
- wewnątrz znajdują się: woreczek i 
łagiewka będące narządem 
równowagi; odpowiadają one za 
rejestrację informacji o prędkości 
poruszania się ciała i o 
przyśpieszeniu liniowym. 



 trzy kanały półkoliste - są ustawione w trzech różnych, 

prostopadłych do siebie płaszczyznach i wypełnione 

śródchłonką;

 - są narządem równowagi: zmiana położenia głowy 
(lub całego ciała) powoduje przesuwanie się osklepka 

(galeretowatej substancji białkowej) i otolitów
(kamyczków usznych), zgodnie z działaniem grawitacji; 

powoduje to odkształcenie rzęsek komórek zmysłowych 

o pobudzenie receptorów.

 - kanały pozwalają odbierać informacje o ruchu 

obrotowym i przyspieszeniu kątowym.

Błędnik dzieli się na:
Błędnik kostny- stanowiący rodzaj wewnętrznej „obudowy” 

ucha środkowego

Błędnik błoniasty- znajdujący się we wnętrzu błednika 

kostnego, a w nim znajdują się właściwe receptory słuchu i 

równowagi. Przestrzeń po miedzy obydwiema częściami 

błednika wypełnione są płynem-śródchłonką. 

a) Kiedy fale dźwiękowe uderzają w błonę bębenkową, następuję wzbudzenie 
wibracji trzech kosteczek słuchowych, które przekształcają falę dźwiękowe na 
silniejsze wibracje w płynie wypełniającym ślimak.

 b) Wibrację te powodują przemieszczanie się rzęsek na komórkach 
włoskowatych pokrywających błonę podstawną ślimaka.

c) Przekrój poprzeczny ślimaka

d) Komórki włoskowate w przybliżeniu

Ciekawostka

Występowanie trzech kosteczek słuchowych 

jest cechą typowo ssaczą. 
Płazy, gady i ptaki mają pojedynczą kosteczkę 

słuchową - homologiczną do strzemiączka 

ssaków. 
Kowadełko jest homologiczne do kości 

kwadratowej u pozostałych kręgowców, a 

młoteczek – do kości stawowej. 
Oznacza to, że staw kowadełkowo-

młoteczkowy jest homologiczny do stawu 

żuchwowego gadów.

Zmysł równowagi

Narząd słuchu jest ściśle morfologicznie połączony z narządem 

równowagi. 

Narząd równowagi  tworzą trzy ułożone względem siebie 

mniej więcej prostopadle kanały półkoliste (przedni, tylny i 

boczny) zakończone bańkami, które są połączone z łagiewką, a 

ta (przewodem łagiewkowo-woreczkowym) z woreczkiem, 

który z kolei zachowuje ciągłość ze ślimakiem. 

Wnętrze wszystkich wymienionych struktur wypełnia 

endolimfa. W bańkach kanałów półkolistych oraz w łagiewce i 

woreczku znajdują się pola zmysłowe zbudowane z komórek 

czuciowych; pełnią one funkcję proprioreceptorów, czyli 

receptorów przekazujących do ośrodkowego układu nerwowego 

informacje o ruchu i postawie ciała.

 W bankach kanałów półkolistych pola zmysłowe są 

pokryte - osklepkiem (helicotrema), natomiast w łagiewce i 

woreczku – tzw. błoną kamyczkową, zawierającą ziarenka 

węglanu wapnia zwane otolitami.

Przebieg fali dźwiękowej

Fale akustyczne kierowane są przez małżowinę 

uszną do przewodu słuchowego zewnętrznego 

i wprawiają w drgania błonę bębenkową, do której 

przylega młoteczek. Jego drgania są przenoszone 

przez kowadełko na strzemiączko przylegające 

do okienka owalnego ( jest to błona przylegająca 

do strzemiączka) w uchu środkowym.

Wzmocnione przez rezonans kosteczek słuchowych 

drgania błony okienka owalnego wprawiają w ruch 

płyn (śródchłonkę) w schodach przedsionka, a  

następnie w pozostałych częściach ślimaka. W 

zależności od wysokości i natężenia dźwięków 

drgania te pobudzają komórki włoskowate 

urzęsionego nabłonka, znajdujące się pomiędzy 

błoną podstawną, a błoną pokrywową.

Rzęski znajdujące się na powierzchni komórek są 

wrażliwe na ruch, ich pobudzenie pociąga za sobą bardzo 

szybkie (w ciągu kilku mikrosekund) otwarcie kanałów 

jonowych na błonie komórkowej receptora. W dalszej 

kolejności receptory słuchowe tworzą synapsy pobudzające 

na komórkach czuciowych nerwu słuchowego.

 Następuje przekształcenie drgań mechanicznych na 

impulsy nerwowe, które poprzez nerw słuchowy docierają 

do pierwszorzędowej kory słuchowej w płacie 

skroniowym- droga słuchowa przebiega przez szereg 

struktur podkorowych w pniu mózgu, a na wysokości 

śródmózgowia ulega skrzyżowaniu. Dzięki temu każda z 

półkul otrzymuje sygnały pochodzące z przeciwległego 

ucha.

Uszkodzenie pierwszorzędowej kory słuchowej zakłóca 

zdolność do rozpoznawania wzorców lub sekwencji 

dźwiękowych, z których składa się mowa lub muzyka.

Funkcją kory nie jest słyszenie jako takie, ale 

zaawansowana analiza bodźców słuchowych.

Głośność najczęściej spotykanych 
dźwięków

 

    

Zakres częstotliwości odbieranych przez człowieka mieści się w przedziale od 15 Hz (niskie 
dźwięki) do 20 000Hz (dźwięki bardzo wysokie) i maleje wraz z wiekiem.

 Pies odbiera częstotliwość do 40 000Hz. Kot do 60 000Hz a nietoperz 100 000Hz
Częstotliwość dźwięku to liczba drgań na sekundę wyrażą się w hercach Hz czyli liczba cykli na 

sekundę 

Ampiltuda-to inaczej natężenie dźwięku
Głośność to subiektywne odczucie natężenia dźwięku.

 

Dźwięk

Głośność w decybelach

Szept

10

Mieszkanie

25-30

Biuro

40

Rozmowa 

60

Ulica

70

Świder pneumatyczny

80

Samolot

90-120

Próg bólu

120

Dźwięki o wysokiej częstotliwości pobudzają 
komórki włoskowate blisko podstawy ślimaka - jest 
ona sztywna.

Dźwięki o niskiej częstotliwości pobudzają komórki 
blisko wierzchołka ślimaka- podstawa jest tu 
miękka.

Poziom natężenia dźwięku mierzy się za pomocą 
jednostek zwanych decybelami (dB). 
Minimalne natężenie dźwięku, które odbieramy to 
próg słyszenia, czyli 0 dB. 
Maksymalne natężenie dźwięku wynosi 140 dB.

Błona podstawna ludzkiego ślimaka

Wyróżniamy dwa typy 
uszkodzeń słuchu:



Głuchotę przewodzeniową , która występuję 
wtedy, gdy kosteczki w uchu środkowym 
przestają przewodzić fale dźwiękowe do 
ślimaka.

Przyczyny: zwykłe choroby, zakażenia lub 

nowotwory rozrost    kości blisko ucha 
środkowego

Leczenie: bywa, że uszkodzenie ustępuję 

samoistnie; jeśli  jest trwała, to leczy się ją 
operacyjnie lub za pomocą aparatów 
słuchowych



Głuchotę nerwową spowodowaną 

uszkodzeniem ślimaka, komórek 

włoskowatych lub nerwu słuchowego.

Leczenie : aparaty słuchowe nie są w stanie 

pomóc osobom, u których nastąpiło prawie 

całkowite uszkodzenie nerwu słuchowego, 

mogą jednak poprawić słyszenie w 

przypadkach częściowej utraty receptorów 

słuchowych w ślimaku. Uszkodzenie leczy 

się również za pomocą tzw. implantów 

ślimakowych i pniowych.

Przyczyny :

•

w czasie ciąży: choroba zakaźna matki (m.in. 

różyczka lub kiła) albo zatrucie

•

niedotlenienie podczas porodu

•

nieprawidłowe funkcjonowanie tarczycy 

•

niektóre choroby, w tym stwardnienie rozsiane i 

zapalenie opon mózgowych

•

reakcja na niektóre leki, w tym na aspirynę

•

częste przebywanie w hałasie

Głuchota nerwowa bywa schorzeniem 

dziedzicznym. U wielu osób z głuchotą nerwową 

rozwija się dodatkowe schorzenie – szumy uszne.

Lokalizacja źródła dźwięku



Metody lokalizacji źródła dźwięku:



różnica w intensywności dźwięku dochodzącego do 

uszu (inaczej różnica głośności) - dźwięk jest 

głośniejszy w uchu położonym bliżej źródła



różnica w czasie przybycia fali akustycznej do jednego i 

drugiego ucha- dźwięk dochodzący z naprzeciwka 

dochodzi do obu uszu w tym samym czasie, a dźwięk 

dochodzący z jednej strony dociera do bliższego ucha o 

ok.600 mikrosekund szybciej niż do drugiego



ocena przesunięcia fazowego fal akustycznych 

dochodzących do uszu- każdą falę można podzielić na 

powtarzające się fazy, gdzie kolejne szczyty są odległe 

o 360 stopni. Jeśli dźwięk powstaje po jednej stronie 

głowy, to fale dźwiękowe dochodzące do jednego i 

drugiego ucha są przesunięte w fazie o 45

0

, 90

0

 i 180

0

 .

Wielkość przesunięcia fazowego fal 

akustycznych zależy od :



Częstotliwości dźwięku
Ludzie lokalizują niskie częstotliwości na 

podstawie różnic w fazie, a wysokie- różnic w 

głośności.



Wielkości głowy
Małe zwierzęta , np. myszy mają uszy położone 

blisko siebie, więc są dużo lepsze w lokalizacji 

dźwięków o bardzo wysokiej częstotliwości 40 

000 Hz lub wyższe. Słonie lokalizują dźwięki o 

niskiej częstotliwości do 10 000 Hz.



  Kierunku dźwięku