Zasady opieki i 

postępowanie wobec 

chorych z zespołami 

otępiennymi

Zasady postępowania rodziny i opiekunów 

chorego na otępienie:

•

Nie wymagaj od chorego wykonywania czynności 
przerastających jego możliwości

, może czuć się 

zażenowany, zawstydzony, zakłopotany;

•

Nie wyręczaj chorego w czynnościach, które 
potrafi jeszcze wykonać;

•

Daj choremu więcej czasu na wykonanie 
niektórych czynności niż osobie zdrowej

, nie 

popędzaj go;

Zasady postępowania rodziny i 

opiekunów chorego na otępienie:

• Nie wprowadzaj w otoczeniu chorego nagłych 

zmian

, jeżeli są  konieczne rób to stopniowo 

(chory czuje się pewniej w otoczeniu, które 
zna, potrzebuje czasu na oswojenie się ze 
zmianami). Powiedzenie „starych drzew się 
nie przesadza” jest trafne, osoby starsze nie 
lubią zmian, osoby z otępieniem tym bardziej, 
mogą różnie zareagować na zmiany w swoim 
najbliższym otoczeniu np. nasilony niepokój, 
pobudzenie, panika, skrajna apatia, 
wycofanie.

• Nie zmuszaj chorego do wykonywania 

czynności, które go stresują, tym bardziej pod 
koniec dnia, kiedy jest zmęczony;

• Nie reaguj zdenerwowaniem na błędy chorego;

 

nie podnoś głosu, nie krzycz, nie spieraj się z 
chorym, szczególnie gdy jest pobudzony (koło 
agresji – potęguje się agresja); znacznie więcej 
zyskasz zachowując spokój;

• Umieszczaj ważne przedmioty w miejscach 

niedostępnych dla chorego

, w przypadku, gdy 

chory notorycznie chowa przedmioty bojąc się 
okradzenia;

Zasady postępowania rodziny i opiekunów 

chorego na otępienie:

Zasady postępowania rodziny i 

opiekunów chorego na otępienie:

• Znajduj zajęcie choremu „który nie 

odstępuje swojego opiekuna na krok” 
od początku 

(dostosowane do jego 

możliwości np. obieranie ziemniaków, 
segregowanie prasy itp. ), w 
przyszłości nie będziesz „osaczony” 
przez cały dzień obecnością chorego;

• Przebywaj z chorym jak najczęściej na 

świeżym powietrzu 

(uwzględniając poziom 

jego sprawności ruchowej i możliwość 
wystąpienia niekontrolowanych zachowań;

• Wszystkie dzieci powinny utrzymywać więź 

z chorym rodzicem, aby o nich pamiętał. 

W 

razie konieczności przejęcia opieki przez 
inne dziecko, nowa sytuacja nie powinna 
być dla chorego tak dużym stresem;

Zasady postępowania rodziny i opiekunów chorego 

na otępienie:

Zasady postępowania rodziny i opiekunów 

chorego na otępienie:

• Każda osoba opiekująca się chorym, 

musi mieć chwilę odpoczynku

, 

niekiedy kosztem czasowego 
przekazania opieki w inne ręce 
(często uważane za gorsze). W ciągu 
dnia nie trzeba być zawsze na każde 
zawołanie chorego – jeżeli przez 
chwilę pobędzie sam, nic się nie 
stanie, a opiekun zregeneruje siły.

Ogólne rady dla opiekunów osób z 

otępieniem

1.

Zdobywaj wiedzę. 

Im więcej będziesz wiedział o 

chorobie, tym mniejszy będzie twój poziom lęku, 
skuteczniej poradzisz sobie również z problemami 
związanymi z zaburzeniami zachowania.

2.

Dziel się swoimi wątpliwościami z chorym

. W 

przypadku otępienia o lekkim lub umiarkowanym 
nasileniu, chory może uczestniczyć w rozwiązywaniu 
problemów. Można wspólnie rozmawiać o 
pojawiających się kłopotach i opracować metodę 
usprawniania jego pamięci, by mógł pozostać jak 
najdłużej niezależny. Rady udzielane chorym mogą 
pomóc im zaakceptować pojawiające się ograniczenia 
i przystosować się do nich.

Ogólne rady dla opiekunów osób z 

otępieniem

3. Próbuj rozwiązywać najbardziej 
frustrujące problemy po kolei. 

Wybierz 

jedną rzecz, której zmiana ułatwi codzienne 
funkcjonowanie i pracuj nad nią.

4. Odpoczywaj. 

Brak możliwości 

odreagowania stresujących obowiązków, 
leży u podstaw mniejszej cierpliwości i 
tolerancji dla nieodpowiednich zachowań.

5.Kieruj się zdrowym rozsądkiem i wyobraźnią. 

Przystosowanie się jest podstawą. Jeżeli czegoś 
nie można robić w dany sposób, to czy w ogóle 
trzeba to robić np. jeśli chory potrafi jeść 
rękoma, ale nie jest w stanie używać sztućców, 
nie walcz z tym, przyrządzaj takie potrawy, które 
można jeść w ten sposób. Zaakceptuj zmiany. 
Jeśli chory upiera się przy spaniu w czapce 
pozwól mu, nie jest to szkodliwe.

6.Zachowaj poczucie humoru, pomoże Ci 
przetrwać trudne chwile. 

Dzielenie się 

doświadczeniami z innymi rodzinami może 
okazać się pomocne.

Ogólne rady dla opiekunów osób z 

otępieniem

7. Spróbuj stworzyć takie warunki, które zapewnią 

choremu bezpieczeństwo i swobodę. 

Wprowadź 

regularne, przewidywalne, proste zwyczaje przy 
spożywaniu posiłków, przyjmowaniu lekarstw, 
kładzeniu się spać i innych czynnościach. 
Każdego dnia wykonuj wszystkie czynności w ten 
sam sposób i w miarę możliwości o stałych 
porach. Rutyna powoduje, że chory uczy się czego 
może oczekiwać. Zmiany rutynowych zachowań 
dokonuj wtedy, gdy nie przynoszą pożądanych 
efektów. Otoczenie chorego zorganizuj w taki 
sposób, by było proste i bezpieczne. Nie 
przestawiaj mebli, zachowuj porządek.

Ogólne rady dla opiekunów osób z 

otępieniem

Ogólne rady dla opiekunów osób z 

otępieniem

8. Pamiętaj o rozmawianiu z chorym

. 

Mów w sposób opanowany i łagodny. 
Znajdź czas na poinformowanie go, co 
robisz i dlaczego. Daj możliwość 
podejmowania decyzji w takim 
zakresie, jaki jeszcze jest możliwy. 
Unikaj mówienia o chorym w jego 
obecności, również innym zwróć na to 
uwagę.

Ogólne rady dla opiekunów osób z 

otępieniem

• 9. Zrób choremu naszyjnik lub bransoletkę 

z jego danymi personalnymi. 

Podaj 

również naturę schorzenia np. zaburzenia 
pamięci oraz swój numer telefonu.

• 10. Zmuszaj chorego do aktywności, ale 

nie przeciążaj go. 

Aktywność pomaga 

utrzymać sprawność fizyczną, sprzyja też 
zapobieganiu innym chorobom i 
infekcjom. Bycie aktywnym daje choremu 
poczucie uczestniczenia w życiu rodzinny i 
sensu życia.

Ogólne rady dla opiekunów osób z 

otępieniem

• c.d. Zbyt dużo stymulacji, nadmierny nacisk na 

naukę może zarówno opiekuna jak i chorego 
wyprowadzić z równowagi i nie daje pożądanego 
efektu.

- akceptuj fakt, że pewne umiejętności zostały stracone na 

zawsze (ktoś kto już nie potrafi gotować, nie nauczy się 
przyrządzania posiłków); powtarzanie zachowanych 
zdolności pomaga choremu lepiej funkcjonować (osoba 
uczęszczająca do domu dziennego pobytu odniesie korzyść 
z częstego powtarzania, gdzie się obecnie znajduje.

- nawet niewielkie zmiany, zamieszanie, goście, śmiech, 

mogą zdenerwować chorego; planuj interesujące czynności 
na miarę możliwości chorego np. odwiedziny jednego 
przyjaciela z dawnych lat, spacer.

Ogólne rady dla opiekunów osób z 

otępieniem

- upraszczaj czynności, tak aby osoba chora 

mogła im wciąż podołać (pacjent, który nie 
potrafi samodzielnie przygotować całego 
posiłku, może być w stanie np. umyć i 
pokroić warzywa);

- znajdź to, co chory jest w stanie jeszcze 

zrobić i skupiaj się na tym np. pacjent ni 
może przypomnieć sobie nazwy rzeczy o 
których chce powiedzieć, ale jest w stanie 
wyjaśnić gestami o co chodzi, pomagamy 
więc mówiąc „pokaż to palcem”.

Ogólne rady dla opiekunów osób z 

otępieniem

• 11. Rozważ pomoc 

wyszkolonej 

osoby, która przychodziłaby do 
domu, lub uczęszczanie chorego na 
grupowe zajęcia w domu dziennego 
pobytu. Dzienna opieka zapewni 
choremu odpowiedni poziom 
stymulacji, a opiekunowi wolny czas.

Możliwości terapii osób z otępieniem

•  Terapia poznawcza - trening pamięci, 
orientacja w rzeczywistości (ROT: reality 
orientation training);
•  Terapia reminiscencyjna – 
wywoływanie wspomnień przy użyciu 
materiałów takich jak (muzyka, fotografie, 
pamiątki itd.);
•  Terapia walidacyjna – pobudzanie 
prawidłowych zachowań społecznych, 
tożsamości chorych, zmniejszenie poziomu 
niepokoju i lęku, poprawa samopoczucia.

Możliwości terapii osób z otępieniem

• Terapia poznawcza:
- systematyczny 

trening funkcji 

poznawczych 

dostosowany do aktualnych 

możliwości chorego i uwzględniający profil 
zaburzeń funkcji poznawczych;

- trening ukierunkowujący na rzeczywistość, 

polegający na stałym lub w sesjach 
przypominaniu komunikatów dotyczących 
miejsca pobytu, czasu, danych 
personalnych pacjenta itp.

Zasady treningu funkcji poznawczych

• Dokładnie wyjaśniaj, na czym polega 

zadanie;

• Nie wyręczaj, ale motywuj pacjenta do 

samodzielnej pracy;

• Nie podawaj wprost odpowiedzi, 

naprowadzaj na właściwe rozwiązania;

• Chwal sukcesy;
• Unikaj krytyki, ale dawaj informacje 

zwrotne o błędach.

Możliwości terapii osób z otępieniem

• Terapia reminiscencyjna : najczęściej 

prowadzona w grupach, polega na wspominaniu 
dawniejszych zdarzeń i doświadczeń, 
szczególnie  osobistych, najbardziej znaczących. 

Celem jest podnoszenie poczucia własnej wartości 

na skutek przypominania sobie dobrych, 
znaczących momentów z życia. Wykorzystuje 
się tu materiały stymulujące takie jak: zdjęcia, 
pamiątki, muzykę itd. Szczególnie u osób z 
lekkim otępieniem, wykazano korzystny wpływ 
na zaburzenia depresyjne, lękowe, zaburzenia 
snu.

Możliwości terapii osób z otępieniem

• Terapia walidacyjna: skupia się na dobrym 

poznaniu chorego i - przez uważne słuchanie 
i rozmowę - odnajdywaniu znaczących i 
sensownych elementów wypowiedzi 
(walidowanie); istotne jest także poznanie 
emocji chorego i uznanie ich za ważne.

Podstawą jest komunikowanie się z pacjentem 

w taki sposób, by rozumiał i czuł, że jego 
opinie zostały wysłuchane, docenione i 
respektowane, a towarzyszące im emocje 
zrozumiane.