Ustrój polityczny Rzeczpospolitej Polskiej

Transformacja ustrojowa w Polsce

po 1989 roku

Pierwsze zasadnicze zmiany w

konstytucji obowiązującej od

22 lipca 1952 roku nastąpiły w

1989 roku, po porozumieniu

„okrągłego stołu”.

Powołano instytucję

prezydenta oraz drugą

izbę parlamentu .

konstytucji usunięto zapisy

dotyczące kierowniczej roli

Polskiej Zjednoczonej Partii

Robotniczej oraz ścisłych

powiązań ze Związkiem

Radzieckim. Przywrócono

tradycyjną nazwę państwa-

Rzeczpospolita Polska.

Kolejnym etapem reformy ustrojowej

państwa było uchwalenie

23 kwietnia

1992

roku

ustawy konstytucyjnej o

trybie przygotowania i uchwalania

Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Według tej ustawy komisję uchwalają

obie izby: sejm i senat. Ważnym

momentem było uchwalenie

października 1992

roku tak zwanej

„Małej Konstytucji”

- ustawy

konstytucyjnej o wzajemnych

stosunkach między władzą

ustawodawczą a wykonawczą

Rzeczpospolitej Polskiej oraz

samorządzie terytorialnym.

Po długiej i trudnej debacie w Komisji

Konstytucyjnej opracowano projekt,
który został przyjęty przez
Zgromadzenie Narodowe

2 kwietnia

1997

roku. W maju tego roku

społeczeństwo polskie zaakceptowało
konstytucję w ogólnopolskim
referendum. Po podpisaniu przez
prezydenta konstytucja weszła w
życie

17 października 1997

roku.

KONSTYTUCJA

Konstytucja RP jest najważniejszym polskim aktem

prawnym i podstawą ustroju państwa polskiego.

Gwarantuje prawa i wolności obywatelskie, określa

wzajemne stosunki między władzą ustawodawczą,

wykonawczą i sądowniczą, decyduje o kształcie i

sposobie powoływania najważniejszych instytucji

państwowych takich, jak Sejm, Senat, Prezydent i Rada

Ministrów, ma bezpośredni wpływ na kształt systemu

sądownictwa, samorządu terytorialnego i organów

kontroli państwowej. Reguluje sprawy związane z

organizacją administracji rządowej, finansami

publicznymi i sytuacjami wyjątkowymi (stanami

nadzwyczajnymi). Polską ustawę zasadniczą poprzedza

preambuła

, czyli uroczysty wstęp powołujący się na

polskie tradycje historyczne oraz ważne wartości.

Zawiera również odwołanie do Boga, czyli

Invocatio

Dei.

Konstytucja

Data

uchwalenia

Konstytucja 3 Maja

3 maja 1791

Konstytucja Księstwa Warszawskiego

22 lipca 1807

Konstytucja Królestwa Polskiego

27 listopada
1815

Konstytucja Wolnego Miasta Krakowa i jego okręgu z 1815

3 maja 1815

Konstytucja Wolnego Miasta Krakowa i jego okręgu z 1818

11 września
1818

Konstytucja Wolnego Miasta Krakowa z 1833

29 lipca 1833

Statut Organiczny dla Królestwa Polskiego

14/26 lutego
1832

Statut Krajowy Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim
Księstwem Krakowskim

26 lutego 1861

Mała Konstytucja z 1919

20 lutego 1919

Konstytucja marcowa

17 marca 1921

Nowela sierpniowa

2 sierpnia 1926

Konstytucja kwietniowa

23 kwietnia
1935

Mała Konstytucja z 1947

19 lutego 1947

Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej

22 lipca 1952

Ustawa Konstytucyjna o trybie przygotowania i uchwalenia
Konstytucji RP

23 kwietnia
1992

Mała Konstytucja z 1992

17 października
1992

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

2 kwietnia 1997

Zasady naczelne Rzeczypospolitej Polskiej w świetle

Konstytucji z 1997 r.

*Zasada państwa jako dobra wspólnego
Art. 1
Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.
*Zasada demokratycznego państwa prawnego
Art. 2
Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym,

urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

*Zasada suwerenności narodu
Art. 4 ust. 1
   Naród sprawuje władzę przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio.
Art. 4 ust. 2
   Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu.
      Co znaczy tyle, że suwerenną władzę sprawuje lud (albo Naród), piastując tę

władzę poprzez fakt, że władza należy i pochodzi od Narodu, czyli, że władza

może określać sposób postępowania wszystkich podległych podmiotów jedynie

przy legitymizacji Narodu

*Zasada konstytucjonalizmu
Art. 8 ust. 1
Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 8 ust. 2
Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi

inaczej.

Oznacza to, że właśnie konstytucja stoi najwyżej w systemie źródeł prawa, czyli

jest najważniejszym aktem prawnym.

*Zasada podziału władz

Art. 10 ust. 1

Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy

ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej.

Art. 10 ust. 2

Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat władzę wykonawczą Prezydent

Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, a władzę sądowniczą sądy i trybunały.

Dziś mówimy o poliformizmie władz a nie o trójpodziale.

*Zasada pluralizmu politycznego

Art. 11 ust. 1

Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania partii

politycznych. Partie polityczne zrzeszają na zasadach dobrowolności i równości

obywateli polskich w celu wpływania metodami demokratycznymi na

kształtowanie polityki państwa.

Art. 11 ust. 2

Finansowanie partii politycznych jest jawne.

Art. 13

Zakazane jest istnienie partii politycznych i innych organizacji odwołujących się

w swych programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu,

faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program zakłada nienawiść rasową

i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na

politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa.

*Zasada społecznej gospodarki rynkowej

Art. 20

Społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolności działalności gospodarczej,

własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów

społecznych stanowi podstawę ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej.

Władza Ustawodawcza

Zgodnie z zapisem w Konstytucji

Rzeczpospolitej Polskiej z roku

1997, władza ustawodawcza,

należy do dwuizbowego

Parlamentu. W jego skład wchodzą

Sejm i Senat. Warto pamiętać, że

podział ten przywrócono na nowo, po

przemianach społeczno - politycznych,

które nastąpiły w roku 1989. Wcześniej,

w latach 1944 - 1989, najwyższą

władzą ustawodawczą w państwie

sprawował jedynie Sejm, wybierany w

toku czteroprzymiotnikowych wyborów

(nie było zasady proporcjonalności), a

zasady te zapisano w Konstytucji z roku

1952.

W skład

Sejmu

wchodzi 460

posłów, którzy są wybierani w toku

pięcioprzymiotnikowych wyborów

(powszechnych, tajnych, równych,

proporcjonalnych i bezpośrednich).

Kandydatem do Sejmu, może być

każdy obywatel polski, który

ukończył 21 rok życia. Kadencja

Sejmu trwa przez cztery lata.

Senat

składa się natomiast ze

100 senatorów, wybranych w

wyborach powszechnych, tajnych i

bezpośrednich, równych,

proporcjonalnych . Kandydat na

stanowisko senatora

Rzeczpospolitej, winien mieć 30 lat i

pełnię praw obywatelskich. Podobnie

jak w Sejmie, kadencja Senatu trwa

przez okres czterech lat. Prawo polskie

zakazuje łączenia obu stanowisk (to

znaczy posła i senatora w jednym ręku).

O ważności wyborów prezydenckich i

parlamentarnych, decyduje Sąd

Najwyższy. Każdy obywatel ma również

prawo poinformować o naruszeniu

obowiązujących w kraju zasad

wyborczych oraz wszelkich

nieprawidłowościach, które mogłyby

wpłynąć na ostateczny wynik wyborów.

Skrócenie kadencji Sejmu i

Senatu, może nastąpić

wówczas, gdy:

• Sejm samodzielnie podejmie taką

uchwałę, ale tylko w obecności 2/3

głosów, wszystkich posłów

• Decyzją prezydenta, jeżeli nowy rząd,

trzykrotnie nie otrzymałby od Sejmu

votum zaufania

• Decyzją prezydenta, jeżeli nie w ciągu

czterech miesięcy, nie zapadłaby decyzja

o przegłosowaniu ustawy budżetowej

Posłowie i senatorowie są

przedstawicielami całego narodu.
Mandat przedstawicielski jest

- generalny – wyraża wole narodu
- niezależny – posła nie obowiązują

instrukcje wyborcze

- nieodwołalny – wyborcy nie mogą odwołać

posła lub senatora

Są oni chronieni immunitetem

parlamentarnym. Polega on na nietykalności
osobistej członków parlamentu. Nie można
ich aresztować bez zgody sejmu i senatu.
Może być odebrany decyzja sadu

• Funkcja kreacyjna polega na powoływaniu

członków, wchodzących w skład organów

państwowych. Sejm wyznacza członków

Trybunału Stanu i Trybunału Konstytucyjnego.

Za zgodą Senatu, wskazuje kandydata na

prezesa Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznika

Praw Obywatelskich, prezesa Narodowego

Banku Polskiego oraz prezesa Instytutu Pamięci

Narodowej.

• Na mocy funkcji ustrojodawczej Sejm może

uchwalić konstytucję bądź wprowadzić do niej

zmiany. Parlament decyduje o ustroju państwa.

• Funkcja ustawodawcza parlamentu należy do

jego podstawowych zadań. Parlament posiada

na jej mocy prawo do stanowienia ustaw, które

są podstawowymi aktami prawnymi,

powszechnie obowiązującymi w Polsce.

• Funkcja kontrolna przysługuje tylko Sejmowi, a

polega sprawowaniu kontroli nad rządem. Sejm może

to czynić używając od tego następujących „narzędzi”:

wotum zaufania – jest to uchwała Sejmu wyrażająca poparcie dla

rządu oraz prowadzonej przez niego polityki;

wotum nieufności – jest to uchwała Sejmu odmawiająca poparcia

dla rządu i jego polityki bądź też dla konkretnego ministra;

prowadzi do dymisji rządu; wotum nieufności jest uchwalane

większością bezwzględną głosów;

absolutorium – jest to szczególny akt, uchwalany przez Sejm,

który stwierdza zgodność działań rządu w danym roku z ustawą

budżetową oraz finansowymi planami państwa; co roku rząd ma

obowiązek przedstawienia sprawozdania z wykonania budżetu

Sejmowi; Sejm ma obowiązek ustosunkować się do niego w

terminie 2 miesięcy od daty jego złożenia (złożenie sprawozdania

następuje w terminie do 6 miesięcy po zakończeniu roku

budżetowego)

zapytania i poselskie interpelacje – są to formy zwracania się

posła do członków rządu w sprawie udzielenia informacji w

określonej sprawie; zapytany minister ma obowiązek udzielenia

odpowiedzi; interpelacje składane są na piśmie, a odpowiedź też

winna mieć taki charakter (musi być udzielona w terminie 21

dni); odpowiedź może mieć charakter ustny, wówczas jest

wygłaszana na posiedzeniu Sejmu.

Władza wykonawcza

Prezydent jest wybierany na

pięcioletnią kadencję w

wyborach powszechnych,

równych, bezpośrednich,

większościowych i w

głosowaniu tajnym. Ta sama

osoba może być wybierana

tylko dwukrotnie.

Kadencja prezydenta

rozpoczyna się w dniu złożenia

przez niego przysięgi wobec

Zgromadzenia Narodowego, a

kończy wraz z wypływem 5 lat

od dnia objęcia prezydentury.

Przyczyny wcześniejszego

zakończenia urzędowania:

- śmierć prezydenta
- zrzeczenie się prezydentury
- uznanie przez Zgromadzenie

Narodowe trwałej niezdolności

prezydenta do sprawowania urzędu

ze względu na stan zdrowia

- Złożenie z urzędu orzeczeniem

Trybunału Stanu

Kompetencje prezydenckie

Kompetencje w stosunku do Rady Ministrów

•

powoływanie rządu

•

desygnowanie premiera

•

przyjmowanie dymisji Rady Ministrów

•

odwołanie ministra, któremu Sejm wyraził wotum nieufności

•

zwoływanie Rady Gabinetowej (obrady Rady Ministrów pod przewodnictwem

prezydenta; powoływana w sprawach szczególnej wagi)

Kompetencje w stosunku do parlamentu

•

zarządza wybory parlamentarne

•

zwołuje pierwsze posiedzenie nowego Sejmu

•

posiada inicjatywę ustawodawczą

•

posiada prawo weta zawieszającego w stosunku do projektów ustaw

•

podpisuje ustawy

•

zarządza ogłoszenie ich w Dzienniku Ustaw RP

•

posiada prawo rozwiązania parlamentu (w sytuacjach określonych przez konstytucję)

Kompetencje w stosunku do władzy sądowniczej

•

powołuje sędziów

•

powołuje Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego

•

powołuje Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego

•

powołuje Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego

Kompetencje w zakresie spraw

zagranicznych

• reprezentuje państwo na arenie międzynarodowej (razem z premierem i

ministrem spraw zagranicznych)

• ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe
• mianuje i odwołuje ambasadorów Polski

Kompetencje w zakresie zwierzchnictwa

nad siłami zbrojnymi kraju oraz

państwowej obronności

• jest najwyższym zwierzchnikiem sił zbrojnych
• za pośrednictwem ministra obrony narodowej, sprawuje w czasie

pokoju zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi

• mianuje szefa Sztabu Generalnego oraz dowódców Sił Zbrojnych
• na czas wojny mianuje Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych
• nadaje stopnie wojskowe
• w razie zagrożenia państwa zarządza powszechną bądź częściową

mobilizację oraz użycie sił zbrojnych do obrony kraju

• posiada organ doradczy do spraw bezpieczeństwa wewnętrznego i

zewnętrznego, którym jest Rada Bezpieczeństwa Narodowego

Prezes Rady Ministrów

(potocznie premier) jest

szefem rządu w ustroju

politycznym Polski.

Zwyczajowo Prezes Rady

Ministrów nazywany jest

premierem. W Polsce

występuje w podwójnej

roli, jako przewodniczący

Rady Ministrów oraz jako

odrębny organ

administracji.

Kompetencje organizacyjne

• reprezentuje Radę Ministrów

• kieruje jej pracami

• zwołuje posiedzenia

• ustala porządek obrad

• przewodniczy posiedzeniom

Kompetencje merytoryczne

• kieruje merytoryczną działalnością Rady Ministrów

• ponosi odpowiedzialność polityczną

• decyduje o składzie Rady Ministrów

• koordynuje i kontroluje pracę ministrów i

pozostałych członków Rady

• zapewnia wykonanie polityki Rady Ministrów

• wydaje rozporządzenia

• sprawuje nadzór nad samorządem terytorialnym

Organy odpowiedzialne za

porządek i bezpieczeństwo

wewnętrzne państwa

Policja – umundurowana i uzbrojona

formacja przeznaczona do ochrony

bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz do

utrzymywania bezpieczeństwa i porządku

publicznego. Do jej głównych zadań należy

pilnowanie przestrzegania prawa i ściganie

przestępców, jak również zapewnienie

ochrony i pomocy w sytuacjach

kryzysowych zarówno wobec ludzi jak i

mienia. Jeżeli jest to konieczne, policja

nadzoruje na poziomie operacyjnym także

wszelkie służby ratownicze.

Policja składa się z

następujących służb:

• kryminalnej

• prewencyjnej (w tym oddziałów

prewencji i pododdziałów

antyterrorystycznych)

• wspomagającej

• lotnictwa policji

• śledczej

• wodnej

• Wyższej Szkoły Policji, ośrodków

szkolenia i szkół policyjnych

• do spraw z walką z

przestępczością gospodarczą

Zadania Policji

• ochrona życia i zdrowia ludzi oraz mienia przed bezprawnymi

zamachami godzącymi w te dobra;

• ochrona bezpieczeństwa i porządku, zapewnienie spokoju w

miejscach publicznych, w transporcie i komunikacji publicznej,

w ruchu drogowym i na wodach;

• wykrywanie i ściganie sprawców przestępstw i wykroczeń

• działania profilaktyczne (prewencyjne) w celu ograniczenia

popełniania przestępstw i wykroczeń a także wszelkim

zachowaniom kryminogennym, współpraca w tym zakresie z

innymi podmiotami;

• kontrola przestrzegania przepisów porządkowych i

administracyjnych obowiązujących w miejscach publicznych, a

także związanych z działalnością publiczną;

• zarządzanie informacją kryminalną, prowadzenie baz danym

Systemu Informacyjnego Schengen SIS, DNA;

• współpraca z policjami innych państw, realizacja zadań

wynikających z podpisanych umów międzynarodowych i

odrębnych przepisów;

• nadzór nad strażami gminnymi/miejskimi oraz nad innymi

specjalistycznymi uzbrojonymi formacjami

Wykonując wymienione czynności policjanci mają

prawo do:

• legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości (z uzasadnieniem);

• zatrzymywania osób na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania

karnego i innych ustaw;

• zatrzymywania osób pozbawionych wolności, które korzystając z przepustki nie

powróciły w wyznaczonym terminie do Zakładu Karnego lub Aresztu Śledczego;

• zatrzymywania osób stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego i

mienia;

• pobierania od osób wymazu ze śluzówki policzków celu identyfikacji osób o

nieustalonej tożsamości oraz osób usiłujących ukryć swoją tożsamość, jeżeli

ustalenie tożsamości w inny sposób nie jest możliwe, pobierania materiału

biologicznego ze zwłok ludzkich o nieustalonej tożsamości;

• przeszukiwania osób i pomieszczeń na podstawie przepisów Kodeksu postępowania

karnego i innych ustaw;

• dokonywania kontroli osobistej, a także przeglądania zawartości bagaży i

sprawdzania ładunku w portach i na dworcach oraz w środkach transportu lądowego,

powietrznego i wodnego, w razie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia

czynu zabronionego pod groźbą kary;

• obserwowania i rejestrowania obrazu zdarzeń w miejscach publicznych, a w

określonych przypadkach, także i dźwięku,

• kontrolowanie rodzaju używanego paliwa przez pobranie próbek paliwa ze zbiornika

pojazdu;

• żądania pomocy od instytucji państwowych, organów administracji rządowej i

samorządu terytorialnego oraz jednostek gospodarczych prowadzących działalność w

zakresie użyteczności publicznej, oraz zwracania się o niezbędną pomoc do innych

jednostek gospodarczych i organizacji społecznych, jak również zwracania się w

nagłych wypadkach do każdej osoby o udzielenie doraźnej pomocy, w ramach

obowiązujących przepisów prawa.

Agencja Bezpieczeństwa

Wewnętrznego (ABW) –

agencja zajmująca się

wewnętrznym

bezpieczeństwem państwa

polskiego, m.in.

kontrwywiadem i

zwalczaniem terroryzmu na

terenie kraju, ogólnej

ochrony RP i jej porządku

konstytucyjnego.

Szef ABW – gen.
Bryg. Krzysztof
Bondaryk

Do zadań ABW należy:

• rozpoznawanie, zapobieganie i zwalczanie zagrożeń godzących w

bezpieczeństwo wewnętrzne państwa oraz jego porządek konstytucyjny, a

w szczególności w suwerenność i międzynarodową pozycję, niepodległość i

nienaruszalność jego terytorium, a także obronność państwa

• rozpoznawanie, zapobieganie i wykrywanie przestępstw (oraz ściganie ich

sprawców):

– szpiegostwa, terroryzmu, naruszenia tajemnicy państwowej i innych przestępstw

godzących w bezpieczeństwo państwa

– godzących w podstawy ekonomiczne państwa

– korupcji osób pełniących funkcje publiczne

– w zakresie produkcji i obrotu towarami, technologiami i usługami o znaczeniu

strategicznym dla bezpieczeństwa państwa

– nielegalnego wytwarzania, posiadania i obrotu bronią, amunicją i materiałami

wybuchowymi, bronią masowej zagłady oraz środkami odurzającymi i

substancjami psychotropowymi, w obrocie międzynarodowym

• realizowanie, w granicach swojej właściwości, zadań służby ochrony

państwa oraz wykonywanie funkcji krajowej władzy bezpieczeństwa w

zakresie ochrony informacji niejawnych w stosunkach międzynarodowych

• uzyskiwanie, analizowanie, przetwarzanie i przekazywanie właściwym

organom informacji mogących mieć istotne znaczenie dla ochrony

bezpieczeństwa wewnętrznego państwa i jego porządku konstytucyjnego

• podejmowanie innych działań określonych w odrębnych ustawach i

umowach międzynarodowych

Sąd Najwyższy powołany jest do:

• Sprawowania nadzoru nad działalnością sądów

powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania - jest

to tzw. nadzór judykacyjny (art. 183 ust. 1 Konstytucji).

Do środków służących wykonywaniu takiego nadzoru

służą:

– rozpoznawanie kasacji oraz innych środków

odwoławczych,

– podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia

prawne

• Rozpoznawania protestów wyborczych oraz

stwierdzania ważności wyborów do Sejmu i Senatu

oraz wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a

także ważności referendum ogólnokrajowego i

referendum konstytucyjnego.

• Opiniowania ustaw i innych aktów normatywnych.

Sądownictwo wojskowe jest jednym z rodzajów

sądownictwa szczególnego, czyli sądów wyłączonych z

sądownictwa powszechnego ze względu na szczególne

kategorie podmiotowe (sprawcy) lub przedmiotowe

(określone sprawy. Sądownictwo wojskowe jest z reguły

ograniczone do spraw karnych, przy czym zakres spraw

podlegających rozpoznaniu sądów wojskowych od

kilkudziesięciu lat stale się kurczy. Dziś właściwość

sądów wojskowych w czasie pokoju jest z reguły

ograniczona do przestępstw (ewentualnie także

wykroczeń) popełnionych przez żołnierzy w czynnej

służbie wojskowej, ponadto podlegają one nadzorowi

orzeczniczemu sądów najwyższych. Jak wykazują

doświadczenia historii, zwłaszcza krajów

komunistycznych, sądownictwo wojskowe bywało

często wykorzystywane jako instrument prześladowań

politycznych i ideologicznych .

Sądy wojskowe pierwszej instancji to sądy garnizonowe ,

a drugiej – sądy okręgu wojskowego.

Sąd administracyjny to jeden z organów

państwowych sprawujących wymiar sprawiedliwości

w Polsce. Sądy administracyjne wykonują ten

obowiązek poprzez kontrolę działalności administracji

publicznej oraz rozstrzyganie sporów

kompetencyjnych i sporów o właściwość między

organami jednostek samorządu terytorialnego,

samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między

tymi organami a organami administracji rządowej.

Sądami administracyjnymi są obecnie: wojewódzkie

sądy administracyjne orzekające w pierwszej

instancji i Naczelny Sąd Administracyjny. Regułą więc

jest, że skarga kierowana jest do wojewódzkiego

sądu administracyjnego, a dopiero jego orzeczenia

kontrolowane są przez Naczelny Sąd Administracyjny.

TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY

Powstał w Polsce w 1985 roku. W skład wchodzi 15 sędziów wybieranych

indywidualnie na 9-letnią kadencję. Prezesa i wiceprezesa powołuje

prezydent.
Zakres działania Trybunału określa Konstytucja. Do kompetencji Trybunału

Konstytucyjnego należy:

•orzekanie w sprawach zgodności ustaw i umów międzynarodowych z

Konstytucją (w tym wypadku z konstytucją 1997 roku)

•orzekanie w sprawach zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami

międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody

wyrażonej w ustawie

•orzekanie w sprawach zgodności przepisów prawa wydawanych przez

centralne organy państwowe z konstytucją, ratyfikowanymi umowami

międzynarodowymi i ustawami

•rozpatrywanie skarg konstytucyjnych

•rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi

konstytucyjnymi organami państwa

•orzekanie o zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych

•rozstrzyganie o przejściowej niemożności sprawowania urzędu przez

Prezydenta Rzeczypospolitej na wniosek Marszałka Sejmu i powierzanie

Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta

Rzeczypospolitej

•rozpatrywanie pytań prawnych skierowanych przez sądy (art. 193

Konstytucji).

TRYBUNAŁ STANU

Trybunał Stanu w Polsce jest konstytucyjnym organem władzy

sądowniczej, którego główne zadanie polega na egzekwowaniu
odpowiedzialności najwyższych organów i urzędników państwowych za
naruszenie Konstytucji lub ustawy, w związku z zajmowanym
stanowiskiem lub w zakresie swojego urzędowania, jeśli czyn ten nie
wyczerpuje znamion przestępstwa (inaczej: popełnienie deliktu
konstytucyjnego) oraz za przestępstwa pospolite i skarbowe w
przypadku Prezydenta RP.

Naruszenie konstytucji lub ustawy przez zajmującego stanowisko

państwowe nazywamy deliktem konstytucyjnym. Za delikty TS może
orzec:

- Utratę czynnego i biernego prawa wyborczego na 10 lat;
- Zakaz pełnienie funkcji kierowniczych w organach państwowych i

społecznych

- Utratę orderów i odznaczeń;
Przewodniczącym TS jest pierwszy prezes Sądu Najwyższego. W skład

wchodzi przewodniczący, 2 zastępców i 16 członków. Kadencja trwa tyle
ile kadencja Sejmu.

NIK

- Niezależna od egzekutywy;
- Podlega Sejmowi
- Prezesa powołuje na 6-letnią kadencję

sejm na wniosek marszałka sejmu;

- Podejmuje kontrolę na zlecenie sejmu i

jego organów, na wniosek prezydenta,
premiera i z własnej inicjatywy;

- Kontroluje działalność miedzy

organami administracji rządowej i
Narodowego Banku, kontroluje
zarządzanie samorządami lokalnymi;

Rzecznik Praw

Obywatelskich

- Ustanowiony w 1987 r.
- Powoływany na 5-letnia kadencję
- Niezależny od organów państwowych;

odpowiada jedynie przed sejmem;

- Działa nie tylko w interesie obywateli ale

również cudzoziemców;

- Przyjmuje skargi na bezprawne lub

niesprawiedliwe działanie administracji;

- Obecnie RPO jest Prof. Irena Lipowicz w

miejsce Janusza Kochanowskiego;

KRRiT

- Konstytucyjny organ państwa stojący na straży wolności

słowa, prawa obywateli do informacji;

- Składa się z 5 członków powoływanych na 6-letnią kadencję
- Określa warunki prowadzenia działalności przez nadawców

( np. czas emisji reklam, czas dla producentów programów
itd.)

- Ochrona wartości społecznie akceptowalnych
- Udzielanie koncesji na rozpowszechnianie programów

telewizyjnych i radiowych;

- Ustalanie wysokości opłat abonamentowych;
- Obecnie na czele KRRiT stoi Jan Dworak (powołany przez

p.o. Prezydenta RP 7 lipca 2010 roku)

Prokuratura

- Organ ochrony prawnej
- Zadaniem prokuratury jest strzeżenie

praworządności, ściganie przestępców i
sprawowanie funkcji oskarżyciela publicznego
przed sądami;

- W skład wchodzą na 6 –letnią kadencję:

prokurator generalny i podlegli mu prokuratorzy
powszechnych i wojskowych jednostek
sądowniczych.

- Prokuratorem generalnym jest obecnie Andrzej

Seremet.

Document Outline