• Tym, co rzeczywiście stanowi o
tożsamości człowieka, bez względu na
to gdzie się urodził – jest jego kultura,
całościowe
ramy
komunikacyjne:
słowa, działanie, pozy, gesty, tony,
barwa głosu, wyraz twarzy, sposób
traktowania czasu i przestrzeni …..
E.T. Hall
• W XXI w. niebezpieczne dla pokoju
światowego są:
zachodnia arogancja, islamska
nietolerancja i chińskie ryzykanctwo.
Samuel Huntington
• Komunikacja
międzykulturowa
(termin wprowadzony przez Edwarda
T. Halla w 1950, który pracował nad
amerykańskim rządowym projektem
nad
przygotowywaniem
m.in.
korpusu dyplomatycznego do pracy
poza granicami USA);
• W l.60. uruchomiono w USA pierwsze
uniwersyteckie kursy z tej dziedziny
(do 1977 powstało ich 200).
Komunikacja
międzykulturowa
• Dziedzina badań zajmująca się analizą
procesów komunikacji między
przedstawicielami różnych kręgów
kulturowych za pomocą werbalnego i
niewerbalnego kanału komunikacyjnego,
przy użyciu różnych środków przekazu, w
tym środków przekazu masowego;
• To akt rozumienia i bycia rozumianym
przez audytorium o innej kulturze
Typy komunikacji
międzykulturowej
• 1.
komunikacja pomiędzykulturowa
(komunikacja między
przedstawicielami różnych kultur i
narodów);
• 2.
komunikacja poprzezkulturowa
,
komunikowanie między uczestnikami
różnych grup wewnątrz jednej kultury
narodowej (badanie jej wpływu na
integrację i dezintegrację społeczną);
• 3.
komunikacja międzynarodowa -
komunikowanie się różnych
uczestników kultur narodowych, także
komunikacja pomiędzy instytucjami
reprezentującymi różne kultury i
narody (pomiędzy rządami,
agendami, organizacjami
międzynarodowymi, działania mediów
i formy komunikatów medialnych
skierowanych do przedstawicieli
innych kultur);
• To wywieranie wpływu na organizacje,
społeczności i ludzi innych kultur ;
• 4.
komunikacja globalna
- badania
komunikatów przekazywanych z
innego kręgu kulturowego, analiza ich
wpływu na własną kulturę w
obszarze kultury, ideologii oraz
ekonomii, np. wpływ tzw. kultury
Zachodu czy kultury amerykańskiej
na różne obszary naszego globu;
• 5.
komunikacja wewnątrzkulturowa
-
komunikowanie się osób z tego
samego kręgu kulturowego, których
część systemu wartości różni się od
wartości kultury dominującej;
Idea narodu według S. Halla:
• Wspólnota doświadczeń heroicznej historii;
• Niezmienność tzw. charakterów
narodowych;
• Wspólnie wytworzone wzorce rytuałów i
symboli wyrażających kolektyw narodowy;
• Ustanowienie mitów i legend, lokujących
naród poza historią;
• Promowanie idei wspólnego pochodzenia
(nawet rasowej czystości);
• Przed Rewolucją Francuską „naród” oznaczał stan
uprzywilejowany
do
stanowienia
władzy
(szlachetnie urodzonych). Tzw. naród nowoczesny
obejmuje wszystkie stany – różne bywa jednak
jego pojmowanie. Dla przykładu Francuzi pojmują
naród politycznie – naród to państwo (związek
obywateli) dla Niemców pojmują naród etnicznie –
naród to wspólnota pochodzenia.
• Naród jest zjawiskiem europejskim, dla przykładu
w Azji mamy do czynienia ze złożonymi
strukturami etnicznymi: plemiona, klasy, kasty,
ludy itp. (np. w Indiach jest kilka tysięcy kast,
kilkaset grup językowych, dwie kategorie rasowe i
dwie
wspólnoty
wyznaniowe
dzielące
się
dodatkowo na różne odłamy).
• Podstawą tożsamości narodowej m.in. dla
Niemców, Włochów, Żydów, Polsków,
Czechów, Słowaków czy Basków jest
genealogia
i
jej
zakorzenienie
w
określonym języku i kulturze, a więc
pochodzenie(nastawienie na poszukiwanie
różnic i wskazywanie na różnice między
kulturami).
• Podstawą tożsamości narodowej m. in.
Francuzów,
Anglików,
Szwajcarów
i
Amerykanów
jest
państwo
jako
obywatelstwo (nastawienie na możliwą –
przynajmniej w założeniu - asymilację).
• Rola jednostek w stosunkach
międzynarodowych jest ostatnio
rozwijana w pojęciu
dyplomacji
obywatelskiej
(citizen
diplomacy) i zalicza się do
koncepcji dyplomacji publicznej.
• Dyplomacja publiczna
zajmuje się
wpływem, jaki postawy społeczne
wywierają
na
formowanie
i
realizację
polityki
zagranicznej;
formowanie
przez
rząd
opinii
publicznej
w
innych
krajach;
wzajemne
oddziaływanie
prywatnych
grup
interesów
w
jednym państwie na te w drugim;
relacjonowanie
wydarzeń
zagranicznych i ich wpływ na
politykę;
• Niechęć kulturowa
- etnocentryzm (własna grupa jako centrum
wszystkiego)
- uprzedzenia
- stereotypy
- dyskryminacja
- rasizm
Uprzedzenia
(co na nie wpływa)
- uogólniona niechęć do innej grupy
- pochodzenie i wygląd
- różnice kulturowe i obyczajowe
- cele społeczno-gospodarcze
- cechy osobowościowe
Dystans w komunikowaniu
międzykulturowym
• dystans wrogości (komunikacja oparta na
rywalizacji, stereotypach i pejoratywnym
myśleniu pomiędzy komunikującymi się
grupami);
• dystans unikania (ograniczenie
komunikacji tylko do obszaru własnej
grupy);
• dystans obojętności (umiarkowany
poziom etnocentryzmu i relatywizmu
kulturowego);
• dystans wrażliwości - oznacza
niski poziom etnocentryzmu i wysoki
poziom relatywizmu kulturowego;
uświadomiona wrażliwość na
istnienie innych kultur z całą ich
specyfiką i otwartość na relacje
pomiędzy nimi;
Komunikacja niewerbalna
• Kinezjetyka
- czyli mowa ciała, mimika,
gestykulacja, kontakt wzrokowy,
•
Parajęzyk
– cechy wokalne głosu (ton,
barwa, wysokość, natężenie,
• głośność, modulacja, tempo mówienia);
interferencje wokalne
• (oddziaływanie na siebie dwu lub więcej
cech głosu oraz dźwięki
• pozajęzykowe – uff, ach.. eee...
hmmm...),
Wygląd
– wygląd fizyczny, ubranie,
fryzura, makijaż, noszone dodatki;
Dotyk
– świadczy o stosunku
emocjonalnym i o granicach
tolerowanego kontaktu;
Zapach
- może przyciągać, odpychać
czy nawet odstraszać od
komunikacji;
•
Proksemika
– dystans
interpersonalny, relacje
przestrzenne,
•
Chronemika
– wykorzystuje czas jako
sygnał komunikacyjny,
•
Elementy otoczenia
– temperatura,
oświetlenie itp.
Wysoki kontekst
Daleki Wschód
kraje arabskie
kraje śródziemnomorskie
Kraje Czarnej Afryki
Ameryka Południowa
Europa Środkowo – Wschodnia
Australia
Ameryka Północna
Skandynawia
Niemcy
Niski kontekst
Kultury wysokiego kontekstu
odznaczają się:
• Treści kultury zapisane w zwyczajach
grupy;
• Wyraźne oddzielanie swoich od obcych;
• Większe oczekiwania wobec bliźnich;
• hierarchiczna odpowiedzialność;
• odpowiedzialność za swoich najbliższych;
• Występuje zjawisko „twarzy”,
zachowywanie reguł postępowania danej
społeczności;
• Utrata „twarzy” przez jednostkę jest
równocześnie kompromitacją grupy;
• Komunikowanie w dużej mierze
oparte na intuicji;
W kulturach niskiego kontekstu:
• Treści są wyrażane indywidualnie;
• Indywidualizm;
• Zdanie na siebie;
• Brak koncepcji „twarzy”;
• Komunikowanie oparte na jasnych
wypowiedziach słownych i prostych
gestach;
Komunikacja werbalna a …
Kultury niskokontekstowe
• Zorientowanie na jasny
przekaz
• Nie zwracanie
szczególnej uwagi na
elementy pozawerbalne i
okolicznościowe
• Wymagają źródła
informacji i ich
uszczegółowienia
Kultury wysokokontekstowe
• Mniejsze znaczenie
przekazu słownego,
koncentrowanie się na
sugerowanych przez
kontekst zasobach
informacji
• Znaczenie komunikacji
niewerbalnej: gestów,
mimiki i okoliczności
• Znaczący jest kontekst
sytuacyjny i obyczajowy
• Segmentowanie i
organizowanie
informacji
• Oczekują instrukcji od
osoby kompetentnej
• Znaczące są takie
elementy jak: kto
mówi, co mówi, w
jakim kontekście
wypowiada dane
słowa, co pozwala
wyciągać wnioski, co
do znaczenia przekazu;
• Korzystanie z
kontaktów i sieci
informacji
• Skłonność do dygresji
w trakcie
komunikowania;
Dystans wobec władzy
Duży dystans władzy
• Uznają władzę za składnik
życia społecznego;
• Każdemu przynależy jego
miejsce – uznanie
hierarchii;
• Zwierzchnicy uważają
podwładnych za różnych
od siebie;
• Strach przed
zwierzchnikiem (jego
niedostępność);
Mały dystans władzy
• Władza może być użyta
tam, gdzie ma do tego
prawo;
• Ludzie są sobie równi bez
względu na zajmowane
stanowiska;
• Pieniądze są uważane za
drogę do sukcesu i
wolności;
• Zwierzchnicy są tylko
starszymi kolegami;
• Brak zaufania między
pracownikami;
• Władza jest
podstawowym faktem
społecznym i ona
określa, co jest dobre, a
co złe;
• Konflikt między słabymi
a silnymi jest naturalny;
• Sprawujący władzę mają
prawo do przywilejów;
• Winę za popełnione
błędy ponoszą
podwładni;
• Inni stanowią zagrożenie
dla władzy i zasługują
na brak zaufania;
• Nierówność społeczna
winna maleć;
• Hierarchia oznacza
nierówność ról
ustanowioną dla
wygody postępowania;
• Użycie władzy musi
być oparte na prawie;
• Ludzie władzy powinni
być skromni;
• Za popełnione błędy
winny jest system;
• Większy poziom
zaufania wobec innych;
• Harmonia między
słabymi i silnymi;
Indywidualizm wobec kolektywizmu
Społeczeństwo
kolektywistyczne
• Znaczenie wspólnoty
• Lojalność wobec
wspólnoty
• Utrata „twarzy”
• Wina jednostki staje się
winą wspólnoty
• Wzajemna
odpowiedzialność
• Wysokie znaczenie
tradycji
Społeczeństwo
indywidualistyczne
• Znaczenie jednostki/jej
potrzeb
• Interes jednostki ma
pierwszeństwo nad
interesem grupy
• Odpowiedzialność za
siebie i z krąg
najbliższych
• Wina jednostki jest
tylko jej winą
Kolektywizm c. d.
• Inni są traktowani jako
członkowie swoich
grup
• Stosunki są ważniejsze
niż zadania
• Podporządkowanie
grupie
• Respekt
• harmonia
Indywidualizm c.d.
• Inni są potencjalnymi
partnerami
• Nastawienie na
realizację zadań
• Samorealizacja
• Uniwersalizm
• Nastawienie na
przyszłość
• Każdy ma prawo do
własnych opinii