Algorytm wyboru technik 

statystycznych

• Wybór techniki zależy od:

– rodzaju pytania badawczego
– typu skal pomiarowych
– rozkładów zmiennych (głównie 

chodzi o to, czy rozkład zmiennych 
zależnych jest z grubsza normalny, 
czy bardzo odległy od normalnego

Pytania badawcze

• Związki proste między zmiennymi

– para zmiennych
– wiele zmiennych zależnych i/lub 

niezależnych

– Zależności ścieżkowe

• Interakcje

Z N

Z Z

S t r z a ł k a :   f a k t y c z n y   ( w   w y p a d k u   e k s p e r y m e n t u   z   m a n i p u l a c j ą )  
l u b   p o s t u l o w a n y   ( w   w y p a d k u   k o r e l a c j i )   w p ł y w   p r z y c z y n o w o -
s k u t k o w y

Z N 1

Z N 2

Z N 3

Z Z

Z N   1

Z N   2

Z N   3

Z Z   2

Z Z   1

Z Z   3

Z N

Z Z

Z m ie n n a

in t e r a k c y jn a

W z m o c n ie n ia

p o z y t y w n e

T r w a ło ś ć   z w ią z k u

P o s tr z e g a n e

a lt e r n a t y w y

S a t y s f a k c ja   z e

z w ią z k u

Związki między 

zmiennymi – jedna ZN i 

jedna ZZ

• ZN: nominalna z dwiema kategoriami; ZZ: ciągła

– rozkłady ZZ normalne oraz wariancje porównywalne: 

test t Studenta

– rozkłady ZZ bardzo odległe od normalności i/lub 

wariancje różne: 

test U Manna-Whitneya

Stwierdzenie: „Badamy związek zmiennej 

nominalnej z dwoma kategoriami JEST 

RÓWNOZNACZNE ze stwierdzeniem: „Badamy 

różnice między dwiema grupami”

• ZN: nominalna z dwiema kategoriami; 

ZZ: porządkowa: 

test U Manna-Whitneya

• ZN: nominalna z dwiema lub więcej kategoriami 

ZZ: nominalna: z dwiema lub więcej kategoriami

– test chi-kwadrat

Związki między 

zmiennymi – kilka ZN i 

jedna ZZ

(tylko analizy 

parametryczne)

• ZN nominalne (rozkłady ZZ z 

grubsza normalne, wariancje z 
grubsza porównywalne): 

analiza 

wariancji

• ZN ciągłe: 

analiza regresji

• ZN ciągłe i nominalne: 

Ogólny 

Model Liniowy (GLM, General 
Linear Model) (=analiza regresji)

Związki między 

zmiennymi – kilka ZN i 

kilka ZZ

(tylko analizy 

parametryczne)

ZZ – ciągłe
• ZN nominalne: 

wieloraka analiza 

wariancji (MANOVA)

• ZN ciągłe: 

Ogólny Model Liniowy

• ZN ciągłe i nominalne: 

Ogólny 

Model Liniowy

Analizy interakcji

(tylko analizy 

parametryczne)

• ZN: nominalne, ZZ: ciągłe:

– analiza wariancji

• ZN ciągłe, ZZ: ciągłe:

– Ogólny Model Liniowy (=analiza 

regresji)

• ZN ciągłe i nominalne, ZZ ciągłe:

– Ogólny Model Liniowy (=analiza 

regresji)

Analizy ścieżkowe

• Modelowanie Równań 

Strukturalnych (SEM, 
Structural Equation Modelling)

Analizy z powtarzanymi 

pomiarami

• dwukrotny pomiar, ZZ ciągłe i o rozkładzie 

normalnym: 

test T Studenta dla pomiarów 

powtarzanych

• dwukrotny pomiar, ZZ porządkowa i/lub o 

rozkładzie nienormalnym: 

test Wilcoxona

• trzy- i więcejkrotny pomiar,

 

ZZ ciągłe i o rozkładzie 

normalnym: 

analiza wariancji z powtarzanymi 

pomiarami

• trzy- i więcejkrotny pomiar,

 

ZZ porządkowa i/lub o 

rozkładzie nienormalnym: 

test Friedmana

• dwukrotny pomiar, zmienna, której dotyczy 

powtózony pomiar, jest mierzona na skali 

nominalnej z dwiema kategoriami: 

test McNemara

Związki między 

zmiennymi – jedna ZN i 

jedna ZZ

• ZN: nominalna z trzema lub więcej 

kategoriami; ZZ: ciągła

– rozkłady ZZ bardzo odległe od 

normalności i/lub wariancje różne: 

test H Kruskala-Wallisa

• ZN: nominalna z trzema lub więcej 

kategoriami; 
ZZ: porządkowa: 

test H 

Kruskala-Wallisa