Lipidy i ich pochodne, 

Lipidy i ich pochodne, 

sfingolipidy, sfingolipidozy

sfingolipidy, sfingolipidozy

E. Zubek

Plan prezentacji

Plan prezentacji

1.

Lipidy

2.

Funkcje lipidów

3.

Podział lipidów

4.

Lipidy Proste

◦

Woski

◦

Tłuszcze właściwe

5.

Lipidy złożone

◦

Fosfolipidy

6.

Pochodne lipidów

◦ Steroidy
◦ Kwasy tłuszczowe

7.

Omówienie przypadku

6.

Bibliografia

Lipidy

Lipidy



Termin zaproponowany przez 
amerykańskiego biochemika Bloora



Grupa związków organicznych



Różnorodna budowa



Charakter hydrofobowy

Funkcje lipidów

Funkcje lipidów



Źródło energii



Składniki błon biologicznych



Budują struktury mózgu i nerwów



Aktywność biologiczna jako hormony lub witaminy

Fot. 2. Struktura nerwu (www.zdrowie.gazeta.pl)

Fot. 1. Budowa błony biologicznej 
(www.sciaga.onet.pl

)

Podział lipidów

Podział lipidów



Lipidy proste – 

estry kwasów 

tłuszczowych i alkoholi



Lipidy złożone – 

zawierają dodatkowe 

grupy



Pochodne lipidów – 

chemicznie 

modyfikowane naturalne lipidy

Lipidy proste: tłuszcze 

Lipidy proste: tłuszcze 

właściwe

właściwe



Estry glicerolu i wyższych 
kwasów tłuszczowych



Glicerol – alkohol 
trójwodorotlenowy



Substancje zapasowe 
organizmów żywych

Fot. 3.Glicerol (www.udec-lipidos.wikispaces.com)

Lipidy proste: woski 

Lipidy proste: woski 



Stała konsystencja



U zwierząt warstwy 
ochronne na skórze, 
sierści i piórach 



U roślin warstwy 
ochronne na liściach i 
owocach



Olbrot, wosk pszczeli

Fot. 4. Wosk pszczeli (www.wikipedia.org)

Lipidy złożone: Fosfolipidy

Lipidy złożone: Fosfolipidy

Fot. 5. Cholesterol. (Lipidy 2008 wydanie II)



Zawierają resztę kwasu fosforowego



Główne składniki błon biologicznych

1.

glicerofosfolipidy – zawierające 
glicerol

2.

sfingolipidy – zawierające 
sfingozynę 

Fot. 6. Budowa fosfolipidu (www.ebiolog.pl)

Glicerofosfolipidy

Glicerofosfolipidy



Charakterystyczna 
cecha: 
nierozpuszczalność 
w acetonie



Najprostszy 
glicerofosfolipid: 
kwas fosfatydowy

Fot. 7. Kwas fosfatydowy (www.biochigen.sum.edu)

Fot. 8. Aceton (www.wikipedia.pl)

Sfingolipidy

Sfingolipidy



Zawierają sfingozynę – aminoalkohol ( nie 
zawierają glicerolu)



Sfingomielina – główny składnik błon 
komórkowych tkanki nerwowej. 



sfingozyna+kwas tłuszczowy = ceramid 

Fot.9. Sfingomielina (www.wikipedia.pl)

Sfingolipidozy

Sfingolipidozy



„ zaburzenia spichrzania lipidów ‘’



Wrodzone choroby genetyczne



Deficyt enzymów uczestniczących w prawidłowej 
przemianie lipidów

Tab. 1. Sfingolipidozy (Davidson V., Sittman. D. (red.),2002, Biochemia, Wyd. Urban&Partner, 
Wrocław.)

Pochodne lipidów: steroidy

Pochodne lipidów: steroidy



Zawierają cztery połączone 
pierścienie węglowe



Podstawowy związek – 
cholesterol



Cholesterol – składnik 
strukturalny błon komórkowych



Cholesterol – związek 
wyjściowy do syntezy kwasów 
żółciowych, hormonów kory 
nadnerczy, hormonów 
płciowych, witaminy D. 

Fot. 11.  Cholesterol 
(www.davisliumd.blogspot.com)

Fot.10. Cholesterol 
(www.cholesterolonline.pl

)

Hormony steroidowe

Hormony steroidowe

1.

Progesteron – 

odpowiedzialny za 
zmiany w endometrium 
macicy

2.

Kortyzol – 

hamuje 

procesy zapalne i 
alergiczne

Fot.13. Endometrium macicy (www.ikobiety.pl)

Fot. 12. Glukoza (www.chemia.dami.pl)

Hormony steroidowe

Hormony steroidowe

3. Testosteron – 

odpowiedzialny za 
dojrzewanie plemników

4. Estrogeny – 

warunkują prawidłowy 
przebieg cyklu płciowego

Fot. 15. Plemnik (www.porozmawiajmypomesku.pl)

Fot. 14.Pęcherzyk Graafa (www.wikipedia.org)

Pochodne lipidów: kwasy 

Pochodne lipidów: kwasy 

tłuszczowe

tłuszczowe



Nasycone – pojedyncze 
wiązania w łańcuchu 
węglowym, np. kwas 
palmitynowy



Nienasycone – różna 
ilość wiązań 
podwójnych, np. kwas 
oleinowy



Triglicerydy – główna 
forma zapasowa 
kwasów tłuszczowych

Fot. 16. Kwasy tłuszczowe (www.chemia.dami.pl)

Przypadek

Przypadek



15-letnią dziewczynkę przyjęto do szpitala z 
powodu skłonności do częstego występowania 
siniaków i wyczuwalnego oporu w podbrzuszu. W 
badaniu fizykalnym stwierdzono opór w 
podbrzuszu spowodowany powiększoną śledzioną. 
Zaobserwowano także powiększenie wątroby. 
Analiza krwi wykazała zmniejszenie ilości 
wszystkich typów krwinek, łącznie z płytkami krwi. 
Analiza szpiku kostnego wskazała na obecność 
powiększonych komórek.

Biobliografia

Biobliografia



Pasternak K., 2005, Biochemia, Wyd. Czelej, Lublin.



Davidson V., Sittman. D. (red.),2002, Biochemia, Wyd. 
Urban&Partner, Wrocław.



Murray R., Granner D., Mayes P., Rodwell V. (red.), 
1995, Biochemia Harpera, Wyd. Lekarskie PZWL, 
Warszawa.



Stryer L., 2003, Biochemia, Wyd. Naukowe PWN, 
Warszawa



Kączkowski J., 1976, Podstawy biochemii, Wyd. 
Naukowo-Techniczne, Warszawa.



Derlacz R., 2008, Podstawy biochemii dla ochrony 
środowiska, Warszawa.