Kontrola stanu 

czystości wód 

metodami 

biologicznymi.

 

 

Biologiczna analiza wód 

umożliwia ustalenie stopnia ich 

zanieczyszczenia substancjami 

organicznymi

 



   

Do biologicznej analizy   

              wód,               

     

opracowano system      
      saprobiontowy.

 

 

W systemie 

saprobiontowym 

podzielono organizmy 

słodkowodne według ich 

tolerancji na 

zanieczyszczenia wód 

rozkładającymi się 

substancjami lub według 

ilości organicznych 

zasobów pokarmowych 

znajdujących się w 

wodzie.

 

 

Saprobionty to 

organizmy żyjące w 

brudnej wodzie.

 

Organizmy te są 

typowymi wskaźnikami 

bardzo silnego 

zanieczyszczenia wód 

substancjami 

organicznymi

 

 

 

Zakres zmian w jakości wody zależy od:
 składu gatunkowego występujących 
organizmów, 
ich liczebności.

Te zaś z kolei wynikają z warunków 
środowiskowych panujących w wodzie, 
które są m. in. zależne od pory roku, 
rodzaju zbiornika i jego zlewni, 
zakresu oddziaływań 
antropopresyjnych itp. 

 

 

Charakterystyka systemu 

saprobowego 

Jest to biologiczna metoda oceny stanu biocenozy 

korzystająca z danych 

taksonomicznych oraz tolerancji organizmów 

na zanieczyszczenia bazujący głownie na 

obecności organizmów planktonicznych i 

peryfitonu

System Kolkwitza i Marssona wyróżnia 

następujące strefy saprobowe:

•

polisaprobowa

•

α-mezosaprobowa

•

β-mezosaprobowa

•

oligosaprobowa

 

 

Organizmy  wskaźnikowe 

strefy polisaprobowej:

Pochłaniają one bardzo dużo 
tlenu. Głównie jest wytwarzany   
                 siarkowodór.

Dno wód jest pokryte czarnym 
mułem gnilnym(sapropelem), 
który zawiera dużo siarczków 
żelaza. 

 

 

Larwy gnojki trutniowatej 

(Eristalis tenax ).

 

 

czerwono zabarwiony 

rurecznik mułowy 

Tubifex rivulorum

 

 

Larwy ochotkowatych z 

grupy Chironomus 

plumosus

 

 

Zooglea ramigera

 

 

Achromatium

 

 

Colpidium colpoda

 

 

Organizmy  wskaźnikowe 

strefy 

α-mezosaprobowej

   

Zamieszkują wody w   

których rozkład substancji 

organicznych pochłania duże 

ilości tlenu                     

rozpuszczonego w wodzie.

 

 

Larwa zmróżka kameleona 

(Stratiomys chamaeleon) 

 

 

pijawka erpobdella

(Erpobdella octooculata)

 

 

 

małż gałeczka (Sphaerium 

corneum) 

 

 

Oscillatoria formosa

 

 

vorticella convallaria

 

 

Organizmy wskaźnikowe 

strefy

 β-mezosaprobowej

      

Zamieszkują wody lub 

odcinki  wód, w których są 

dobre warunki 

tlenowe.  

    

Są bardzo wrażliwe na 

zmniejszenie się zawartości 

tlenu w wodzie, zmianę 

stężenia  jonów  wodorowych 

i trucizny 

gnilne. 

 

 

                     Larwa jętki

                    (Cloëon 

dipterum) 

 

 

Wirek 

(Polycelis felina)

 

 

Skąposzczet 

(Stylaria lacustris)

 

 

PEDIASTRUM BORYANUM

 

 

melosira varians

 

 

Organizmy wskaźnikowe 

strefy oligosaprobowej.

    

zamieszkują tylko wody,    

     

w których w ogóle nie 

ma    rozpuszczonych 

substancji  organicznych lub 

  są one 

całkowicie 

rozłożone,  zmineralizowane 

-                i w 

których 

jest dużo  tlenu. 

 

 

Wirek

                  

(Dugesia 

gonocephala)

 

 

 

Larwa widelnicy

(Perla bipunctata)

 

 

Larwa jętki 

(Ecdyonurus venosus)

 

 

 

Cyclotella sp.

 

 

Surirella spiralis

 

 

Ulothrix zonata

 

 

      

polisa

probo

wa

α-

mezosaprobo

wa

β-

mezosapro

bowa

oligosaprobowa

rodzaj 

zaniecz

yszczeń

białka, 

pepty

dy

polipeptydy, 

peptydy

aminokwasy, 

amoniak

azotyny azotany

BZT

bardzo 

duże

duże

średnie

małe

ilość O2

bardzo 

mało

mało

średnio

dużo

źródło 02

dyfuzja z 

powiet

rza

dyfuzja z 

powietrza

dyfuzja i 

fotosyntez

a

dyfuzja i 

fotosynteza

CO2

bardzo 

dużo

dużo

średnio

mało

H2S

obecny

śladowo

nieobecny

brak

różnorodn

ość 

gatunk

ów

bakterie

bakterie, grzyb 

ściekowy 

nieliczne 

rośliny

glony, sinice, 

rośliny 

wyższe

okrzemki, 

zielenice, 

rośliny wyższe, 

zwierzęta 

wyższe

ilość 

bakteri

i

setki 

milion

ów

miliony

tysiące

setki

 

 

Charakterystyka systemu 

saprobowego

• Przykładowe organizmy wskaźnikowe 

strefy polisaprobowej

Zooglea ramigera

Baggiatoa alba

 

 

Charakterystyka systemu 

saprobowego

• Przykładowe organizmy wskaźnikowe 

strefy alfa-mezosaprobowej

Colpoda sp.

Laptemitus lacteus

 

 

Charakterystyka systemu 

saprobowego

• Przykładowe organizmy wskaźnikowe 

strefy oligosaprobowej

Synedra acus

Halteria sp.

 

 

Analiza hydrobiologiczna 

wody 

• Do obliczenia saprobowości stosuje się wzór:

S=∑s∙h ∕ ∑h

• h – tzw. częstotliwość względna
• s- wartość saprobowości

Zakres wskaźnika 

saprobowości

Strefa saprobowa

1,0-1,5

Oligosaprobowa

1,5-2,5

β- mezosaprobowa

2,5-3,5

α-mezosaprobowa

3,5-4,0

Polisaprobowa

 

 

Analiza

 hydrobiologiczna 

wody

• Obliczanie wartości częstotliwości „h” 

• wg Pantlego i Bucka

Liczba osobników danego 

gatunku w

procentach ogólnej ilości 

egzemplarzy

Wartości liczebności

„h”

1

1

1-3

2

4-10

3

10-20

5

20-40

7

40-100

9

 

 

Analiza

 hydrobiologiczna 

wody

wartości saprobowości „s” 

dla gatunków wskaźnikowych wynoszą:
• s=1 dla st. oligosaprobowej
• s=2 dla st. α-mezosaprobowej
• s=3 dla st. β-mezosaprobowej
• s= 4dla st. polisaprobowej

 

 

System biotyczny to system który 

łączy różnorodność konkretnych grup 

taksonomicznych 

w jeden indeks lub punktacje. 

• Podstawowa różnica pomiędzy indeksem 

biotycznym a punktacja polega na 

uwzględnieniu liczebności. 

• Punktacja uwzględnia liczebność organizmów 

w próbce podczas gdy przy obliczaniu 

indeksu liczebność ta jest pomijana. 

• System punktacji wymagają dokładniejszej 

identyfikacji przez co są mniej praktyczne w 

użyciu, ale w zamian dostarczają o wiele 

więcej informacji na temat jakości biocenozy 

rzeki.

• Organizmy wskaźnikowe w systemie 

biotycznym to makrobezkręgowce. 

 

 

Indeks biotyczny Trent (TBI)

• TBI bazuje na wrażliwości kluczowych grup 

taksonomicznych na zanieczyszczenia oraz 
uwzględnia ilość grup obecnych w próbce.

•  Organizmy z danej próby identyfikowane są 

do poziomu rodziny, rodzaju gatunku, w 
zależności od typu organizmu. 

• Organizmy te nie są zliczane. 
• Czystym strumieniom przypisuje się 

wartość 10 i liczba ta maleje wraz ze 
zwiększającym się zanieczyszczeniem.

 

 

 

 

Plecoptera 
(widelnice)

Ephemeropter
a (jętki)

Simulidae(la
rwa)

Chironomidae
a

Trichopter
a

 

 

System punktacji Chandlera

 

• Punktacja Chandlera jest teoretycznie 

rozwinięciem TBI, ponieważ uwzględnia 
czynnik liczebności organizmów oraz bazuje 
na obszerniejszej liście makrobezkręgowców. 
Wynik badan dla konkretnego stanowiska 
determinowany jest przez identyfikacje 
obecnych organizmów, określenie liczebności 
każdej z grup organizmów z wykorzystaniem 
tabeli. Punkty wszystkich grup sumują się i w 
ten sposób otrzymujemy wynik dla 
stanowiska. 

 

 

 

 

Megaloptera(larw
a)

Leuctridae

Jaja i larwa 
Simulium

wodopójk
a

Pijawka

 

 

System punktacji BMWP

 

 
• Grupa Robocza Monitoringu Biologicznego BMWP (biological 

monitoring working party) założona w 1976 roku skorzystała 
z systemu Chandlera jako podstawy do opracowania 
standardowego systemu biotycznego do oceny jakości rzek 
Walii, Szkocji o Anglii. Członkowie grupy roboczej 
zaproponowali następujące poprawki:

•  Wszystkie grupy robocze zostały zidentyfikowane do rodziny. 

Celem było ujednolicenie taksonomii, zmniejszenie 
prawdopodobieństwa pomyłki przy określaniu gatunku oraz 
szersza aplikacja systemu

• Wyeliminowano czynnik liczebności, uważany za zbyt 

czasochłonny. W ten sposób został uproszczony system 
chendlerowski