I. TEORETYCZNE
UJĘCIA
DIAGNOZY

 

 

I. Teoretyczne ujęcia diagnozy



Pojęcie diagnozy i diagnozowania



Modele funkcjonowania diagnostów w 
praktyce socjalnej i resocjalizacyjnej



Typy diagnoz



Podejścia diagnostyczne



Problemy etyczne w diagnozowaniu

 

 

Etymologia  „diagnozy”



Dia – przez



Gignosko –wiedza



Gnose – wiedza pośrednia



Diagnosis – sztuka odróżniania za pomocą 
pośredniego poznania, osądzanie



Efekt  lub  proces

 

 

Diagnozowanie



ZIEMSKI: rozpoznawanie jednostkowych 

stanów rzeczy na podstawie ich objawów i 

tendencji rozwojowych, przy wykorzystaniu 

wiedzy o prawidłowościach ogólnych



Wiedza o jednostce lub grupie aktualnie – 

ale i kontekst, w jakim działa lub będzie 

działać (czynniki podmiotowe i 

przedmiotowe)

 

 

Funkcje diagnozowania



DESKRYPTYWNO-EWALUATYWNA: 

„jak jest” 

identyfikacja



EKSPLANACYJNA: 

„dlaczego tak właśnie jest” 

decyzja



PREDYKCYJNA: 

„dlaczego będzie tak, a nie inaczej” 

decyzja



KOREKCYJNA: 

„co zrobić, by uzyskać pożądany stan rzeczy”

  

działanie

 

 

Diagnozowanie



Czynność poznawcza: integrowanie 
informacji, podejmowanie decyzji, 
wykorzystywanie wiedzy i doświadczenia, 
rozumowanie, wyciąganie wniosków, 
uzasadnianie



Emocje! (prywatność, odpowiedzialność, 
zaangażowanie ego itd.)



Przygotowanie interwencji oraz pierwszy 
etap projektowania

 

 

Uwagi o diagnozowaniu



UMIEJĘTNOŚĆ PRAKTYCZNA 
(ale i czynność badawcza – te same 
procedury ale inne zmienne) 



DOŚWIADCZENIE  KLINICZNE: „nie pytaj 
mnie, skąd to wiem”



PRAGMATYZM PRZEGRYWA Z TRAFNOŚCIĄ 
(inne mniej wiarygodne źródła informacji, 
za to etyczne i mniej kosztowne)



METODY ILOŚCIOWE A JAKOŚCIOWE

 

 

Diagnoza a wyjaśnianie



ANALITYCZNE (MECHANICZNE)



całość ze zróżnicowanych elementów



STATYSTYCZNE (AGREGATY)



wielka liczba różnorodnych elementów 
(agregat); średnie wartości



SYSTEMOWE



zróżnicowane elementy tworzą złożone 
całości

 

 

Diagnoza a prognozowanie



Przewidywanie (przyszłych stanów 
rzeczy): 
- założenie o procesualnym 
charakterze zjawisk (czynniki zależne 
od czasu), 
- ale są też czynniki niezależne od 
czasu (cechy)

 

 

Modele współpracy interdyscyplinarnej



LABORANT (na zlecenie)



TECHNIK (na zlecenie, ale dobiera 
narzędzia)



KONSULTANT (na podstawie posiadanych 
danych dobiera narzędzia)



CZŁONEK TEAMU (współpraca na każdym 
etapie diagnozy)

 

 

Modele współpracy praktyków 
i teoretyków



MONADA (izolacja i oskarżanie się)



MEDIATOR (wymagają pośrednika)



MISTRZ I ASYSTENT (praktyk asystentem 
mistrza – teoretyka)



WSZECHSTRONNY MISTRZ (teoretyk czerpie 
inspirację z praktyki oraz w teorii poszukuje 
rozwiązań)

 

 

Modele diagnosty w praktyce



EKSPERTA (diagnoza na wezwanie 

instytucji, decyzję podejmuje inny)



REKOMENDACJI (rekomenduje osobę o 

innych kompetencjach do diagnozy)



OSTROŻNOŚCI (unika odpowiedzi na 

gruncie aktualnej wiedzy)



PROFESJONALNY (krytycznie podejmuje się 

diagnozy z udziałem oceny jej 

wiarygodności) !!!

 

 

Rodzaje diagnozy wg Ziemskiego



Klasyfikacyjna (typologiczna)



Genetyczna  (kauzalna)



Funkcjonalna (celu, teleologiczna)



Rozwojowa (fazy rozwoju)



Prognostyczna (przewidująca)

 

 

RODZAJE  DIAGNOZY: ZIEMSKI 
-ze względu na sposób wyjaśniania



KLASYFIKACYJNA (TYPOLOGICZNA)
przyporządkowanie danych do jakiegoś typu 
lub klasy; poszukiwanie stanu typowego lub 
pojęcia  porządkującego zróżnicowanie 
obserwacji; założenie o typologicznej 
reprezentatywności;
„prototypowość” pojęć

 

 



GENETYCZNA  (KAUZALNA)
koncentracja na pochodzeniu aktualnego 
stanu, a diagnozowanie wykrywa i 
identyfikuje specyficzne czynniki 
przyczynowe ulokowane w przeszłości;
stricte wyjaśniający charakter diagnozy – 
przeciwieństwo diagnozy prognostycznej

RODZAJE  DIAGNOZY: ZIEMSKI 
-ze względu na sposób wyjaśniania

 

 



FUNKCJONALNA (CELU, TELEOLOGICZNA)
poszukiwanie sensu elementów 
wyodrębnionych ze względu na całość, z 
jakiej pochodzą i na to, jakie funkcje w 
niej pełnią oraz ich zmian pod wpływem 
całości; wyjaśnianie systemowe

RODZAJE  DIAGNOZY: ZIEMSKI 
-ze względu na sposób wyjaśniania 

 

 



ROZWOJOWA (FAZY ROZWOJU)
poszukiwanie odchyleń od obrazu 

typowego dla danej fazy (stadium) 

rozwojowej, albo na identyfikowaniu tej 

fazy, w jakiej jednostka się znajduje; 

diagnozujemy nie tylko deficyty rozwojowe 

(diagnoza negatywna), ale i obszary 

zaawansowanego rozwoju (diagnoza 

pozytywna)

RODZAJE  DIAGNOZY: ZIEMSKI 
-ze względu na sposób wyjaśniania

 

 



W diagnozie rozwojowej należy 
zwrócić uwagę na:



 kontekst społeczny



cykl rozwoju (kryzysy)



czynniki prewencji (zapobieganie 
kryzysom i wspomaganie rozwoju, a nie 
tylko czynniki interwencji, terapii)

RODZAJE  DIAGNOZY: ZIEMSKI 
-ze względu na sposób wyjaśniania

 

 



PROGNOSTYCZNA (PRZEWIDUJĄCA)

poszukiwanie  stanów  (nieplanowanych 
planowanych skutków) w przyszłości, które 
dają 

się 

wyprowadzić 

ze 

stanu 

 

aktualnego;  zakłada  się  brak  wpływu 
czynników  kontekstowych  lub  ich  zmianę 
(ekstrapolacja)

RODZAJE  DIAGNOZY: ZIEMSKI 
-ze względu na sposób wyjaśniania

 

 

RODZAJE  DIAGNOZY: FRĄCZEK



FORMALNA



konkretny opis zachowania (fakty 
empiryczne)



INTERPRETACYJNA



znaczenie otrzymanego zestawu danych 
z punktu widzenia problemu

 

 

RODZAJE  DIAGNOZY: THORNE 
-ze względu na metakategorie



RÓŻNICOWA (ETIOLOGICZNA)



dotyczy różnicowania oraz identyfikacji 
czynników etiologicznych – diagnoza 
różnic indywidualnych;



obraz symptomatologiczny (np. choroby)



założenie typologicznej 
reprezentatywności

 

 



KLINICZNA  DIAGNOZA  PROCESU



opis stopniowego rozwijania się np.. 
Choroby, dynamiki patologii oraz integracji 
patologicznej;



poszukiwanie mechanizmu (procesu) 
stabilizującego patologiczne przystosowanie



droga między rolą osoby zdrowej, chorej i 
pacjenta czy klienta

RODZAJE  DIAGNOZY: THORNE 
-ze względu na metakategorie

 

 



INTEGRACYJNA



reguły porządkujące całość życia psychicznego 
(osobowość)



ZARZĄDZANIE ŻYCIEM



„indywidualne prawo” (sens życia)



KLASYFIKACYJNA (NOZOLOGICZNA)



PREDYKCYJNA (PROGNOZA)

RODZAJE  DIAGNOZY: THORNE 
-ze względu na metakategorie

 

 

RODZAJE  DIAGNOZY: KAMIŃSKI



OSOBA



DIAGNOSTA



INTERWENCJA

 

 

RODZAJE DIAGNOZY



Z UWAGI NA PRZEDMIOT:



OSOBY



ZJAWISKA



SYSTEMU



RELACJI

 

 

PODEJŚCIA DIAGNOSTYCZNE



Korelacyjne (testy, kwestionariusze 
osobowości – ogólnie 
psychometria):wnioskowanie o 
zachowaniach pozatestowych na 
podstawie zachowań testowych



Mechanizmy osobowości (testy 
projekcyjne, interpretacja kliniczna: 
zrozumienie jednostki

 

 

PODEJŚCIA DIAGNOSTYCZNE



Diagnostyka tradycyjna (oderwanie 

diagnozy od terapii – nastawienie 

klasyfikacyjne, nozologiczne, wybierające 

startegię selekcji)
diagnoza przed terapią



Diagnostyka behawioralna (nastawienie 

wybierające strategię  modyfikacji, norma i 

patologia – te same prawa uczenia się, „tu  

i teraz” – a nie „historyczne” wyjaśnienia)
diagnoza w czasie terapii

 

 

ZJAWISKO „BADAŃ NISZCZĄCYCH”



Badanie podczas identyfikacji tak 
bardzo zmienia badany obiekt, 
że staje się on po badaniu 
diagnostycznym odmienny jakościowo 
od obiektu przed badaniem
ZASADA SPRZĘŻENIA ZWROTNEGO 
MIĘDZY DIAGNOZĄ A TERAPIĄ JEST 
TEORETYCZNIE KONIECZNOŚCIĄ

 

 

KOMPUTERYZACJA W DIAGNOSTYCE



 Komputerowe wypełnianie testów zmienia 
warunki standaryzacyjne i  wprowadza 
niekontrolowane zmienne psychologiczne 



 Komputerowa diagnozy nasilają „efekt 
Barnuma” – złudzenie trafności opisu do 
konkretnego przypadku



 Komputerowa diagnoza „inspiracją” a nie 
wyrocznią (obiektywizacja interpretacji)

 

 

PROBLEMY ETYCZNE



Odpowiedzialność



Stygmatyzacja



Przyzwolenie na ingerencję



Upublicznianie metod diagnozy



Komercjalizacja 



Profesjonalizm



„Nie zamieniajmy agory w bazar”