Uszkodzenia nerwów 

obwodowych

Wszelkie zmiany zapalno-zwyrodnieniowe lub 
urazowe w obrębie neuronu obwodowego 
prowadzą do odwracalnego lub nieodwracalnego 
uszkodzenia mięśnia, włókna nerwowego i 
komórki unerwiającej dany mięsień z 
upośledzeniem czynności ruchowej, czucia 
powierzchownego i głębokiego, mogą wystąpić 
zaniki mięśniowe, a u dzieci zaburzenia wzrostu 
kości. Przerwanie ciągłości włókna nerwowego 
powoduje obumieranie odcinka obwodowego na 
skutek utraty łączności z komórką macierzystą i 
bezwład unerwianych włókien mięśniowych. W 
nieznacznych uszkodzeniach zaburzona 
czynność komórki nerwowej wraca do stanu 
fizjologicznego.

Przyczyny uszkodzeń:

 - urazy
 - ucisk
 - rozciągnięcie
 - niedokrwienie
 - zatrucia metalami, środkami toksycznymi, 

lekami

 - niedobór witamin
 - zaburzenia przemiany materii.

Do uszkodzenia nerwów obwodowych może 

dojść na wysokości korzeni, splotu nerwowego 
lub w części obwodowej.

  W zależności od rozległości wyróżnia się trzy 

stopnie uszkodzenia nerwów obwodowych:

 I – neuropraksis – przejściowe zablokowanie 

czynności nerwu bez zmian strukturalnych, z 
odwracalnym upośledzeniem czynności i 
cofającymi się zaburzeniami.

 II – aksonotmesis – całkowite przerwanie 

włókien osiowych z zachowaniem osłonek 
nerwu, występuje czasowe zupełne zniesienie 
czynności danego nerwu z możliwością 
całkowitego jej powrotu.

 III – neurotmesis – całkowite przerwanie 

włókien osiowych i osłonek nerwu z 
nieodwracalną utratą czynności.

Okołoporodowe uszkodzenie splotu 

ramiennego (Laesio plexus brachialis)

Powstaje ono zazwyczaj w następstwie 

przedłużającego się porodu ze szczególnie długim 

rodzeniem się barku, a także stosowanie pomocy 

ręcznej lub kleszczy. Wywołane jest uciskiem na 

okolicę barku, nadmiernym bocznym zgięciem 

głowy lub zbyt silnym pociąganiem za rączkę 

dziecka.

Rozróżniamy:
a) górne porażenie splotu ramiennego (poziom C5-

C6), typ Erba-Duchenne’a, występuje najczęściej, 

obejmuje mięśnie obręczy barkowej ze 

zniesieniem odwodzenia ramienia, niektóre 

mięśnie łopatki, zniesienie zginania i odwracania 

przedramienia z częściowym upośledzeniem 

prostowników stawu łokciowego i nadgarstka, 

obniżone czucie powierzchowne i głębokie,

b) dolne porażenie splotu ramiennego 

(poziom C8-Th1), typ Dejerine-Klumpke, 
występuje najrzadziej, obejmuje 
wszystkie krótkie mięśnie ręki i niekiedy 
długie zginacze palców, zanika odruch 
chwytny, kciuk ustawia się w 
przywiedzeniu, zaburzenia czucia w 
obrębie ręki i przedniej strony 
przedramienia,

c) uszkodzenie obejmujące wszystkie 

korzenie splotu ramiennego (poziom C5-
Th1) występuje rzadko.

Uszkodzenie nerwu twarzowego 

(VII)

Obwodowe uszkodzenie nerwu twarzowego w wieku dziecięcym wiąże się 

przeważnie z wrodzonym niedorozwojem jądra tego nerwu, urazem 

okołoporodowym bądź też czynnikami infekcyjno-alergicznymi. 

Okołoporodowe uszkodzenie tylko wyjątkowo doprowadza do dłużej 

trwających zaburzeń, cofa się spontanicznie w ciągu pierwszych 

tygodni życia.

Infekcyjno-alergiczne uszkodzenie nerwu występuje zazwyczaj u dzieci w 

wieku przedszkolnym. W etiologii choroby główną rolę odgrywają 

zakażenia enterowirusami i wirusami grupy opryszczki (wirus ospy 

wietrznej i półpaśca). Porażenie narasta w ciągu kilku godzin, czasem 

poprzedzone jest sennością, bólami głowy, objawami nieżytowymi. W 

większości przypadków po 3-4 tygodniach trwania porażenie się cofa. 

Zdarzają się jednak przypadki o przebiegu cięższym, dające nawet 

trwałe ubytki w mimice twarzy.

Uszkodzenie nerwu twarzowego objawia się porażeniem mięśni 

ruchowych twarzy. Twarz staję się niesymetryczna, kąt ust jest 

obniżony, fałd nosowo-policzkowy i czoło ulegają wygładzeniu, 

zwłaszcza podczas śmiechu i płaczu, oko po stronie porażenia nie 

zamyka się (wysychanie rogówki, łzawienie oka, stan zapalny 

spojówek), może wystąpić zaburzenie czucia przedniej części języka.

U noworodków i niemowląt uszkodzenie nerwu najlepiej jest obserwować 

podczas płaczu. Dzieciom starszym można polecić wykonywanie 

ruchów mimicznych.

Uszkodzenie nerwu kulszowego

To uszkodzenie spotykane w wieku dziecięcym ma najczęściej 

związek z nieprawidłowo wykonanymi wstrzyknięciami 

leków w pośladek. Dotyczy to często noworodków 

(wcześniaków) intensywnie leczonych antybiotykami. 

Stopień uszkodzenia może wahać się od przejściowego 

przerwania przewodnictwa, bez znaczniejszych zmian 

strukturalnych, aż do masywnego uszkodzenia. Wywołane 

jest ono zmianami bliznowatymi tkanki łącznej 

wywierającymi ucisk na pień nerwu z następczym 

uszkodzeniem łączności włókien nerwowych.

Zazwyczaj obserwuje się uszkodzenie nie całego nerwu 

kulszowego, ale jego odgałęzienia – nerwu strzałkowego, 

szczególnie wrażliwego na działanie czynników szkodliwych. 

Nerw strzałkowy unerwia grupę mięśni unoszących i 

nawracających stopę i palce. Uszkodzenie powoduje więc 

opadnięcie stopy, ograniczenie ruchów palców i zaburzenia 

czucia na grzbiecie stopy i bocznej części goleni.

Leczenie polega na stosowaniu łuski zabezpieczającej 

prawidłowe ustawienie stopy, zapobiegające przykurczowi 

ścięgna Achillesa, oraz na ćwiczeniach tej kończyny dolnej.