Pielęgnowanie i
praktyka
pielęgniarska w
średniowieczu
Pielęgnowanie i
praktyka
pielęgniarska w
średniowieczu
Anatomia i fizjologia w
średniowieczu
Okres średniowiecza to okres
upadku anatomii. Za sprawa kościoła
zajmowanie się sprawami cielesnymi
było wówczas źle widziane. Pisma
medyczne traktowane były jak biblia,
przez co nikt nie podważał
wiadomości zawartych w dziełach
o tym charakterze
W średniowieczu nauczanie
anatomii na wydziałach
lekarskich w Europie polegało na
gruntownym studiowaniu
klasycznych dzieł medycznych.
Głównie prac Awicenny, Rhasesa,
Hali Abbasa.
Była to jednak anatomia i
fizjologia w interpretacji
arabskiej dzieł średniowiecznych
Galena. Arabowie nie wnieśli do
anatomii nic nowego, gdyż na
przeszkodzie stała ich religia
zakazująca naruszania ciał po
śmierci
Jednak nie zapominajmy o nowych
wartościach , które arabowie wnieśli do
fizjologii.
• lekarz arabski Ibn an Nafis opisał jako
pierwszy w dziejach ludzkości małe
krążenie tłumacząc przechodzenie z
prawej do lewej komory serca.
• Alhazen przedstawił teorie widzenia.
Opisał role soczewki, jako miejsca
odbioru obrazu. Jak i ducha
wzrokowego, który przenosił obraz z
soczewki do nerwu
Anatomia w pracach Galena
• prace prowadził na zwierzętach, sekcji u
ludzi nie dokonywał. Opierał się tylko na
oględzinach pośmiertnych, co
powodowało wiele błędów anatomicznych.
• organizm wg Galena składa się z 4
praelementów (ogień, woda, ziemia i
powietrze). Odpowiadającym 4 jakością
(ciepło, wilgoć, zimno i suchość)
• występują. 4 płyny ustrojowe: krew, żółć,
czarna żółć i śluz. Uważał że nawet w
stanach zdrowia zawartość tych soków
jest różna i od przewagi jednego zależy
charakter, temperament człowieka.
• trójdzielna dusza
1)-spiritus animalis- zlokalizowana w mózgu,
siedziba myśli, odpowiadająca za
powstawanie wrażeń zmysłowych, początek
nerwów
2)-spiritus vitalis- w sercu, rządząca tętnem i
ruchem krwi
3)-spiritus naturalia- w wątrobie. Regulująca
odżywianie ,tworzenie krwi, przemianę
materii
• jedność mózgu, rdzenia kręgowego i nerwów
• materia ożywiona jest przez czynniki natury
duchowej (koncepcja Platona)
• określił prawo parzystości nerwów. Wg
niego nerwy czuciowe wychodzą z
tylnej a ruchowe z przedniej części
rdzenia
• wg niego w przegrodzie znajdują się
niewidoczne pory, przez które krew
dostaje się z prawej połowy do lewej
• serce zbudowane z mięśni. Opisał
automatyzm bijącego serca i ukł
krwionośny
• opisał mech. oddychania przez
działanie mięśni oddechowych i
przepony
• . Dopiero w XIV wieku następuje dla
anatomii powrót do sekcji zwłok
ludzkich. Ok. r. 1300 Mundino de Liucci
w Bolonii wykonuje pierwsze
systematyczne sekcje, które kiedyś
były rzadkością. A jeśli już ich
dokonywano, to trzymano w tajemnicy.
• Dzieło Munina- „anatomia mundini”
było aż do końca XVI w podręcznikiem
na uniwersytetach europejskich.
• Dopiero w XV wieku liczba sekcji
się zwiększa, coraz śmielej
zaczyna się wykrywać błędy
Galena. Budzi się zapał do
anatomii wśród malarzy i
rzeźbiarzy włoskich. m.in.
Leonarda da Vinci.
Pielęgnowanie i opieka nad
chorym
• Podstawy ideowe;
chrześcijaństwo nakazywało
opiekę nad bliźnim
• Potrzebującymi zajmowali się biskupi
oraz podległy im kler; DIAKONI
• takie kobiety sprawowały opiekę
nad cierpiącymi- DIAKONISY i
wdowy
• Na początku IV wieku Kościół zaczął
wspierać chorych w sposób
zorganizowany- tworząc m. in.
Ksenochodia.
Rozwinęły się one początkowo na
wschodzie (Syria). Zachód był
opóźniony w tworzeniu zorganizowanej
pomocy o co najmniej jedno stulecie
• W VI wieku na zachodzie Europy
obok ksenochodiów
organizowano tak zwane
HOSPITALESY przeznaczone
głównie dla ubogich i starców
• Ludzie, którzy opiekowali się
potrzebującymi, obok diakonów i
diakonis byli to zazwyczaj
ŚWIECCY WOLONTARIUSZE
Zwłaszcza kobiety, często wywodzące
się
ze wspaniałych rodów
• Obok nich byli także
PARABOLANIE, zajmujący się
oczyszczaniem chorych
• W ksenochodiach chorymi coraz
częściej zajmowali się
zakonnicy, których określano
mianem INFIRMARZY
• Powolne zmiany doprowadziły do
tego, że powstawały
wyodrębnione zakony
poświęcające się opiece chorych
ŚWIECKI SZKOŁY MEDYCZNE W
SALERNO I MONTPELLIER
• Kolebka tradycji uniwersyteckiej.
• Pośredniczyły między medycyną
grecką, arabską a
zachodnioeuropejską medycyną
uniwersytecką.
SALERNO
• Anatomia, chirurgia, położnictwo.
• Praktyka przy łóżku chorego.
• Ustawa Rogera II i tzw. Konstytucja
Sycylijska Fryderyka II Hohenstaufa –
akty prawne regulujące działalność
szkoły w Salerno.
• Kandydat na lekarza najpierw
przez 3 lata musiał studiować
logikę. Następnie 5 lat
medycynę. Chirurg uczył się rok,
głównie anatomii. Po szkole,
każdy lekarz miał obowiązek
odbyć roczną praktykę pod
kierunkiem doświadczonego
lekarza.
PUBLIKACJE SZKOŁY W
SALERNO
• Compendium Salernitanum
• Breviarium de signis, causis et curis
marborum
• Experimentarius medicinae
• Regimen Sanitatis Salernitanum –
tzw. „wiersz leoniński”
Regimen Sanitatis Salernitanum
wg przekładu Hieronim Olszowski, 1640 rok
• ”Jeśli nie ma doktora żadnego przy
tobie,
• Na trzy rzeczy pamiętać przyjdzie twej
osobie.
• Wesołym być, odpocząć po pracy,
skromności
• Zażyć w jedzeniu, kładąc hamulec
chciwości.
• Powie o tem Philosoph w rzeczach
doświadczony,
• Że muzykom zepsuje głos węgorz
jedzony.
• Również i ser z węgorzem są szkodliwe
rzeczy.
• Chyba będziesz miał gęsty kieliszek na
pieczy.
• Oczy zimną przemyjesz wodą, ręce
schłodzisz
• Wstawszy, a potym sobie umyciu
pochodzisz.
• Członki przeciągniesz, głowę zczeszsz,
ochędożysz
• Zęby, ba i oskrobiesz. Tymi niezdrowie
złożysz
MONTPELLIER
• Nauka medycyny od 1100 roku.
• Od 1230 roku – egzaminy wstępne.
• Po Salerno i Bolonii – najstarsza
szkoła chirurgii.
• Nauczanie scholastyczne – nie przy
łóżku chorego.
NAJSŁYNNIEJSI
PRZEDSTAWICIELE
ŚWIATA MEDYCZNEGO
TAMTEGO OKRESU
Guy de Chauliac
• największy chirurg francuski
późnego średniowiecza. Otrzymał
wykształcenie teologiczne i
medyczne w Montpellier, a
chirurgii uczyła się w Bolonii. Był
kapelanem i lekarzem
przybocznym papieża Klemensa
VI i dwóch jego następców -
Innocentego VI oraz Urbana V.
Była autorem podręcznika
Chiurgia Magna ( wcześniej
Inventatarium sive collectarium
cyrurgiae )..
• Wynalazł metodę leczenia
złamań za pomocą
wyciągu, opracował
sposób operowania
przepuklin, pierwszy
zastosował wziernik do
badania ginekologicznego.
Prawdopodobnie jako
pierwszy w historii
zanotował opis
udrożnienia górnych dróg
oddechowych za pomocą
wprowadzenia specjalnej
rurki do tchawicy
Arnold de Villanowa
• kataloński lekarz, mag i alchemik,
czołowy lekarz średniowiecza.
Uczył medycyny w Montpellier,
Paryżu i innych. Jeden z pierwszych
wykorzystywał substancje
chemiczne w lecznictwie ( np.
alkohol jako środek
przeciwrobaczy, przeciwbólowy ).
Popularyzował dietetykę i higienę.
Autor dzieła Breviarium practicae a
capite usque ad plantam pedis,
zawierającego syntezę ówczesnej
wiedzy medycznej. W ginekologii
jako pierwszy zaliczyła położenie
stópek dziecka obok pośladków do
prawidłowego ułożenia płodu.