ORGANICZNE
ZABURZENIA
PSYCHICZNE
ORGANICZNE
ZABURZENIA
PSYCHICZNE
ORGANICZNE ZABURZENIA
PSYCHICZNE
Grupa zaburzeń psychicznych
spowodowana dysfunkcją mózgu
Zaburzenia funkcji mózgu mogą być:
1. Pierwotne: zlokalizowane w OUN
(uszkodzenie, chorobą lub uraz
mózgu).
2. Wtórne: spowodowane chorobami
innych narządów lub układów
Współczesne badania dostarczają coraz
więcej dowodów na organiczne podłoże
wielu zaburzeń psychicznych.
z nielicznymi wyjątkami, nie ma
dotychczas możliwości klasyfikowania
zaburzeń psychicznych na tej podstawie.
Do tych wyjątków należą m.in zaburzenia
amnestyczne, otępienie, majaczenie,
zaburzenia osobowości i zachowania,,
2 grupy zaburzeń organicznych:
I- dominującymi cechami są zaburzenia
funkcji poznawczych (
pamięć, intelekt,
uczenie się
) lub
zaburzenia świadomości
(otępienie, zespół amnestyczny, majaczenie)
II- objawy dotyczą głównie zaburzeń
percepcji (
omamy
), treści myślenia
(
urojenia
) oraz
emocji
lub ogólnego wzorca
osobowości i zachowania
(zaburzenia osobowości, zaburzenia
lękowe, nastroju –depresja i mania,
psychotyczne)
Organiczne zaburzenia
psychiczne-I grupa
OTĘPIENIE
: wielorakie deficyty
poznawcze (w tym zaburzenia
pamięci), bez zaburzeń świadomości
ZESPÓŁ AMNESTYCZNY
:
zaburzenia pamięci, bez istotnych
innych deficytów poznawczych
MAJACZENIE
: ostre zaburzenie
świadomości z deficytami
poznawczymi
Różnicowanie zaburzeń
funkcji poznawczych
Otępienie, zespół amnestyczny
Majaczenie
Upośledzenie umysłowe
Depresja (otępienie rzekome)
Zaburzenie dysocjacyjne (np.amnezja)
Psychoza
Zatrucie substancjami psychoaktywnymi
lub ich odstawienie; stosowane leki
Pogorszenie funkcji poznawczych
związane z wiekiem
Symulacja
OTĘPIENIE
nabyty zespół spowodowany chorobą
mózgu (zwykle przewlekłą, postępującą),
na który składają się liczne deficyty
poznawcze, obejmujące m.in. niezdolność
do uczenia się oraz dostosowania się do
nowych sytuacji, zmiany osobowości oraz
zaburzenia aktywności złożonej.
ma zwykle przewlekły przebieg, z
postępującym pogorszeniem
funkcjonowania społecznego i
zawodowego.
OTĘPIENIE
zaburzeniu ulegają wyższe funkcje
korowe takie jak: pamięć, orientacja,
myślenie, rozumienie, liczenie, funkcje
językowe.
nie stwierdza się zaburzeń świadomości
osłabienie funkcji poznawczych zaburza
podstawowe, codzienne czynności
aby rozpoznać otępienie objawy muszą
być obecne przez co najmniej 6 miesięcy.
Objawy otępienia:
Zaburzenie pamięci -
Najwcześniej zakłóceniu ulega
pamięć świeża, stopniowo
zaburzeniu ulegają pozostałe
rodzaje pamięci
Zaburzenia orientacji
Zaburzenia myślenia
Objawy otępienia (cd):
Utrata zdolności językowych
(afazja
) -
w końcowym stadium objawy echolalii
(pacjent powtarza to, co słyszy), lub w
ogóle przestaje mówić
Apraksja
–utrata zdolność wykonywania
złożonych czynności ruchowych
Agnozja
- utrata zdolności rozpoznania
znanych przedmiotów lub osób,
Zaburzenie funkcji wykonawczych
-
trudności w planowaniu i wykonywaniu w
określonej kolejności złożonych działań.
Objawy otępienia (cd):
Zmiany osobowości i zachowania
(obniżenie kontroli nad reakcjami
emocjonalnymi, chwiejność
emocjonalna, odhamowanie)
Pogorszenie funkcjonowania
codziennego (np. ubieranie się,
gotowanie)
Inne objawy psychopatologiczne-
mogą występować omamy ( najczęściej
wzrokowe), urojenia (szczególnie
prześladowcze), objawy depresyjne i
lękowe.
Przydatne narzędzia przesiewowe
i monitorujące, do oceny zaburzeń
funkcji poznawczych:
Krótka Ocena Stanu Psychicznego
(MMSE)
Test zegara
Odpowiednie warunki badania
KRÓTKA SKALA OCENY STANU
PSYCHICZNEGO
1.ORIENTACJA
Jaki jest: rok, pora roku, miesiąc, dzień
tygodnia, data
Gdzie jesteśmy: kraj, województwo,
miejscowość, miejsce, piętro
każda odpowiedź prawidłowa=1pkt.
2. ZAPAMIĘTYWANIE
Powoli wymieniamy 3 słowa, prosimy o
powtórzenie i zapamiętanie:
JABŁKO, GROSZ, STÓŁ - każda odpowiedź
prawidłowa=1pkt.
3. UWAGA I LICZENIE
Odejmowanie kolejno od 100 po 7- oceniamy 5
działań (po 1 pkt)
(lub przeliterowanie od końca słowa ŚWIAT)
4. PRZYPOMINANIE
Prosimy o powtórzenie3 podanych wcześniej
słów (po 1 pkt)
5. FUNKCJE JĘZYKOWE
a) nazywanie
Pokazujemy ołówek i zegarek, prosimy o
nazwanie przedmiotów (po 1 pkt)
b) powtarzanie
Prosimy powtórzyć zdanie: ANI TAK, ANI NIE,
ANI ALE (1pkt
)
c) wykonywanie poleceń
Prosimy wykonać polecenie (każda
prawidłowo
wykonana czynność =1pkt):
Proszę wziąć kartkę do ręki
Złożyć ją na pół
Położyć na kolana
Podajemy kartkę z tekstem: „PROSZĘ ZAMKNĄĆ
OCZY” i prosimy przeczytać i wykonać polecenie
(1 pkt
d) pisanie
Podajemy czystą kartkę i prosimy o napisanie
dowolnego zdania (1pkt)
6. PRAKSJA KONSTRUKCYJNA
Prosimy przerysować dokładnie rysunek (2
przecinające się pięciokąty)
Rysunek zawiera wszystkie kąty i 2
przecięcia=1pkt
INTERPRETACJA:
30-27 pkt = prawidłowe
26-24= zaburzenia poznawcze bez
otępienia
23-19= otępienie lekkie
18-11= umiarkowane
10- 0= głębokie
Przyczyny otępienia
Choroby neurozwyrodnieniowe
Choroba Alzheimera, Picka,
Parkinsona, Huntingtona
Otępienie naczyniowe
Guzy, krwiaki, ropnie mózgu
Urazy głowy
Infekcje
Choroba Creutzfeldta- Jakoba
Otępienie w przebiegu zakażenia HIV
Kiła układu nerwowego
Przyczyny otępienia
Zaburzenia metaboliczne i hormonalne
Niedobory (np. witaminy B1, B 12,
kwasu foliowego)
Zatrucie lekami i środkami toksycznymi
alkohol, rozpuszczalniki
Niedotlenienie (niewydolność
oddechowa, krążeniowa)
Inne (np. stwardnienie rozsiane)
Ok.10% -15%: otępienia odwracalne
PODESZŁY WIEK NIE JEST
PRZYCZYNĄ OTĘPIENIA!!!
JEST TYLKO CZYNNIKIEM RYZYKA
Określenie „otępienie starcze”
oznacza otępienie po 65rż
Otępienie przedstarcze- przed 65rż
PODZIAŁ OTĘPIEŃ (w zależności od
przyczyny):
pierwotne
choroby pierwotnie zwyrodnieniowe
(Alzheimera, Parkinsona, Picka,
Wilsona, pląsawica Huntingtona,
choroba Creutzfelda- Jakoba)
wtórne
naczyniowe, urazy głowy, guzy, krwiaki
wewnątrzczaszkowe, infekcje, choroby
metaboliczne, hormonalne,
niedoborowe, toksyczne, w przebiegu
niedotlenienia
Epidemiologia:
55%- choroba Alzheimera
25%- otępienie naczyniowe
15%- otępienie mieszane
5%- inne
częstość występowania
5- 10% populacji powyżej 65rż;
ok. 30- 50% powyżej 80rż
CHOROBA ALZHEIMERA
Podstępny początek ze stopniowym
narastaniem objawów
TYP I- o wczesnym początku- przed 65rż.,
szybkie pogarszanie się stanu zdrowia,
wczesne objawy afazji, agrafii, aleksji i
apraksji
TYP II- o późnym początku- po 65rż-
powolny przebieg, początkowo głównym
objawem-zaburzenia pamięci
większość przypadków to choroba o
późnym początku, występująca
sporadycznie (nie rodzinnie)
CHOROBA ALZHEIMERA
ETIOPATOGENEZA:
Czynniki genetyczne - dominujący
autosomalny typ dziedziczenia- gen
kodujący beta –amyloid, zlokalizowany w
chromosomie 21; inne chromosomy:
1,14,19
Zaburzenia neuroprzekaźników -
niedobór acetylocholiny
Czynniki środowiskowe?- czynniki
toksyczne (glin), autoimmunologiczne,
wirusowe (wirusy powolne)- brak
zgodnych dowodów potwierdzających ich
udział
CHOROBA ALZHEIMERA
CZYNNIKI RYZYKA ZACHOROWANIA:
Wiek ( 60 lat-ryzyko 1%, 85lat- 40%)
Płeć (K:M=1:4)
Rodzinne występowanie ch.Alzheimera,
zesp.Downa
Urazy głowy, infekcje, choroby tarczycy
starszy wiek matki
Czynniki ochronne: estrogeny,
reumatoidalne zapalenie stawów,
niesterydowe leki przeciwzapalne, wysoki
poziom wykształcenia
Obraz kliniczny(wg Reisberga):
Nasilenie
Pogranicze: zapominanie nazwisk,
przedmiotów
Niewielkie: łagodny ubytek funkcji
poznawczych, gorsze wykonywanie
obowiązków
Umiarkowane: zubożenie wiedzy, ubytki
pamięciowe dt życiorysu
Średnio nasilone: wymaga pomocy
Znaczne: wymaga stałej opieki, nieświadom
ostatnich wydarzeń ze swojego życia
Bardzo ciężkie: traci zdolności
psychomotoryczne, językowe, liczne objawy
neurologiczne
OTĘPIENIE NACZYNIOWE
Z ostrym początkiem (duży udar) lub
wielozawałowe (drobne zatory mózgu)
Nagłe (po dużym udarze) lub skokowe
pogarszanie się funkcji poznawczych (po
kolejnych epizodach mózgowych, na które
wskazują krótkotrwałe epizody
zaburzenia świadomości, przemijające
niedowłady, zaburzenia wzroku lub mowy)
ogniskowe objawy neurologiczne,
zaburzenia świadomości, krótkotrwałe
epizody urojeniowe
OTĘPIENIE NACZYNIOWE
CZYNNIKI RYZYKA
płeć męska,
palenie tytoniu,
wcześniejsze udary w wywiadzie,
nadciśnienie tętnicze,
cukrzyca, choroby serca
podwyższony poziom cholesterolu,
nadwaga,
czynniki genetyczne
CHOROBA PICKA
Początek zwykle między 50-60rż
K:M 2:1
Powoli narastające zmiany zachowania
(chwiejność emocjonalna, odhamowanie,
niedostosowane zachowania społeczne,
zaburzony krytycyzm)
Deficyty poznawcze rozwijają się powoli,
kilka lat po pierwszych objawach
choroby
ZESPÓŁ AMNESTYCZNY
Dominują zaburzenia pamięci
(szczególnie istotnie ograniczone jest
uczenie się nowego materiału)
Zaburzenia orientacji (gł. w czasie)
Bez zaburzenia innych funkcji
poznawczych, lub nieznaczne
zakłócenie
Spowodowany uszkodzeniem
śródmózgowia lub hipokampa (udar,
zapalenie lub uraz mózgu, zatrucie
tlenkiwm węgla, niedobór wit.B1)
ZESPÓŁ MAJACZENIOWY
Utrudniony kontakt ze światem, utrudnione
spostrzeganie i pojmowanie, zaburzenia
uwagi i pamięci
Dezorientacja allopsychiczna
Spowolnienie reakcji
Lęk, dysforia, euforia
Niepokój ruchowy, pobudzenie
Iluzje, omamy (szcz. wzrokowe); zaburzenia
syntezy sensorycznej (np. walące się ściany)
Urojenia „dziania się”, zawodowe, często
urojenia prześladowcze, błędne
rozpoznawanie osób
ZESPÓŁ MAJACZENIOWY
Zaczyna się ostro, szybko przemija;
wahania dobowe nasilenia
Przyczyny: choroby somatyczne
(hormonalne, metaboliczne,
niewydolność krążenia), choroby
mózgu (infekcje, guzy, krwawienie),
zatrucia lekami, substancjami
psychoaktywnymi, metalami ciężkimi
ORGANICZNE ZABURZENIA
OSOBOWOŚCI
Dawniej określane jako
CHARAKTEROPATIA
Istotna zmiana utrwalonych
przedchorobowych wzorców zachowania
spowodowana uszkodzeniem lub chorobą
mózgu
wg niektórych: obserwowane zmiany są
cechami przedchorobowej osobowości
pacjenta, które wcześniej były
kontrolowane
ORGANICZNE ZABURZENIA
OSOBOWOŚCI
zmienione zachowania emocjonalne
(chwiejność, drażliwość, wybuchowość,
apatia, euforia)
zmniejszona wytrwałość w zakresie celowych
działań
realizacja popędów bez względu na
następstwa i społeczne zasady
zaburzenia procesów
poznawczych( podejrzliwość, nadmierne
zajmowanie się jednym tematem)
zmiany tempa i zborności
wypowiedzi(rozwlekłość, lepkość)
zmienione zachowania seksualne
Organiczne zaburzenia
osobowości
dwa rodzaje zmian osobowości:
stępienie emocjonalne z
towarzysząca awolicją, apatią i
zobojętnieniem, wycofaniem z
kontaktów
drażliwość z zaburzeniem
krytycyzmu, egocentryzmem,
wybuchami złości, agresją słowną i
czynną, odhamowaniem seksualnym
(może to predysponować do
zachowań niezgodnych z prawem)
Zespół płata czołowego:
uszkodzenie podstawy: obniżenie uczuciowości
wyższej, moria, odhamowanie, żarłoczność
uszkodzenie sklepistości: zespół apatyczno-
abuliczny
Zespół skroniowy:
niepewność, niezdolność wykorzystywania
doświadczeń, utrudniony kontakt uczuciowy z
otoczeniem, obojętność, powierzchowność,
drobiazgowość, hiperseksualizm, nieadekwatne
reakcje emocjonalne
Zespół po wstrząśnieniu mózgu
Jest najczęstszym zaburzeniem
psychicznym występującym po
urazie głowy.
Pojawia się u około 20 % osób,
które doznały ciężkiego urazu
głowy oraz u znacznego odsetka
pacjentów z lżejszymi urazami.
Etiologia jest sporna.
Zespół po wstrząśnieniu mózgu
bóle głowy, zmęczenie, zawroty głowy,
zwiększona
wrażliwość
na
hałas,
dysfunkcje
seksualne,
łagodne
zaburzenia
funkcji
poznawczych,
zaburzenia snu oraz zmiany emocjonalne
(lęk, drażliwość, depresja).
Objawy zazwyczaj ustępują, jeżeli uraz
był łagodny lub umiarkowany (chociaż
często utrzymują się wiele miesięcy)
u prawie 20% pacjentów po ciężkich
urazach utrzymują się przewlekle.