Założenia społeczno-regulacyjnej 
teorii kultury

1.

Definicja kultury – kultura jako tzw. „rzeczywistość 

myślowa” (ujęcie świadomościowe – kognitywne), 

inaczej: pewien sposób patrzenia na kulturę,

2.

Pojęcia tzw. „podmiotowe” (metapojęcia, pojęcia 

„sztuczne”, bez odzwierciedlenia w rzeczywistości) w 

odróżnieniu od „przedmiotowych” mających desygnaty 

w rzeczywistości,

3.

Przyjęcie tzw. „odczarowania świata” K. Poppera: 1. 

świat fizykalny, 2. świat symboliczny, 3. świat sfery 

światopoglądowej,

4.

Odniesienie do relacji: modernizm – postmodernizm,

5.

Przyjęcie koncepcji wyjaśniania określonej mianem: 

interpretacji humanistycznej (pojęcie tzw. 

kluczowe).

  

 

 

Interpretacja humanistyczna

• analiza praktyki dotyczącej działań zwanych w filozofii 

intencjonalnymi

,

• mamy tu do czynienia z interpretacją nawiązującą 

explicite do działania intencjonalnego, 

• interpretacja działań intencjonalnych stanowi 

czynność badawczą, której stosowanie odróżnia 
humanistyką od przyrodoznawstwa,

 

• zrozumienie („rozumienie”) – zinterpretowanie – 

sposobu wypowiadania się interpretatora, to przyjęcie 
hipotezy, iż osoba, której wypowiedź poddana jest 
postępowaniu interpretacyjnemu „znajduje się w orbicie” 
określonego języka,

• interpretacja humanistyczna nie jest jedyną interpretacją. 

Daje możliwość innych „metainterpretacji”,

 

• trafność interpretacji, to inaczej – efektywność procesu 

komunikacji obejmującego zawsze ciąg interpretacji.

 

 

Interpretacja humanistyczna – cd:

definicja: wyjaśnienie w humanistyce podjęcia czynności 

przez podmiot lub wyposażenia owej czynności w 
określone cechy,

                      przy założeniu o racjonalności:
człowiek działa racjonalnie z punktu widzenia:
a) wartości - celu (sensu) czynności – tzw. aspekt 

normatywny,

b) wiedzy (sposobu osiągania celu) – tzw. aspekt 

dyrektywalny,

                     przy tzw. założeniu idealizacyjnym:
     w odniesieniu do tzw. „typu idealnego: M. Webera (pełna, 

logicznie spójna wiedza, cele),

                      i założeniu konkretyzacyjnym:
     określającej stopień zbieżności świadomości 

indywidualnej ze świadomością ujętą idealizacyjnie,

jako: - badanie pośrednie, np. teorii pedagogicznych, 

określających 

           czynniki konstytuujące – reguły, istota nie pozór,
        - rozstrzygnięcia normatywne (nie deskryptywne, 

jako np.    

          wyjaśnianie przyczynowo-skutkowe.
     

 

 

Interpretacja humanistyczna – wyjaśnianie – 

cd:

1. determinacja funkcjonalna („z zewnątrz”) – jako 

„niezbędny warunek” utrzymania struktury globalnej,

2. determinacja genetyczna („od wewnątrz”) – ustalenie 

kolejności historycznej,

3. determinacja subiektywno-racjonalna (celowościowa) 

– podmiotowa odnosząca się do tzw. założenia o 
racjonalności.

 
Kategorie podstawowe – tzw. pojęcia kluczowe teorii:

1. Praktyka społeczna – czynności subiektywno-

racjonalne tworzące strukturę diachroniczną 
(humanistyczną),

2. Świadomość społeczna – zbiór przekonań 

respektowanych w danej społeczności, 

                        przy  przyjęciu założenia o:
 

 

 

- tzw. antyindywidualizmie metodologicznym – 

mówiącym o tym,   że zjawiska indywidualne determinowane 
(regulowane) są przez            zjawiska społeczne,

-  akceptowaniu i respektowaniu przekonań,
-  wyodrębnienie tzw. wartości uchwytnych praktycznie 

(doświadczenie

      potoczne) i wartości światopoglądowych (ostatecznych).

   3.  Funkcje światopoglądu:

a) funkcja autoregulacyjna, światopogląd jako regulator 

danego typu praktyki społecznej,

b) funkcja waloryzacji światopoglądowej, światopogląd jako 

tzw. wzmocnienie motywacyjne,

c) światopogląd jako źródło założeń semantyki komunikacji 

symboliczno-kulturowej (zjawisko konwencjonalizacji 
przekonań).

 

 

 

 

Literatura:

1. J. Kmita, O kulturze symbolicznej, Warszawa 1982. 
2. J. Kmita, Kultura i poznanie, Warszawa 1985.
3. J. Kmita, Jak słowa łączą się ze światem, Warszawa 1995.
4. Zamiara K., Epistemologiczne podstawy badań nad kulturą, 

Warszawa-Poznań 1992.

5. Zamiara K., Konstrukcja podmiotu w społeczno-regulacyjnej 

teorii 

kultury, w: K. Zamiara, Humanistyka jako 

autorefleksja kultury, 

Poznań 1993/95.

6. Zamiara K., Metodologiczne znaczenie sporu o status 

poznawczy teorii, Warszawa 1974;

7. Zamiara K., W obronie paralelizmu psychofizycznego, w: 

Świadomość jednostkowa a świadomość społeczna. 
Poznańskie studia z filozofii nauki, nr 8, Warszawa-

Poznań 

1984.

8. Gofron A., Piasecka M. (red.) ,Podstawy edukacji: Wielość 

propozycji epistemologicznych a różnorodność  

rozwiązań  praktycznych w edukacji, Częstochowa 2007. 

9. Gofron A., Epistemologiczne podstawy modernizmu i 

postmodernizmu. Konteksty edukacyjne, Częstochowa 
2010.