LĘK A UKŁAD HORMONALNY KOBIETY

LĘK

A UKŁAD HORMONALNY

KOBIETY

Jolanta Rajewska

Katedra Psychiatrii AM

w Poznaniu

Czynniki ryzyka zaburzeń

lękowych



Kobiety 2-3 razy częściej



„

Przełomy” biologiczne



Obciążenie rodzinne depresją/lękiem



Choroby somatyczne (bóle)



Nadużywanie środków

psychoaktywnych



Silne i niespodziewane urazy

psychiczne

Rozpowszechnienie zaburzeń

lękowych

kobiet i mężczyzn

Kobiety (%)

Mężczyźni (%)

Lęk napadowy

5.0

2.0

Agorafobia

7.0

3.5

Fobia społecz.

15.5

11.0

Inne fobie

15.7

6.7

Lęk wolnopłynący

6.6

3.6

Zespół

stresu

pourazowego

10.4

8.2

Zaburzenia

obses-

kompulsywne

2.2

5.0

Rajewska,
2003

Kobiety:

1/3 w ciągu życia – kryteria lęku

używają 2 x więcej leków

p-lękowych w tym samym typie

zaburzeń lękowych

Mają większą somatyzację obj. lękowych

Częściej korzystają z pomocy medycznej

Wpływ hormonów płciowych

na neuroprzekaźnictwo

Estrogeny



syntezę monoaminooksydazy (MAO)



syntezę pyrolazy tryptofanowej (DBH)



dostępność tryptofanu do biosyntezy

serotoniny

(uwalniają tryptofan związany z białkami)



biodostępność noradren. w mózgu



przeciwdziałają efektom hiperkortyzolemii w

oun

Pużyński, 2003

Wpływ hormonów płciowych

na neuroprzekaźnictwo

Progesteron



syntezę monoaminooksydazy (MAO)



syntezę katecholoaminotransferazy

(COMT)



5HT, obrót metaboliczny (układ limbiczny)

Pużyński, 2003

ZABURZENIA LĘKOWE U KOBIET

związane z cyklem

menstruacyjnym



Przedmiesiączkowe

zesp.przedm. (PMS),

zab. dysf. (PMDD)



W okresie ciąży i poporodowe

(poronienia)



Związane z okresem menopauzalnym

ZABURZENIA LĘKOWE U KOBIET

związane z cyklem

menstruacyjnym

Etiologia - nieznana

istotny związek z jajnikowym cyklem

hormonalnym

* rola osi HPG (podwzg.-przysadka-gonady)

* zaburzenia aktywności serotoniny o.u.n.

* zaburzenia funkcji tarczycy

* czynniki „stresowe” (pozycja rodzinna

i zawodowa)

Przyczyny



Tradycyjny model

funkcjonowania rodziny



Gorsza sytuacja ekonomiczna



Większe narażenia na przemoc



Istotne znaczenie hormonów

płciowych – modelują przebieg

zaburzeń lękowych

Altschulter, 1998; Stein 2003

STEROIDY JAJNIKOWE - UKŁAD

SEROTONINERGICZNY (5HT)



Estrogen i progesteron wpływają na aktywność

5HT w o.u.n. u zwierząt



U kobiet z PMS. PMDD, menopauzą - dysfunkcja 5HT

- osłabienie reakcji ACTH i kortyzolu na tryptofan

- osłabienie (lub

opóźnienie) wydzielania

prolaktyny w testach

prowokacji

fenfluraminą

i buspironem

(Steiner, 1999, Halbreich, 2001))

Objawy związane z dysfunkcją

serotoniny



Nastrój

depresyjny



Lęk



Drażliwość



Złość – agresja



Obniżony próg

bólu



Zaburzenia

koncentracji

uwagi

i pamięci



Zaburzenia snu



Zmiana apetytu

(węglowodany)

Diana Dell,

2001

Kobiety mają o 50%

mniej serotoniny w oun niż mężczyźni

„

Mała menopauza”

- fizjologiczne

obniżenie poziomu estrogenu i

progesteronu

przed menstruacją.

Charakteryzuje ją:

drażliwość, lęk

labilność nastroju

bóle mięśni i stawów

migreny

obrzęki

ZESPÓŁ PRZEDMIESIĄCZKOWY



Pojawia się w tygodniu przed

menstruacją



Ustępuje zaraz po menstruacji



Około 100

opisanych objawów

somatycznych i psychicznych



Do rozpoznania wystarczy

jeden

uciążliwy objaw

, np.:

stany lęku



W fazie lutealnej cyklu

52%

pacjentek ma

zaostrzenie

objawów

lęku uogólnionego

(GAD)



78%

pacjentek z objawami

GAD

spełnia kryteria

PMS

McLeod, 1993; Shiao, 2004

Kobiety z GAD i z zespołem PMS

oceniają

w fazie lutealnej

nasilenie lęku

jako istotnie

większe niż w folikularnej

(w odróżnieniu od kobiet z GAD bez

PMS)

Hoehn-Saric i wsp., 2006

WARIANT „KOBIECY” DEPRESJI

Odmienny sposób prezentowania

objawów (szczególnie lęku)



Drażliwość

(niemożność wywiązania się z

obowiąz.)



Nieuzasadnione wybuchy złości

(żałuje tego)



Agresja do dzieci

(nadwrażliwość na głośne

zachowanie, zmęczenie stałą opieką)

Mylne diagnozy, np. osobowość histrioniczna,

zaburzenia nerwicowe, lękowe

Lepsza reakcja na leczenie SSRI

Zaburzenia lękowe w ciąży

10% kobiet spełnia kryteria

diagnostyczne zaburzeń

lękowych

Skutki:

poród przedwczesny, niska

waga

urodzeniowa dziecka

Wisner i wsp., 1999; Kim Hage i wsp.

2006

Depresje poporodowe



Antycypacje lękowe,

niewłaściwa

interpretacja zachowań dziecka,

przekonanie o chorobie dziecka...

Zaburzenia snu



Nastrój depresyjny/dysforyczny lub

anhedonia



Brak energii, utrata łaknienia



Zaburzenia lękowe występują

częściej po porodzie

niż u kobiet

z depresją poza tym okresem.



8,2%

matek spełnia kryteria lęku

uogólnionego

(GAD)

Wenzel i wsp., 2005

Laktacja



Lęk napadowy – efekt ochronny

(po karmieniu wracają

objawy)



Agorafobia – brak wpływu

(Klein 1995)

WCZESNE OBJAWY MENOPAUZY

Psychiczne

chwiejność emocjonalna,

stany depresji i

lęku

, zaburzenia uwagi i pamięci (głównie

świeżej), zaburzenia snu, drażliwość

Wegetatywne:

zlewne poty

, bicie serca, parestezje,

objawy leku i depresji są ściśle związane

z „hotflashes”

Schmidt, 2004; Juang, 2005

Etiologia - nadal nieznana

Związek ze zmianami poziomu

hormonów jajnikowych

Dysfunkcja serotoninergiczna

LECZENIE ZABURZEŃ LĘKOWYCH

związanych z cyklem

menstruacyjnym

Zachowawcze

Farmakoterapia

- hormonalna, HTZ, leki p-depr.

w nasilonych zab. lękowych

- terapia łączona

Objawowo- krótkoterminowo - BDZ

PŁEĆ A FARMAKOTERAPIA

LĘKU



Kobiety

reakcja na niższe dawki leków

polekowe objawy uboczne

leki lipofilne - stężenie i dłuższy

czas trwania

klirans nerkowy

w wieku rozrodczym metabolizm

wątrobowy

Farmakodynamika

wpływ estrogenów

zwiększają aktywność serotoninergiczną,

noradrenergiczną, cholinergiczną i GABA

ergiczną

PROBLEM DIAGNOSTYCZY

Współchorobowość

40-50%

lęk

depresja

60 – 90% kobiet z

depresją

zaburzenia lękowe

70% kobiet z

lękiem

depresję

Mieszane zaburzenia lękowo-depresyjne

w chorobach somatycznych

50-60% wizyt u kardiologów

Ballanger,

1987

20 - 30% błędne rozpoznanie zespołu

jelita nadpobudliwego

10 – 20% objawy neurologiczne

Keaton, 1984

Lekarz

KOBIETA z zaburz.

lękowymi

błędne koło

nie kończących się

badań diagnostycznych

Rozpoznanie ułatwia:



Dokładny wywiad (obciążenie,

czynniki ryzyka, choroby

współistniejące)



Ocena stanu somatycznego



Wykorzystanie skal samooceny

(lęku, miesiączkowych, Indeks

Kuppermana)



Oznaczenie poziomu FSH (5-7dzień

cyklu)

SKALE SAMOOCENY U KOBIET



Przedmiesiączkowy rejestr objawów

uciążliwych (2 cykle)



Edynburska Skala Depresji

Poporodowej



Dzienny kalendarzyk objawów

menopauzalnych (1 m-c)



Skala Samooceny Lęku i Depresji

CZEKOLADA

– LEKIEM ?



40 – 50% kobiet jest „uzależniona” od

czekolady

przed miesiączką ( wagi)

Łagodzi lęk, depresję



Próby leczenia - progesteron vs

alprazolam vs placebo -bezskuteczne



Czekolada

– samoleczenie?

Podniesienie poziomu serotoniny?

Uzupełnienie deficytów diety (Mg)?

Aktywne biologiczne związki ?

(methyloksanty, kanabinole)

Michener i wsp, 1999; Bruinsma i wsp. 2000

LECZENIE PMS



psychoedukacja



zmiana stylu życia, diety (faza

lutealna)



regularne ćwiczenia fizyczne



ćwiczenia relaksacyjne



witaminy: B 6 i E, magnez i wapń - od

15 dnia cyklu

Estrogeny



Występują

w dużych ilościach

w podwzgórzu,

przysadce, jądrze migdałowatym, hipokampie



Indukują RNA i syntezę białek (mechanizmy genomowe)



Wywierają wpływ na ekspresję receptorów hormonów

płciowych w specyficznych strukturach oun



Oddziaływają na funkcje wtórne neuroprzekaźników

wewnątrz neuronu



Wpływają na aktywność wszystkich podstawowych

układów neuroprzekaźnikowych oun

(noradrenergicznego, serotoninergicznego,

cholinergicznego, gabaergicznego, opioidowego)

Pużyński, 2003

Document Outline