Liczba znanych związków chemicznych stale
rośnie
• Statystyka:
Liczba znanych związków chemicznych
1892
60 000
1910
144 000
1930
300 000
1965
970 000
1980
5 141 872
1990
10 575 961
1995
14 594 302
23.7.2000
25 180 318
22.3.2002
37 489 405
11.11.2002
44 519 974
Nomenklatura związków
organicznych
Izomeria alkanów
Liczba
atomów
C
Liczba
izomerów
Liczba izomerów i
stereoizomerów
1
1
1
2
1
1
3
1
1
4
2
2
5
3
3
6
5
5
7
9
11
8
18
24
Liczba
atomów
C
Liczba
izomerów
Liczba izomerów i
stereoizomerów
9
35
55
10
75
136
11
159
345
12
355
900
13
802
2412
14
1858
6563
15
4347
18127
20
366 319
3 396 844
25
36 797 588
749 329 719
Związki naturalne
np. alkaloid
skopolamina
H
HOCH
2
O
O
CH
3
N
O
Kto ustala reguły
nazewnictwa?
IUPAC
– International Union of Pure and Applied Chemistry
Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej
Blue Book 1979
A Guide to IUPAC Nomenclature of Organic Compounds 1993
PTCh -
Komisja Terminologii Chemicznej
Kilka zeszytów dotyczących nazewnictwa różnych klas zwiazków
Przewodnik do nomenklatury zwiazków organicznych 1994
Literatura pomocnicza
Wanda Śliwa, Natalia Zelichowicz: Nowe nazewnictwo w chemii
związków nieorganicznych i organicznych, WSiP Warszawa 1994
Zofia Kluz, Michał Poźniczek, Barbara Skwara: Nomenklatura
związków chemicznych, Poradnik dla nauczycieli, WUW Wrocław
1999
Halina Borowiec, Zbigniew Fryt: Chemia, Repetytorium dla
maturzystów i kandydatów na wyższe uczelnie, WSiP, Warszawa
2004 (rozdz. 12)
I naturalnie wszystkie podręczniki akademickie chemii organicznej
Nazwa
Wzór
sumaryczny
Wzór
półstrukturalny
Metan
CH
4
CH
4
Etan
C
2
H
6
CH
3
-CH
3
Propan
C
3
H
8
CH
3
-CH
2
-CH
3
Butan
C
4
H
10
CH
3
-(CH
2
)
2
-CH
3
Pentan
C
5
H
12
CH
3
-(CH
2
)
3
-CH
3
Heksan
C
6
H
14
CH
3
-(CH
2
)
4
-CH
3
Heptan
C
7
H
16
CH
3
-(CH
2
)
5
-CH
3
Cyklobutan
C
4
H
8
CH
2
CH
2
CH
2
CH
2
Alkany i cykloalkany
Izomeria konstytucyjna:
szkieletowa, podstawienia,
metameria
• Rzędowośc atomów węgla
• Grupy alkilowe:
• metyl etyl
• propyl izopropyl
• butyl izobutyl
• sec-butyl tert-butyl
CH
3
-CH
2
-CH
2
-
CH
3
-CH-CH
3
CH
3
-CH
2
-CH
2
-CH
2
-
CH
3
-CH
2
-CH-CH
3
C
CH
3
H
3
C
CH
3
CH
CH
3
H
3
C
CH
2
CH
3
CH
3
-CH
2
Reguły nazewnictwa rozgałęzionych
węglowodorów
• Najdłuższy łańcuch
• Jak najwięcej rozgałęzień
• Jak najniższe lokanty kolejnych
porównywanych podstawników
• Alfabetyczny porządek podstawników
• Dla każdego podstawnika oddzielny numer
• Krotności podstawników nie uwzględnia się
w alfabecie (2 = di. 3= tri, 4 = tetra itd.)
• Fragmenty nazwy łączy się myślnikiem a
cyfry oddziela się przecinkami
Ciągi lokantów:
2,6,6
Suma lokantów
= 14
3,3,7 = 13
Nazwa prawidłowa:
2,6,6-trimetylooktan
CH
3
CH
CH
3
CH
2
CH
2
CH
2
C
CH
3
CH
3
CH
2
CH
3
1 2
3
4
5
6
7
8
1
2
3
4
5
6
7
8
1 2
3
4
5
1
2
3
4
5
6
7
C
CH
3
CH
3
CH
2
CH
3
CH
3
CH
CH
3
CH
2
CH
2
6
7
Ciągi lokantów:
2,5,5
Suma lokantów
= 12
3,3,6 = 12
Nazwa prawidłowa:
2,5,5-trimetyloheptan
CH
3
CH
2
CH
CH
3
CH CH CH
2
CH
3
CH
CH
3
CH
3
CH
3
Poprawna nazwa?
3-etylo-2,4,5-trimetyloheptan
Nazewnictwo związków
pierścieniowych
CH
2
CH
2
CH
2
CH
2
CH
2
CH
2
CH
3
cykloheksyloheptan
CH
3
CH
2
CH
3
CH
3
2-etylo-1,4-dimetylobenzen
CHCH
2
CHCH
2
CH
2
CH
3
CH
3
CH
3
2-fenylo-4-metyloheptan
Związki jednofunkcyjne
Nazwa
klasy
związków
Grupa
funkcyjn
a
przykład Końcówka
nazwy
Alken
-en
eten
etylen
Alkin
-yn
etyn
acetylen
Aren
bez
przyrostka
benzen, naftalen
Halogenek
bez
przyrostka
jodometan
Alkohol
-ol
metanol
Eter
eter
eter
dimetylowy
C C
H C C H
C=C
CH
2
H
2
C
C X
CH
3
I
C OH
CH
3
OH
C O C
CH
3
O CH
3
Nazwa
klasy
Związków
Grupa
funkcyjn
a
przykład Końcówka
nazwy
Amina
-amina
metyloamin
a
Nitryl
nitryl
etanonitryl
Związek
nitrowy
bez
przyrostka
nitrobenzen
Sulfid
sulfid
sulfid
dimetylowy
Sulfotlene
k
sulfotlenek
sulfotlenek
dimetylowy
Sulfon
sulfon
sulfon
dimetylowy
C N
CH
3
-NH
2
C C N
CH
3
-CN
C NO
2
NO
2
C S C
CH
3
S CH
3
C S C
O
CH
3
S CH
3
O
C SO
2
C
CH
3
SO
2
CH
3
Nazwa
klasy
Związków
Grupa
funkcyjn
a
przykład Końcówka
nazwy
Kwas
sulfonowy
kwas
sulfonowy
kwas
benzenosulfono
wy
Tiol
-tiol
metanotiol
Aldehyd
-al
propanal
aldehyd
propionowy,
Keton
-on
butan-2-on
Kwas
karboksylo
wy
kwas –owy
kwas propanowy
Ester
-an
etanian
etylu
C SO
3
H
SO
3
H
C SH
CH
3
-SH
C
O
H
CH
2
C
O
H
CH
3
CH
3
CH
2
COOH
CH
3
COOCH
2
CH
3
CH
3
CH
2
C CH
3
O
C
O
C
C
C
O
O H
C
O
O C
Preferencje grup funkcyjnych w
nazwach związków wielofunkcyjnych
Kwas
ester
aldehyd
keton
alkohol
amina
alken
alkin
alkan
eter
pochodna fluorowcowa
Nazewnictwo pochodnych
fluorowcowych
4-chloro-3-etylo-1-jodopentan
1
2
3
4
5
CH
2
I
CH
3
CH
Cl
CH CH
2
CH
2
CH
3
CH
3
CH
2
CHCH
2
CH
3
CH
2
Cl
CH
2
Br
CH
3
I
3-chlorometylopentan bromometylobenzen
1-jodo-2-metylobenzen
bromek benzylu o-jodotoluen
Nazewnictwo zwyczajowe
R C
O
acyl
Ar C
O
C
O
aroil
CH
3
acetyl
C
6
H
5
C
O
benzoil
fenyl
CH
2
benzyl
H C C H
acetylen
C
CH
3
CH
3
O
aceton
OH
fenol
NH
2
anilina
CHO
benzaldehyd