Podstawowe funkcje polityki fiskalnej 

państwa

• Funkcja alokacyjna polega na tym, że poprzez system 

finansów publicznych następuje alokacja zasobów – z 

publicznych środków są finansowane zakupy dóbr i usług 

publicznych. Są to takie dobra i usługi, których celem jest 

zaspokojenie potrzeb zbiorowych i które na ogół nie mogą 

być efektywnie (lub w ogóle) dostarczane przez sektor 

prywatny i mechanizm rynkowy. 

• Funkcja dystrybucyjna – związana z wtórnym podziałem 

dochodu narodowego – polega na tym, że z jednej strony 

państwo, zabierając część wypracowanych zysków 

przedsiębiorstw oraz ustalając cła i inne opłaty, wpływa 

bezpośrednio na koszty i opłacalność produkcji, natomiast z 

drugiej strony – przez opodatkowanie dochodów osobistych 

państwo wpływa na wielkość dochodów pozostawionych w 

dyspozycji podatników, a przez to tak na ich siłę nabywczą, 

jak i na ich motywację do pracy.

• Funkcja stabilizacyjna wiąże się z z wpływem deficytu 

budżetowego (lub nadwyżki budżetowej) na gospodarkę.

Prof.. Jerzy 
Osiatyński
Polityka fiskalna 
2.1

 

 

Polityka gospodarcza państwa w 

transformacji

• Utrzymywanie stabilizacji makroekonomicznej.

• Utrzymywanie spójności społecznej jako podstawy długofalowego rozwoju, 

m.in. poprzez kontrolę dynamiki zróżnicowania dochodów osobistych.

• Tworzenie sprzyjającej rynkowi infrastruktury gospodarczej, technicznej, 

prawnej i instytucjonalnej, w tym także tworzenie państwowej, regionalnej i 

samorządowej administracji gospodarczej zdolnej do sprostania wymogom rynku 

oraz warunkom absorpcji funduszy Unii Europejskiej. 

• Prywatyzacja i restrukturyzacja przedsiębiorstw państwowych (obejmująca 

także ich upadłość). 

• Przestrzeganie zasady twardego ograniczenia budżetowego oraz innych 

zasad rynkowych wobec przedsiębiorstw jeszcze nie sprywatyzowanych lub 

strategicznych oraz tam, gdzie prywatyzacja nie doprowadziła do wykształcenia 

się inwestora strategicznego, a rynek kapitałowy – poprzez groźbę przejęcia lub 

upadłości - nie jest w stanie wymusić pożądanych zachowań przedsiębiorstw o 

rozproszonym akcjonatriacie.

• Pomoc w tworzeniu nowych firm prywatnych i dla sektora firm małych i 

średnich, zwłaszcza w usuwaniu utrudnień w dostępie do rynku kredytowego, do 

informacji handlowej i technicznej oraz ułatwienia w rejestracji działalności 

gospodarczej. 

• Rozwój środków polityki „horyzontalnej”, takiej jak polityki wspierania 

inwestycji, promocji badań naukowych związanych z gospodarką, promocji 

eksportu, ochrony konkurencji i konsumenta i podobnych.

• Rozwój i stałe monitorowanie rządowej polityki wobec sektorów i polityki 

regionalnej, które z definicji dopuszczają zróżnicowanie traktowania 

podmiotów.

Prof.. Jerzy 
Osiatyński
Polityka fiskalna 
2.2

 

 

Spory o efektywność polityki fiskalnej (1)

Ponieważ wzrostowi opodatkowania na ogół towarzyszy nasilanie się takich 

zjawisk jak uchylanie się od zobowiązań podatkowych oraz przesuwanie 

działalności gospodarczej do „szarej strefy”, to – na gruncie teorii 

zakładającej stałe, pełne wykorzystanie czynników produkcji – w 

uproszczeniu można powiedzieć, że wraz ze wzrostem zakresu 

interwencji gospodarczej państwa jej krańcowa efektywność maleje, a 

jednocześnie nasilają się negatywne skutki rosnącego opodatkowania, 

koniecznego dla sfinansowania zwiększającego się zakresu interwencji 

W efekcie, przy tych założeniach, taka hipotetyczna, opadająca krzywa 

zagregowanej efektywności interwencjonizmu państwa przecinałaby się 

gdzieś z wznoszącą się hipotetyczną krzywą negatywnych skutków 

rosnącego opodatkowania i ten punkt przecięcia wyznaczałby jakieś 

hipotetyczne optimum zakresu redystrybucji dochodu narodowego 

między sektor publiczny i niepubliczny.

Jednak obie te funkcje – łącznych korzyści związanych z polityką 

gospodarczą państwa i strat związanych z wymaganym do tego, 

rosnącym zapotrzebowaniem na środki publiczne i wobec tego z 

rosnącym opodatkowaniem – są bardzo złożone i musimy poprzestać na 

intuicyjnym doświadczeniu, że istnieje jakaś nieostra granica dla udziału 

dochodów publicznych w dochodzie narodowym, poza którą straty 

wywołane wzrostem ciężaru opodatkowania przewyższają korzyści 

związane z rozszerzeniem zakresu gospodarczej interwencji państwa.

Prof.. Jerzy 
Osiatyński
Polityka fiskalna, 
2.3

 

 

Spory o efektywność polityki fiskalnej (2)

Jeżeli takiej granicy efektywności polityki fiskalnej nie można wyliczyć 

empirycznie, to wszelkie do niej odwołania mają charakter ocen 

wartościujących, podbarwionych przekonaniami politycznymi. 

Według osób o przekonaniach liberalnych (czy ultraliberalnych) najlepiej 

byłoby, gdyby poza wydatkami na obronę, wymiar sprawiedliwości i 

ewentualnie na utrzymanie naszych poselstw za granicą (czyli na tzw. 

„czyste dobra publiczne”) państwo nie ponosiło żadnych innych 

wydatków. 

Natomiast według osób o przekonaniach bardziej etatystycznych państwo 

powinno mieć stosunkowo szerokie możliwości interwencji, łącznie z 

utrzymywaniem dużego sektora przedsiębiorstw państwowych 

(zwłaszcza tam, gdzie występują monopole naturalne lub sektory 

sieciowe, jak w energetyce, transporcie kolejowym i lotniczym, a także 

w przemyśle obronnym). 

Te różnice poglądów występowały i do dziś występują w obrębie 

gospodarki rynkowej (np. między Francją – dość etatystyczną w 

okresie międzywojennym i długo po wojnie – a liberalnymi Stanami 

Zjednoczonymi). Są one także zasadniczym kryterium politycznych 

podziałów partyjnych. Wyjaśniają tło deklarowanych intencji rządów 

odnośnie do pożądanej przez nie polityki zmniejszania ogólnej skali 

dystrybucji podatkowej (rządy liberalne) lub co najmniej jej nie 

zmniejszania (rządy socjaldemokratyczne).

Prof.. Jerzy 
Osiatyński
Polityka fiskalna, 
2.4

 

 

Problemy z optymalizacją alokacyjnej strony 

polityki  fiskalnej

Przy danej relacji dochodów i wydatków publicznych do PKB 

przedmiotem wyboru jest ich struktura. Zgodnie z teorią 

równowagi Walrasa-Pareto wybór struktury wydatków będzie 

optymalny, kiedy krańcowe użyteczności każdego dobra 

publicznego (malejące wraz z wielkością jego podaży) 

zrównają się z wielkością krańcowego kosztu. Praktyczne 

znaczenie tego twierdzenia jest jednak ograniczone, gdyż 

użyteczność dobra publicznego jest ledwie (jeśli w ogóle) 

mierzalna, funkcje użyteczności takich dóbr są nieciągłe i 

występuje wiele innych przeszkód uniemożliwiających 

sensowne stosowanie takiego rachunku optymalizacji. 

Jeżeli jednak struktura wydatków publicznych nie może podlegać 

optymalizacji w rozumieniu Pareto, to tym bardziej staje się 

ona polem przetargów różnych grup interesów. Ich 

pogodzenie następuje w drodze arbitrażu politycznego, 

najpierw przyjmując postać gospodarczego programu 

poszczególnych ugrupowań politycznych, a następnie 

programu gospodarczego rządu tego ugrupowania (czy 

koalicji ugrupowań), które wygrało wybory parlamentarne i 

dzięki temu realizuje swoją politykę. 

Prof.. Jerzy 
Osiatyński
Polityka fiskalna, 
2.5

 

 

Zakres fiskalnej redystrybucji w Polsce

Badanie związków statystycznych szeregów obrazujących zmiany 

udziałów dochodów i wydatków publicznych w PKB w 

poszczególnych krajach z dynamiką gospodarczą tych krajów nie 

wykazuje jednoznacznych silnych korelacji ani w Polsce, ani w 

innych krajach. 

Jeśli zaś chodzi o relacje dochodów czy wydatków publicznych do 

PKB, to na tle innych krajów, w tym także krajów w procesie 

transformacji, Polska mieści się w grupie krajów o relacjach 

najniższych. 

Natomiast przy porównaniu polskich udziałów dochodów i wydatków 

publicznych w PKB w 2002 r. z odpowiednimi udziałami 

europejskich krajów OECD z końca lat sześćdziesiątych i w 

połowie lat siedemdziesiątych, kiedy osiągały one przeciętnie 

znacznie wyższą dynamikę PKB niż u progu XXI w., okazuje się, że 

polskie udziały wydatków w 2002 r. były większe niż 

jakiegokolwiek innego kraju w 1968 r., należały do największych w 

1974 r. i były znacznie większe niż odpowiednie udziały 

najbiedniejszych wówczas krajów Zachodniej Europy – Hiszpanii, 

Grecji i Portugalii (ale porównywalne z wydatkami w Irlandii w 

1974 r.). 

Prof.. Jerzy 
Osiatyński
Polityka fiskalna, 
2.6