Techniki heurystyczne

 

 

Heurystyka (grec. heurisko) 

- umiejętność dokonywania 

odkryć.

Dyscyplina zajmująca się metodami 

rozwiązywania problemów w 

warunkach niepełnej informacji. W 

większości oparta jest na pracy 

zespołowej.

Techniki heurystyczne są przeciwieństwem 

technik algorytmicznych, czyli wzorów 

matematycznych, przepisów technologicznych, 

które po zastosowaniu skończonego ciągu 

operacji gwarantują osiągnięcie poprawnego 

rozwiązania.

 

 

Skuteczność twórczego 

myślenia zależy od 

czynników:

1)

intelektualnych (wewnętrznych) – 
wynikają z osobowości, z wrodzonych 
zdolności i predyspozycji,

2)

pozaintelektualnych (zewnętrzne), np. 
zdolność podejmowania ryzyka, 
niezależność myślenia, ostrożność w 
ich formułowaniu (wychowanie, 
edukacja, wpływ autorytetów, 
pełnione role).

 

 

Fazy powstawania 

pomysłu

1.

Preparacja (zbieranie informacji na 

drodze obserwacji i doświadczeń).

2.

Inkubacja (dojrzewanie pomysłu pod 

wpływem podświadomego myślenia 

o danym zagadnieniu).

3.

Olśnienie (błysk natchnienia, 

wpadanie na pomysł).

4.

Weryfikacja (ocena wartości 

pomysłów).

 

 

Technika Osborna („burza 

mózgów”, „twórcza 

dyskusja”, „sesja 

pomysłowości”):

• czas trwania sesji: kilka – 

kilkadziesiąt minut,

• odroczona ocena pomysłów,
• prowadzący sprawuje kontrolę nad 

grupą (12  osób), inicjuje niektóre 
pomysły, nie hamuje dyskusji, 
eliminuje każdy przejaw 
krytycyzmu

Nie więcej niż 10% pomysłów 

ma wartość praktyczną

 

 

Podstawowe zasady:

• wykluczona krytyka pomysłów,
• swobodna atmosfera dyskusji,
• zgromadzenie możliwie dużej 

liczby pomysłów,

• duże znaczenie ma ulepszanie i 

rozwijanie pomysłów zgłoszonych 
przez innych uczestników

 

 

Odmiany „burzy mózgów” 

• Technika Philipsa 66 i 635

Dyskusja 66 (6 min intensywnego 

tworzenia pomysłów w 6 grupach):
- zespoły pracują osobno
- przygotowane koncepcje przedstawia 

się na „sesji plenarnej”, gdzie są 

uzupełniane i ponownie poddane dyskusji
Technika 635 jako pisemna odmiana 

„burzy mózgów” (6 osób, 3 pomysły, 5 

minut):
- przewiduje się 5-krotny obieg 

formularzy w ciągu ok. 30 min (90 

nowych pomysłów)

 

 

Synektyka Gordona

Synectics (grec.) – łączenie razem 
odrębnych elementów, pozornie nie 
mających związku. Technika 
Gordona umożliwia uzyskanie 
zupełnie nowych rozwiązań.

 

 

Rodzaje analogii:

• Analogia personalna
• Analogia bezpośrednia
• Analogia symboliczna
• Analogia fantastyczna

 

 

Analogia personalna 

(osobista)

Osoba rozwiązująca problem 
identyfikuje się z przedmiotem lub jego 
elementami składowymi Odpowiada się 
na pytania:

• Co czuje dany przedmiot w tych 

warunkach?

• Co czuję jako przedmiot w tych 

warunkach?

 

 

Analogia bezpośrednia

Polega na poszukiwaniu, głównie 
w przyrodzie, elementów 
podobnych, pod jakimś względem 
wyróżnionych w rozpatrywanych 
problemach

 

 

Analogia symboliczna

Ma zastosowanie w przypadku 
niepełnej informacji o problemie 
(skojarzenie opisu problemu z 
wyrazistym symbolem)

 

 

Analogia fantastyczna

Stymulatorami procesu twórczego 
są stany psychiczne 
charakterystyczne dla marzeń 
sennych i świata baśni (atmosfera 
swobodnej zabawy)

 

 

Technika synektyczna

• Sesja w zespołach 6-osobowych 

(wcześniejszy dobór kandydatów i 
ich szkolenie)

• Po zapoznaniu się z problemem, 

uwagę skupia się na 
niezrozumiałych aspektach 
zagadnienia, poszukuje się nowych 
rozwiązań za pomocą analogii

 

 

Odmiany techniki 

Gordona

• Technika podświadomych źródeł 

pomysłów

• Technika wejść i wyjść
• Techniki pobudzania skojarzeń

 

 

Technika podświadomych 

źródeł pomysłów:

• dyskusja rozłożona przynajmniej na 

dwie sesje (przedłużony proces 

inkubacji, korzystne warunki dla 

olśnienia),

• najpierw ujawnia się tylko istotę 

problemu,

• po kilku dniach odtwarza się przebieg 

pierwszego spotkania (problem określa 

się bardziej precyzyjnie, poszukuje się 

twórczych rozwiązań).

 

 

Technika wejść i wyjść:

• sporządzenie zestawień (list) 

elementów stanowiących wejście 
(składników wyrobu) i wyjść 
(spodziewanych efektów),

• rozwiązań poszukuje się niejako 

od końca, czyli od oczekiwanych, 
spodziewanych korzyści.

 

 

Techniki pobudzania 

skojarzeń

1.

1.

Rejestr cech

Rejestr cech (zestawienie różnych 

przedmiotów, komponentów, funkcji 

związanych z problemem, ich 

modyfikacja, wymiana, kombinacja). 

Unika się traktowania cech wyrobu w 

negatywnym znaczeniu. Określa się jego 

właściwości fizyczne, metody 

wytwarzania i opis sposobu użycia.

2.

2.

Technika list pytań

Technika list pytań (poszukuje się 

odpowiedzi na specjalnie skonstruowane 

pytania, np. Czy można określona funkcję 

zmienić? Zastąpić?

 

 

Technika delficka (Helmer i 

współ.)

• Wyrażanie opinii przez ekspertów 

(odpowiadanie na pytania zawarte 
w  specjalnych kwestionariuszach 
dotyczących problemu 
wymagającego rozwiązania)

• Ankietę przeprowadza się 

czterokrotnie

 

 

Technika scenariusza:

• scenariusz obejmuje tylko ogólne 

założenia i zarys sytuacji 
problemowej

• uczestnicy zespołu odgrywają 

pewne role, określone w 
scenariuszu (duża swoboda, 
improwizacja)

 

 

Analiza wieloaspektowa (matryca 

decyzyjna)

Ilościowa technika pracy grupowej stosowana 
przy wyborze kryteriów i wariantów rozwiązań.
Przebieg postępowania:

 wybór zestawów kryteriów oceny (maksymalnie 5)
 określenie ich ważności (nadawanie kryteriom 

rangi)

 ustalenie listy alternatywnych problemów lub 

rozwiązań

 ustalenie skali do oceny ważności/skutków 

poszczególnych opcji

 ocena w oparciu o przyjęte kryteria
 umieszczenie wyników na matrycy decyzyjnej
 podjęcie wspólnej decyzji

 

 

MATRYCA DECYZYJNA

Opcje rozwiązania problemu: zapobieganie 
odleżynom

Opcje

Koszty 

wdrożenia

Waga = 5

Łatwość 

wdrożenia

Waga = 4

Wpływ na 

satysfakcję 

pacjentów

Waga = 3

 

Akceptacja 

kierownictwa 

szpitala

Waga = 2

Łączna 

wartość opcji

Wczesne 

wykrywanie 

ryzyka 

odleżyn

Skutek = 3
3 x 5 = 15

Skutek = 3
3 x 4 = 12

Skutek = 1
1 x 3 = 3

Skutek = 3
3 x 2 = 6

36

Dokumentowa

nie pracy 

(kontrola)

Skutek = 3
3 x 5 = 15

Skutek = 2
2 x 4 = 8

Skutek = 1
1 x 3 = 3

Skutek = 3
3 x 2 = 6

32

Szkolenie 

pracowników

Skutek = 2
2 x 5 = 10

Skutek = 2
2 x 4 = 8

Skutek = 1
1 x 3 = 3

Skutek = 3
3 x 2 = 6

27

Zakup sprzętu 

i materiałów

Skutek = 1
1 x 5 = 5

Skutek = 1
1 x 4 = 4

Skutek = 3
3 x 3 = 9

Skutek = 1
1 x 2 = 2

20

Zatrudnienie 

dodatkowych 

pielęgniarek

Skutek = 1
1 x 5 = 5

Skutek = 1
1 x 4 = 4

Skutek = 2
2 x 3 = 6

Skutek = 1
1 x 2 = 2

17

Skala skutków danej opcji dla poszczególnych kryteriów:
duży skutek = 3
średni = 2
mały = 1