J. Wilkin, Ekonomia

Rola państwa w 

gospodarce

Wykład 7

WNE UW

 

J. Wilkin, Ekonomia

Pojęcie państwa w 

ekonomii

• Państwo jako podmiot gospodarczy;
• Państwo i rynek jako komplementarne 

i substytucyjne regulatory gospodarki;

• Państwo minimalne, państwo aktywne, 

państwo socjalne (państwo dobrobytu);

• Wpływ keynesizmu na zwiększenie roli 

państwa w gospodarce;

• Rola państwa w socjalizmie i 

kapitalizmie

 

J. Wilkin, Ekonomia

Państwo wobec zjawiska 

niesprawności rynku

Sfera 
niesprawności 

rynku

Sfera interwencji 
państwa

Przykłady narzędzi 
polityki państwa

Nieefektywność:

-monopolizacja
-efekty zewnętrzne
-dobra publiczne

-interwencja na 
rynku
-subsydiowanie 
niektórych form 
działalności

-ustawodawstwo 
antymonopolowe
-regulacje 
dotyczące ochrony 
środowiska
-finansowanie 
obrony narodowej, 
sądów, opieki 
zdrowotnej itp..

 

J. Wilkin, Ekonomia

Państwo wobec zjawiska 

niesprawności rynku (2)

Nierówność:

- nadmierne 
zróżnicowanie 
dochodów i 
bogactwa

- redystrybucja 
dochodów

-progresywne 
opodatkowanie
-wspieranie 
dochodów 
niektórych grup 

ludności

Niestabilność

:

-inflacja
-bezrobocie
-wahania wzrostu 
gosp.

-kształtowanie 
polityki 

makroekonomiczn
ej

-polityka 
monetarna
-polityka fiskalna
-inne formy 
polityki

 

J. Wilkin, Ekonomia

Dobra publiczne

      Konieczność wytwarzania dóbr publicznych jako efekt 

zawodności rynku

      Dobra prywatne (wykluczalność i konkurencyjność) a 

dobra publiczne (niewykluczalność i 
niekonkurencyjność)

      Dobra publiczne a zjawisko „gapowicza” (free rider)
      Zerowy koszt krańcowy i zerowa cena dóbr publicznych
      Czy sektor prywatny może być zaangażowany w 

wytwarzanie i dostarczanie dóbr publicznych?
Czy dobra publiczne mogą być zastąpione dobrami 
prywatnymi?

 

 

J. Wilkin, Ekonomia

Wydatki państwa, jako 

odsetek PKB

Kraj

187
0

191
3

1920

193
7

196
0

1980

199
0

19
96

Francja
Japonia
Niemcy
Szwecja
USA

12,
6
8,8
10,
0
5,7
3,9

17,
0
8,3
14,
8
6,3
1,8

27,6
14,8
25,0
8,1
7,0

29,
0
25,
4
42,
4
10,
4
8,6

34,
6
17,
5
32,
4
31,
0
27,
0

46,1
32,0
47,9
60,1
31,8

49,
8
31,
7
45,
1
59,
1
33,
3

54,
5
36,
2
49,
0
64,
7
33,
3

średnio

8,3

15,4

20,
7

27,
9

42,6

44,
8

45,
9

 

J. Wilkin, Ekonomia

Państwo i rynek w 
różnych modelach 

gospodarki

 

Państwo 
socjalistyc
zne
(ZSRR, 
PRL)

Państwo 
rozwojo
we
(np. 
Tajwan, 
Korea 
Płd.)

Państwo 
praw 
socjalny
ch
(np. 
Szwecja
)

Państwo 
stabilizacj
i makro-
ekonomicz
nej
(Keynesiz
m)

Państwo 
dóbr 
publiczn
ych

 
 
  
 

wysoka

państwowa kontrola gospodarki

niska
niska

rola rynku

wysoka

 

J. Wilkin, Ekonomia

Opinie Polaków na temat 

roli państwa w 

gospodarce

 
Zgadzam się z opinią, że:

Rok badań

1991

1997

-

         

Rząd powinien kontrolować ceny

-

         

Rząd powinien zapewnić mieszkania tym, 

których na nie nie stać
-

         

Elektrownie powinny być własnością państwa

-

         

Transport kolejowy powinien być własnością 

państwa
-

         

Poczta powinna być własnością państwa

-

         

Huty powinny być własnością państwa

-

         

Rząd powinien zmniejszać różnice dochodów 

między bogatymi a biednymi

85,0
 
80,6
77,4
77,3
75,9
73,7
 
72,1

79,6
 
80,4
77,4
75,7
75,0
70,4
 
69,7

 

J. Wilkin, Ekonomia

Nawrót liberalizmu w 

gospodarce

• Zjawiska wpływające na ograniczenie roli 

państwa w gospodarce:

- Reaganomics
- Thatcheryzm
- Kryzys koncepcji „państwa dobrobytu”
- Upadek systemu socjalizmu typu 

radzieckiego

• Od „państwa rządzącego” do „państwa 

zarządzającego” (governing vs. governance)

 

J. Wilkin, Ekonomia

Dyskusja o roli państwa w 

transformującej się, polskiej 

gospodarce

• Jaki model gospodarki kapitalistycznej?
• Rola państwa w kształtowaniu 

fundamentów nowego systemu 

(kreacjonizm vs spontaniczność)

• Zakres i tempo prywatyzacji
• Państwo opiekuńcze czy państwo 

produktywne?

• Rola państwa w integrowaniu Polski z 

UE

 

J. Wilkin, Ekonomia

Zasady „dobrego 

państwa”

• Symbioza państwa i rynku
• Komplementarność rynku i demokracji
• Dominacja mechanizmu rynkowego w 

regulowaniu gospodarowania

• „Surowy paternalizm” państwa
• Ekonomizacja funkcjonowania sfery publicznej
• Poszerzanie samorządności i decentralizacji
• Zapewnienie stabilności, która nie 

demobilizuje

• Przejrzystość i dezalienacja państwa

 

J. Wilkin, Ekonomia

Rodzaje polityki państwa

• Polityka kształtowania ładu gospodarczego 

i społecznego – Ordnungspolitik

• Polityka makroekonomiczna:
- Fiskalna
- Monetarna
- Kursu walutowego
• Polityka sektorowa (mikroekonomiczna):
- Rolna
- Przemysłowa
• Polityka regionalna, socjalna, spójności itp..