ENZYMY

KLASYFIKACJA I NAZEWNICTWO

  ENZYMY

 (gr. ensyme: en - w, syme - 

drożdże) – wielocząsteczkowe, w 

większości białkowe biokatalizatory, 

których działanie sprowadza się do 

katalizowania reakcji biochemicznych. 

Zwane są także inaczej fermentami. 

Katalizowanie reakcji przez białkowe 

katalizatory polega na przyspieszeniu 

szybkości zajścia reakcji (szybciej 

przebiega, ale wartość stałej równowagi 

reakcji pozostaje niezmieniona).

   Reakcje katalizowane enzymatycznie są 

zazwyczaj połączone w ciągi tak, że 
produkt jednej reakcji staje się 
substratem, czyli materiałem 
wyjściowym dla reakcji następnej. Te 
długie szlaki reakcji są ze sobą połączone 
i dzięki nim komórka może żyć, rosnąć i 
podlegać reprodukcji. Tak, więc enzymy 
są niezbędne do życia. Brak jakiegoś z 
nich w organizmie prowadzi do zakłóceń 
w jego prawidłowym funkcjonowaniu.

 

PODZIAŁ

   

Od 1961r. obowiązuje podział enzymów - 

opracowany przez Komisję Enzymową 
Międzynarodowej Unii Biochemicznej - na sześć 
klas głównych. Kryterium tego podziału stanowi 
rodzaj przeprowadzanej reakcji. Enzymy 
podzielono na 6 klas biorąc pod uwagę typ 
katalizowanej reakcji. 

1) OKSYDOREDUKTAZY

   

(np. dehydrogenazy, oksydazy) - 

przenoszą elektrony i protony do 
odpowiedniego akceptora, enzymy 
katalizujące reakcje, w których dochodzi 
do zmiany stopnia utlenienia, na 
przykład: dehydrogenaza mleczanowa 
uczestnicząca w wątrobie w pozbywaniu 
się szkodliwego kwasu mlekowego i 
oksydaza L-aminokwasowa 
bezpośrednio utleniająca aminokwasy w 
mikrociałkach. 

2) TRANSFERAZY

   

(np. aminotransferazy, acetylotransferazy, 

kinazy) - przenoszące określoną grupę 

chemiczną (np. aminową, acetylową) z 

jednego związku do drugiego, czyli 

katalizujące reakcje przenoszenia grup 

funkcyjnych z jednej cząsteczki na drugą, 

na przykład: transaminaza glutaminianowa 

przenosząca grupę aminową na 

ketoglutaran przez co powstaje m. in. 

kwas glutaminowy i syntaza laktozowa 

przenosząca w gruczołach mlecznych 

ssaków galaktozę na glukozę przez co 

powstaje laktoza.

 

3) HYDROLAZY

    

(np. proteazy, celulaza, inwertaza) - 

rozkładające substrat hydrolitycznie, z 

jednoczesnym przyłączeniem cząsteczki 

wody. Zazwyczaj są to białka proste 

przeprowadzające reakcje rozpadu z 

udziałem wody. Enzymy te rozkładają 

wiązania w cząsteczkach używając wody - 

(hydroliza wiązań peptydowych, 

glikozydowych, estrowych), np.: wszystkie 

enzymy trawienne układu pokarmowego. 

4) LIAZY

   

(np. dekarboksylazy aminokwasów) 

odszczepiające pewne grupy od substratu bez 

udziału wody, czyli katalizują reakcje rozpadu 

bez udziału wody, przy czym tworzą się 

zazwyczaj wiązania podwójne, np.: 

dekarboksylaza pirogronianowa odpowiedzialna 

za pgronianu dwutlenku węgla, w wyniku czego 

powstaje aldehyd octowy (fermentacja 

alkoholowa). 

5) IZOMERAZY

   

przeprowadzają reakcje przegrupowań 

wewnątrzcząsteczkowych, czyli 
przebudowują strukturę cząsteczki bez 
zmiany jej składu atomowego, np.: 
izomeraza cytrynianowa katalizująca 
reakcję przekształcania cytrynianu w 
izocytrynian (cykl Krebsa). 

6) LIGAZY

   

inaczej syntetazy, katalizujące 

tworzenie nowych wiązań, czyli 
łączenie się dwóch cząsteczek (reakcje 
syntezy). 

   

Wedle nomenkulatury ustalonej przez 

komisję enzymów, każdemu 
scharakteryzowanemu enzymowi nadaje 
się specyficzny numer katalogujący go do 
odpowiedniej klasy. Litery E.C. 
Umieszczone przed numerem enzymu 
oznaczają skrót Enzyme Catalogue

.

   

Inną grupę enzymów stanowią ENZYMY 

RESTRYKCYJNE, które przecinają nici DNA w 
miejscu występowania krótkich, 
kilkunukleotydowych sekwencji, 
specyficznych dla danego enzymu 
restrykcyjnego. Występują w komórkach 
bakteryjnych, gdzie służą do niszczenia 
obcego DNA, np. bakteriofagowego.

 

   Enzymy umożliwiają trawienie - proces 

fizjologiczny występujący u istot 
cudzożywnych, polegający na rozkładaniu 
złożonych wielkich cząsteczek (białek, 
tłuszczy, węglowodanów) na elementy 
prostsze. Rozbijanie to odbywa się za 
pomocą enzymów wytwarzanych przez 
odżywiający się organizm.

 

ODPOWIEDNIO DO TYPU 
ZWIĄZKÓW POKARMOWYCH, 
ODRÓŻNIA SIĘ

1)enzymy proteolityczne - rozszczepiające 

białka,

2)enzymy amylolityczne - rozkładające skrobię 

i wiele innych węglowodanów oraz

3)enzymy lipolityczne - działające na tłuszcze. 

NAZEWNICTWO

   

Zwykle nazwy enzymów pochodzą od 

substratów przetwarzanych w reakcji lub od 
samej reakcji przez nie obsługiwanych, do 
których dodaje się przyrostek -aza. 
Przykładowo celulaza to enzym rozkładający 
celulozę, a ligaza DNA to enzym ligujący 
cząsteczki DNA. 

● Niktóre zamiast od nazwy reakcji, są 

niekiedy nazywane od ogólnego 

procesu, jaki przeprowadzają, jak np. 

gyraza DNA (właściwie topoizomeraza 

II)

● Duża część enzymów jest nazywana 

zwyczajowo, historycznie, jak np. 

pepsyna (nazwa pochodząca od 

greckiego słowa pepsis oznaczającego 

trawienie, w języku polskim 

funkcjonuje także nazwa podpuszczka) 

czy papaina (enzym z owocu papai).

 

● Nazwy niektórych enzymów powstały także 

poprzez dodanie przyrostka -zym (tego 
samego co w słowie enzym) do ogólnej 
funkcji cząsteczki lub opisu, skrótu 
opisowego, np. lizozym (od lizujących 
właściwości wobec bakterii)