CHOROBA
CHOROBA
SCHEUERMANNA
SCHEUERMANNA
Kaczmarek Cecylia
Kaczmarek Cecylia
Cegielska Monika
Cegielska Monika
CHOROBA
CHOROBA
SCHEUERMANNA
SCHEUERMANNA
Kaczmarek Cecylia
Kaczmarek Cecylia
Cegielska Monika
Cegielska Monika
Choroba Scheuermanna
Choroba Scheuermanna
jest to
jest to
jałowa martwica chrząstek
jałowa martwica chrząstek
nasadowych trzonów kręgów odcinka
nasadowych trzonów kręgów odcinka
piersiowego, rzadziej piersiowo-
piersiowego, rzadziej piersiowo-
lędzwiowego lub samego lędzwiowego.
lędzwiowego lub samego lędzwiowego.
Choroba ta zaczyna się w wieku 10–14
Choroba ta zaczyna się w wieku 10–14
lat, przed okresem pokwitania.
lat, przed okresem pokwitania.
Choroba
Choroba
ta
ta
nazywana
nazywana
jest
jest
jałową
jałową
martwicą kręgosłupa lub młodzieńczą
martwicą kręgosłupa lub młodzieńczą
kifozą.
kifozą.
Do martwicy kości czy chrząstki
Do martwicy kości czy chrząstki
dochodzi na skutek przyczyny,
dochodzi na skutek przyczyny,
powodującej przerwanie lub
powodującej przerwanie lub
upośledzenie ukrwienia pewnego
upośledzenie ukrwienia pewnego
obszaru tkanki kostnej. Tkanka ta
obszaru tkanki kostnej. Tkanka ta
ulega martwicy, staje się mało odporna
ulega martwicy, staje się mało odporna
na działanie czynników
na działanie czynników
mechanicznych, rozpada się i
mechanicznych, rozpada się i
ponownie odbudowuje,
ponownie odbudowuje,
jednak
jednak
odbudowane
odbudowane
kości najczęściej ulegają
kości najczęściej ulegają
już
już
zniekształceniu.
zniekształceniu.
Etiologia choroby nie jest w pełni
Etiologia choroby nie jest w pełni
znana. Wśród czynników sprzyjających
znana. Wśród czynników sprzyjających
wymienia się:
wymienia się:
-zaburzenia kostnienia nasad w
-zaburzenia kostnienia nasad w
okresie wzmożonego wzrostu
okresie wzmożonego wzrostu
-dysproporcje między obciążeniem a
-dysproporcje między obciążeniem a
wytrzymałością tkanek
wytrzymałością tkanek
-osłabienie mięśni tułowia, zwłaszcza
-osłabienie mięśni tułowia, zwłaszcza
prostowników grzbietu
prostowników grzbietu
-predyspozycje konstytucyjno-rodzinne
-predyspozycje konstytucyjno-rodzinne
- zaburzenia hormonalne
- zaburzenia hormonalne
Zmiany w chorobie Scheuermanna
Zmiany w chorobie Scheuermanna
obejmują z reguły kilka
obejmują z reguły kilka
sąsiadujących ze sobą kręgów
sąsiadujących ze sobą kręgów
oraz krążków międzykręgowych
oraz krążków międzykręgowych
najczęściej na odcinku Th7-Th12.
najczęściej na odcinku Th7-Th12.
Proces dotyczy zazwyczaj 2 lub 4
Proces dotyczy zazwyczaj 2 lub 4
kręgów rzadziej 3 lub 5.
kręgów rzadziej 3 lub 5.
Dochodzi do wciskania się (uwypuklenia) zawartości
Dochodzi do wciskania się (uwypuklenia) zawartości
krążków międzykręgowych do gąbczastej tkanki
krążków międzykręgowych do gąbczastej tkanki
kostnej trzonów – tworzą się charakterystyczne tzw.
kostnej trzonów – tworzą się charakterystyczne tzw.
guzki Schmorla. Stopniowo następuje przebudowa
guzki Schmorla. Stopniowo następuje przebudowa
trzonów, zwłóknienie guzków i utrwalenie zmian.
trzonów, zwłóknienie guzków i utrwalenie zmian.
Trzon uszkodzony w swej części przedniej przybiera
Trzon uszkodzony w swej części przedniej przybiera
kształt klina i doprowadza do pogłębienia się
kształt klina i doprowadza do pogłębienia się
fizjologicznego wygięcia kifotycznego odcinka
fizjologicznego wygięcia kifotycznego odcinka
piersiowego kręgosłupa,– kształtując tzw. plecy
piersiowego kręgosłupa,– kształtując tzw. plecy
okrągłe, z kompensacyjnym zwiększeniem lordozy
okrągłe, z kompensacyjnym zwiększeniem lordozy
szyjnej i lędźwiowej. Z powodu powiększania się
szyjnej i lędźwiowej. Z powodu powiększania się
krzywizny wzrost kręgosłupa opóźnia się i zmieniają
krzywizny wzrost kręgosłupa opóźnia się i zmieniają
się jego obciążenia (występuje dysproporcja między
się jego obciążenia (występuje dysproporcja między
wytrzymałością tkanki kostnej a jej obciążeniem).
wytrzymałością tkanki kostnej a jej obciążeniem).
Podział na stadia kliniczne
Podział na stadia kliniczne
choroby Scheuermanna
choroby Scheuermanna
P
rzebieg choroby Scheuermanna jest
dzielony przez autorów na okresy.
Najbardziej przydatny jest podział Brochera
o charakterze kliniczno-radiologicznym
uwzględniający trzy okresy.
1. Pierwszy- wczesny tzw. Czynnościowy w
większości przypadków bezobjawowy klinicznie,
niekiedy tylko z pogłębieniem kifozy piersiowej.
Rozpoznanie w tym okresie opiera się jedynie w
obrazie RTG na którym widać zwężenie krążków
międzykręgowych i klinowaceniu trzonów 3 lub
4 kręgów piersiowych. Rozpoznanie choroby w
tym okresie jest bardzo trudne, gdyż zmiany
fizjologiczne często mieszczą się w normie.
2. Drugi etap- czynna choroba,
występuje od 12 rż do 18 rż.
Cechuje wyraźne pogłębienie kifozy
piersiowej czasem połączonej ze
skoliozą. Rzadko towarzyszy mu ból
zmęczeniowy oraz usztywnienie
objętego kifozą odpowiedniego
odcinka kręgosłupa. W tym okresie
występują najbardziej typowe dla
choroby Scheuermanna zdjęcia RTG
obrazujących zmiany zachodzące w
trzonach kręgowych i przestrzeniach
międzytrzonowych.
3. Trzeci etap-późny po 18 rż.
Klinicznie charakteryzujący się
utrwaloną kifozą i częstszymi bólami
po wysiłku fizycznym i siedzeniu. W
obrazie radiologicznych występują
objawy jak w drugim stadium lecz z
przewagą zmian odtwórczych oraz
osteofitami.
Zmiany anatomiczne
Zmiany anatomiczne
• Zmiany w płytkach nakrywowych są
wyrazem toczących się w nich
procesów anatomopatologicznych.
Polegają one na odcinkowych
zagęszczeniach struktury kostnej,
zniekształceniu zarysów
(zafalowania), oraz fragmentacji z
przerwaniem ich ciągłości.
• Zmiany w listewkach brzeżnych występują zwykle
razem z procesami toczącymi się w płytkach
nakrywowych. Polegają na ich odwapnieniu,
odchyleniu od miejsc prawidłowego
występowania oraz postrzępienia zarysów miejsc
łączenia ich z trzonem.
• Zmiany kształtu trzonów kręgowych. Najczęściej
postacią zniekształcenia są kręgi klinowate.
Rzadziej występują kręgi dwuwklęsłe, wypukłe
(beczkowate), oraz jednolicie spłaszczone.
Występują też kręgi wydłużone w wymiarze tylno-
przednim (tzw. objaw Knutssona). Mogą być
również widoczne zniekształcenia trzonów pod
postacią zagłębień lub wypukleń w ich
powierzchniach brzusznych.
• Przepukliny dotrzonowe powstałe
przez wpuklanie elementów krążków
międzykręgowych poprzez płytkę
nakrywową oraz listwę brzeżną w
głąb trzonów kręgowych występują
zwykle licznie w kilku trzonach
kręgowych pod postacią przepuklin
płytkich-miskowatych, głębokich-
kubkowatych lub brzeżnych na
krawędziach trzonów.
• Zmiany w krążkach
międzykręgowych polegają na
zwężeniu przestrzeni
międzykręgowej i obniżeniu
wysokości ich krążków, głównie w
odcinkach przednich. Spostrzega się
niekiedy objaw zwarcia przednich
odcinków krążków międzykręgowych.
Niekiedy dochodzi do połączeń
kostnych między trzonami
kręgowymi, które uważane są za
obraz zejściowy choroby.
W przypadku lokalizacji choroby w
W przypadku lokalizacji choroby w
odcinku
odcinku
piersiowym powstają plecy
piersiowym powstają plecy
okrągłe,
okrągłe,
zaś w odcinku
zaś w odcinku
piersiowo-
piersiowo-
lędźwiowym lub lędźwiowym następuje
lędźwiowym lub lędźwiowym następuje
zmniejszenie lub całkowite zniesienie
zmniejszenie lub całkowite zniesienie
lordozy lędźwiowej – tworzą się plecy
lordozy lędźwiowej – tworzą się plecy
płaskie. Choroba trwa zwykle 2-3 lat i
płaskie. Choroba trwa zwykle 2-3 lat i
kończy się wraz z zakończeniem
kończy się wraz z zakończeniem
kostnienia kręgosłupa. W tym czasie
kostnienia kręgosłupa. W tym czasie
dochodzi do stopniowej przebudowy
dochodzi do stopniowej przebudowy
nasad trzonów kręgowych i zgięcia
nasad trzonów kręgowych i zgięcia
kręgosłupa do jakiego doszło w trakcie
kręgosłupa do jakiego doszło w trakcie
choroby.
choroby.
O skuteczności postępowania
O skuteczności postępowania
leczniczego decyduje wczesne
leczniczego decyduje wczesne
rozpoznanie i konsekwentnie
rozpoznanie i konsekwentnie
prowadzone leczenie. Początkowe
prowadzone leczenie. Początkowe
stadium choroby jest jednak trudne do
stadium choroby jest jednak trudne do
wykrycia z
wykrycia z
e
e
względ
względ
u
u
na brak
na brak
wyraźnych objawów klinicznych, które
wyraźnych objawów klinicznych, które
pojawiają się z dużym opóźnieniem w
pojawiają się z dużym opóźnieniem w
stosunku do zmian w obrazie
stosunku do zmian w obrazie
radiologicznym. Pierwszym
radiologicznym. Pierwszym
dostrzegalnym jej objawem jest
dostrzegalnym jej objawem jest
nieprawidłowa postawa z pochyleniem
nieprawidłowa postawa z pochyleniem
tułowia do przodu oraz ograniczenie
tułowia do przodu oraz ograniczenie
ruchomości chorego odcinka.
ruchomości chorego odcinka.
Jest to rozpoznanie jednak zbyt
Jest to rozpoznanie jednak zbyt
późne, zmiany w budowie
późne, zmiany w budowie
kręgów i krążków
kręgów i krążków
międzykręgowych są już
międzykręgowych są już
wówczas znacznie
wówczas znacznie
zaawansowane.
zaawansowane.
Wcześniejszym objawem
Wcześniejszym objawem
choroby Scheuermanna jest
choroby Scheuermanna jest
pojawiający się ból objętego
pojawiający się ból objętego
odcinka kręgosłupa.
odcinka kręgosłupa.
Jednak
Jednak
d
d
ecydujące w rozpoznaniu
ecydujące w rozpoznaniu
choroby Scheuermanna jest
choroby Scheuermanna jest
rozpoznanie radiologiczne –
rozpoznanie radiologiczne –
zwłaszcza zdjęć wykonanych w
zwłaszcza zdjęć wykonanych w
projekcji bocznej.
projekcji bocznej.
W leczeniu choroby Scheuermanna
W leczeniu choroby Scheuermanna
szczególny nacisk należy położyć na
szczególny nacisk należy położyć na
zapobieganie zniekształceniom w
zapobieganie zniekształceniom w
układzie kostnym, które mają
układzie kostnym, które mają
charakter nieodwracalny. Dodatkowo
charakter nieodwracalny. Dodatkowo
należy zwrócić szczególną uwagę na:
należy zwrócić szczególną uwagę na:
-wyeliminowanie z życia dziecka
-wyeliminowanie z życia dziecka
sytuacji i pozycji powodujących duże
sytuacji i pozycji powodujących duże
obciążenie osiowe kręgosłupa,
obciążenie osiowe kręgosłupa,
przeciwwskazane jest wszelkie
przeciwwskazane jest wszelkie
dźwiganie ciężkich zakupów, plecaka,
dźwiganie ciężkich zakupów, plecaka,
a także skoki, długie biegi itp.
a także skoki, długie biegi itp.
-
Wyeliminowanie z życia dziecka
Wyeliminowanie z życia dziecka
wszelkich pozycji i sytuacji
wszelkich pozycji i sytuacji
sprzyjających pochyleniu tułowia w
sprzyjających pochyleniu tułowia w
przód. Należy przestrzegać i czuwać
przód. Należy przestrzegać i czuwać
nad prawidłową postawą dziecka.
nad prawidłową postawą dziecka.
-zachowanie ruchomości objętego
-zachowanie ruchomości objętego
zmianami chorobowymi odcinka
zmianami chorobowymi odcinka
kręgosłupa- zwłaszcza w kierunku
kręgosłupa- zwłaszcza w kierunku
wyprostu.
wyprostu.
-w przypadku usztywnienia kręgosłupa
-w przypadku usztywnienia kręgosłupa
stosowanie ćwiczeń redesyjnych w
stosowanie ćwiczeń redesyjnych w
celu zwiększenia ruchomości chorego
celu zwiększenia ruchomości chorego
odcinka.
odcinka.
-wzmacnianie mięśni stabilizujących
-wzmacnianie mięśni stabilizujących
kręgosłup.
kręgosłup.
Dzieci z chorobą Scheuermanna
Dzieci z chorobą Scheuermanna
powinny kilkakrotnie w ciągu dnia
powinny kilkakrotnie w ciągu dnia
odpoczywać w leżeniu na plecach.
odpoczywać w leżeniu na plecach.
Odciąża to kręgosłup
Odciąża to kręgosłup
i prostuje go.
i prostuje go.
W chorobie Scheuermanna
W chorobie Scheuermanna
podstawową metodą leczenia jest
podstawową metodą leczenia jest
kinezyterapia. W ciężkich przypadkach,
kinezyterapia. W ciężkich przypadkach,
przy postępującym skrzywieniu
przy postępującym skrzywieniu
kręgosłupa, zaleca się dodatkowo
kręgosłupa, zaleca się dodatkowo
gorsety ortopedyczne, działające
gorsety ortopedyczne, działające
korekcyjnie i przeciwbólowo. O ich
korekcyjnie i przeciwbólowo. O ich
stosowaniu powinien decydować
stosowaniu powinien decydować
lekarz.
lekarz.
Bibliografia
Bibliografia
• „Fizjoterapia” M. Weiss i A Zembaty
• „Atlas ćwiczeń korekcyjnych”
Sławomir Owczarek
• „Choroba Scheuermanna” Roman
Marciniak