METODY BADAŃ I POMIARÓW CZYNNIKÓW SZKODLIWYCH DLA ZDROWIA W ŚRODOWISKU PRACY

METODY BADAŃ I POMIARÓW

CZYNNIKÓW SZKODLIWYCH DLA

ZDROWIA W ŚRODOWISKU PRACY

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA

z dnia 20 kwietnia 2005 r.

w sprawie badań i pomiarów czynników

szkodliwych dla zdrowia (Dz.U Nr 73 poz.

645)

Rozporządzenie Ministra Zdrowia

w sprawie badań i pomiarów czynników

szkodliwych dla zdrowia podaje:



6. Metody badań i pomiarów czynników

szkodliwych dla zdrowia w środowisku

pracy określają Polskie Normy oraz normy

międzynarodowe lub równoważne .



Pomiary zapylenia

Oznaczanie stężenia:

•

pyłu całkowitego [ mg/m

]

•

pyłu respirabilnego [ mg/m

]

•

zawartości Wolnej Krystalicznej Krzemionki [ % ]



Metodyka badania oparta jest na Polskich Normach

•

PN - Z - 04008-7:2002 Ochrona czystości powietrza.

Pobieranie próbek .Zasady pobierania próbek

powietrza w środowisku pracy i interpretacji wyników.

Tematyka

– norma określa między innymi :strategię

poboru tj. dozymetrię indywidualną lub stacjonarną ,

czas poboru ( 75 % zmiany roboczej) , ilość

pracowników poddanych badaniu , ocenę wyników

badań



Zapylenie



PN-G-04035 Ochrona czystości powietrza w

podziemnych zakładach górniczych . Pomiar

stężenia zapylenia powietrza oraz oznaczanie

zawartości WKK w pyle .



PN-EN 689:2002 Powietrze na stanowiskach pracy.

Wytyczne oceny narażenia inhalacyjnego na

czynniki chemiczne przez porównanie z

wartościami dopuszczalnymi i strategia

pomiarowa .



PN- EN 481:2002 Atmosfera miejsca pracy.

Określenie składu ziarnowego dla pomiaru

cząstek zawieszonych w powietrzu.



PN-91/Z-04030/05 – Ochrona czystości powietrza.

Badanie zawartości pyłu. Oznaczanie pyłu całkowitego

na stanowiskach pracy metodą filtracyjno-wagową.



PN-91/Z-04030/06 – Ochrona czystości powietrza.

Badanie zawartości pyłu. Oznaczanie pyłu

respirabilnego na stanowiskach pracy metodą

filtracyjno-wagową.

Tematyka

– normy określają strategię pobierania próbek

(dozymetria indywidualna lub stacjonarna),

wymagania stawiane aparaturze pomiarowej , miejsce

pobierania próbek , czas pobierania ( co najmniej 70

% czasu trwania procesu technologicznego) .,



Pomiary hałasu

•

Pomiar równoważnego ciśnienia akustycznego

skorygowanego charakterystyką częstotliwościową A

•

Pomiar maksymalnego ciśnienia akustycznego

skorygowanego charakterystyką częstotliwościową A

•

Pomiar szczytowego ciśnienia akustycznego

skorygowanego charakterystyką częstotliwościową C



Pomiary te służą do określenia równoważnego

ciśnienia akustycznego skorygowanego

charakterystyką częstotliwościową A odniesionego do

8 godzinnego czasu pracy L

Ex,8h

jaki i równoważnego

ciśnienia akustycznego skorygowanego

charakterystyką częstotliwościową A odniesionego do

40 godzinnego (tygodniowego) czasu pracy L

Ex,W



Pomiary hałasu

PN-ISO 9612 :2004 Akustyka. Wytyczne do pomiarów i

oceny ekspozycji na hałas w środowisku pracy.

Tematyka

– w normie opisano wyznaczanie wielkości

akustycznych , w szczególności określono rodzaj i

miejsce wykonywania pomiarów poziomu ciśnienia

akustycznego , wymagany czas próbkowania oraz

właściwe charakterystyki hałasu , które powinny być

wzięte pod uwagę. Celem pomiarów jest ocena

wpływu całodziennej ekspozycji pracownika na hałas

w środowisku pracy. Norma jest przeznaczona do

stosowania przez instytucje upoważnione do

oznaczania i kontroli zgodności z dopuszczalnymi

wartościami hałasu w miejscu pracy oraz do

decydowania o potrzebie wprowadzenia programu

ochrony słuchu i środków ochrony przeciwhałasowej.



Pomiary hałasu

PN-N-01307 :1994 Hałas. Dopuszczalne wartości

hałasu w środowisku pracy. Wymagania dotyczące

wykonywania pomiarów.

PN-81/N-01306 Hałas. Metody pomiaru .Wymagania

ogólne

Tematyka

– w normie określono dopuszczalne

wartości hałasu w środowisku pracy ze względu

na ochronę słuchu i możliwość realizacji przez

pracownika jego podstawowych zadań oraz

wymagania dotyczące wykonywania pomiarów.

Przykładowe dane dotyczące tzw. krotności – porównania

poziomu ekspozycji na hałas LEX,8h do wartości dopuszczalnej

( 85 dB)

Poziom ekspozycji

EX ,8h

w dB

Krotność ( poziom

ekspozycji / wartość

dop.)

0,3

0,4

0,5

0,6

0,8

1,0

1,3

1,6

2,0

2,5

3,2



Pomiary drgań mechanicznych

Drgania działające na organizm człowieka przez

kończyny górne oraz o ogólnym działaniu są

charakteryzowane przez sumę wektorową

skutecznych , ważonych częstotliwościowo

przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech

składowych kierunkowych.



PN -91/N -01352 Drgania. Zasady wykonywania

pomiarów na stanowiskach pracy.



Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy ,2000 r.

Drgania mechaniczne .Procedura badania drgań.



Pomiary drgań mechanicznych

PN – EN ISO 5349-1 :2004 Drgania mechaniczne. Pomiar i

wyznaczanie ekspozycji człowieka na drgania przenoszone

przez kończyny górne. Część 1 : Wymagania ogólne.

PN-EN ISO 5349-2 :2004 Drgania mechaniczne. Pomiar i

wyznaczanie ekspozycji człowieka na drgania przenoszone

przez kończyny górne. Część 2 : praktyczny przewodnik

dotyczący pomiaru na stanowisku pracy.

PN-EN 14246 :2005 (U) Drgania mechaniczne ogólne. Wytyczne

praktyczne

Tematyka

– w normach podano ogólne wymagania dotyczące

pomiarów i ekspozycji człowieka na drgania .Uzupełniono je

informacjami o praktyczne porady dotyczące stosowania

właściwych technik pomiaru i oceny na stanowisku pracy.

Uzupełniono informacjami o skutkach zdrowotnych

wywoływanych drganiami oraz przedsięwzięciami

profilaktycznymi do wdrażania przez osoby odpowiedzialne za

zdrowie i bezpieczeństwo w środowisku pracy.



Oświetlenie miejsc pracy.

Pomiar natężenia oświetlenia elektrycznego w

miejscu pracy oraz określenie współczynnika

równomierności oświetlenia .

PN-G-02600:1996 Oświetlenie podziemnych

wyrobisk górniczych zakładów górniczych.

Podstawowe wymagania i badania.

PN-G-02601:1999 Oświetlenie elektryczne

powierzchni podziemnych zakładów górniczych.

Podstawowe wymagania i badania.

Tematyka

– Normy te określają sposób wykonania

pomiarów oraz wymagania odnośnie między

innymi natężenia oświetlenia i równomierności dla

miejsc pracy (czynności) występujących w

zakładach górniczych pod ziemią i na powierzchni



Oświetlenie miejsc pracy.

PN-EN 12464-1 :2004 Światło i oświetlenie . Oświetlenie

miejsc pracy.

Część 1 : Miejsca pracy we wnętrzach.

Normy nie stosuje się do oświetlenia miejsc pracy

na zewnątrz oraz w podziemnym górnictwie.

Tematyka

– Norma ta zastępuje dotychczasowe normy

PN-84/E-02033 Oświetlenie wnętrz światłem

elektrycznym , PN-84/E-02034 Oświetlenie

elektryczne terenów budowy, przemysłowych ,

kolejowych i portowych oraz dworców , PN-84/E-

02034 Oświetlenie elektryczne obiektów

energetycznych.

W normie tej określono wymagania oświetleniowe

miejsc pracy we wnętrzach , w stworzeniu warunków

zapewniających komfort i właściwą wydolność

wzrokową. Uwzględniono wszystkie zadania

wzrokowe , również związane z urządzeniami

wyposażonymi w monitory ekranowe.



Oświetlenie miejsc pracy – wg PN-EN 12464-1 :2004

Wprowadzono nowe terminy i definicje takie jak :

pole zadania – część pola w miejscu pracy gdzie wykonywane jest

zadanie wzrokowe.

Pole bezpośredniego otoczenia – pas o szerokości co najmniej 0,5

m otaczający pole zadania.

Równomierność oświetlenia w polu zadania wynosi co najmniej

0,7.

Dodatkowymi wymaganiami są : wskaźnik oddawania barw ,

rozkładu

luminancji ( współczynniki odbicia ) i ograniczenia olśnienia

(UGR).

Pozostaje nadal do oceny warunków oświetlenia dziennego norma

PN-71/B-02380 Oświetlenie wnętrz światłem dziennym.

Ukazała się nowa norma dotycząca oświetlenia awaryjnego.

PN-EN 1838 :2005 Zastosowanie oświetlenia. Oświetlenie

awaryjne.



Pola elektromagnetyczne

(PEM)

W zakresie częstotliwości do 300 GHz wykonuje się pomiary

natężenia

pola elektrycznego E , a w zakresie częstotliwości do 3 GHz

również

pomiary natężenia pola magnetycznego H.

•

PN-T-06580-1:2002 Ochrona pracy w polach i promieniowaniu

elektromagnetycznym o częstotliwości od 0 Hz do 300 GHz .

Część 1 :Terminologia.

•

PN-T-06580-3:2002 Ochrona pracy w polach i promieniowaniu

elektromagnetycznym o częstotliwości od 0 Hz do 300 GHz .

Część 3 : Metody pomiaru i oceny pola na stanowisku pracy.



Pola elektromagnetyczne

(PEM)

Strefy bezpieczeństwa w PEM :

Strefa niebezpieczna – strefa ochronna , w której mogą

przebywać pracownicy wyposażeni w środki ochrony

indywidualnej.

Strefa zagrożenia – strefa ochronna , w której mogą przebywać

pracownicy przez określony czas , krótszy niż 8 godzin

Strefa pośrednia - strefa ochronna , w której mogą przebywać

pracownicy w ciągu całej zmiany roboczej.

Strefa bezpieczna – obszar poza strefami ochronnymi , w

którym przebywanie ludzi nie podlega ograniczeniom.



Pomiary natężenia pola PEM.

•

Wybór obszaru pomiarowego – za obszar pomiarowy

należy przyjąć całą przestrzeń w obrębie stanowiska

pracy w otoczeniu źródeł pól , w której mogą

przebywać pracownicy w czasie wykonywania pracy.

•

Pomiary natężenia pola należy wykonywać w

podstawowych i pomocniczych pionach

pomiarowych. Piony pomiarowe należy

ponumerować , a ich lokalizację podać na planie

sytuacyjnym.

•

Lokalizacja podstawowych pionów pomiarowych

powinna odpowiadać rozmieszczeniu stanowisk

pracowników.



Pomocnicze piony pomiarowe można wybierać :

- w pobliżu podstawowych pionów w celu uzyskania

informacji o rozkładzie natężeń pól w otoczeniu

pracownika ,

- na przejściach w miejscach , w których pracownicy

najczęściej przebywają ,

- w pobliżu granicy rozdziału stref ochronnych w

celu wyznaczenia zasięgu stref ochronnych ,

- w miejscach , w których znajdują się kończyny

pracownika,

- w pobliżu nieekranowanych podzespołów źródeł

pól ,

- w pobliżu odbiorników energii elektrycznej , gniazd

sieciowych , tablic rozdzielczych,

rozdzielczych pobliżu instalacji , urządzeń i

konstrukcji metalowych (wtórne źródła pola PEM)

Na podstawie wyników pomiarów należy wskazać

stanowiska pracowników podlegających ekspozycji :

niebezpiecznej , zagrożenia , pośredniej i

bezpiecznej.

1SP

1
3

Strefa pośrednia
( czas pracy do
8h)

Strefa
zagrożenia
( czas pracy
poniżej 8h)

Strefa
niebezpieczna
(środki ochr.)

1
5



Pomiary mikroklimatu

Pomiary mikroklimatu sprowadzają się do określenia

ogólnych wskaźników komfortu lub obciążenia

termicznego człowieka .

Metody badań określone są w Polskich Normach :

PN-87/N-08016

Środowiska Termiczne .Przyrządy i

metody pomiaru wielkości fizycznych.

Norma określa podstawowe i pochodne mierzone

wielkości fizyczne charakteryzujące środowisko

( temperatura powietrza , temperatura promieniowania,

wilgotność bezwzględna , prędkość przepływu ,

temperatura wilgotna poczernionej kuli - WBGT )

PN-85/N-08011

Ergonomia. Środowiska Gorące.

Wyznaczanie obciążeń termicznych działających na

człowieka w środowisku pracy , oparte na wskaźniku

WBGT.

Norma określa metodę obliczania obciążenia

termicznego działającego na człowieka w środowisku

gorącym i jest oparta na wskaźniku WBGT , który

wiąże ze sobą podstawowe parametry wpływu

środowiska tzn. temperaturę wilgotną i temperaturę

poczernionej kuli.

PN -85/N-08013

Ergonomia. Środowiska termicznie

umiarkowane . Określenie wskaźników PMV , PPD i

wymagań dotyczących komfortu termicznego.

Norma określa metodę pomiaru i oceny środowisk

termicznych umiarkowanych przy pomocy

wskaźników PMV i PPD.

PN -87/N-08009

Ergonomia. Środowiska

Zimne .Metoda oceny ujemnego obciążenia

termicznego oparta na wskaźnikach WCI i IREQ.

Norma określa wymagania dotyczące pomiarów

oraz ocenę oddziaływania środowiska zimnego

tzn. z temperaturą poniżej 10

C na człowieka

przy pomocy wskaźnika siły chłodzącej WCI i

wskaźnika ciepłochronności odzieży IREQ.



Pomiary wydatku energetycznego

Wartości wydatku energetycznego zmieniają się w

zależności od technologii pracy ,

intensywności , doświadczenia zawodowego ,

rodzaju używanych narzędzi. Powoduje to

sytuacje w której wartość wydatku

energetycznego na takich samych stanowiskach

i w tych samych warunkach pracy może się

różnić dla poszczególnych osób o 20 %.

Ocena tzw. kosztu energetycznego , szczególnie

złożonych operacji roboczych jest obarczona

błędem.

Zalecenia i wytyczne zostały określone w między

innymi następujących publikacjach:



D. Koradecka, J. Bugajska. – „Ocena wielkości

obciążenia pracą fizyczną na stanowiskach pracy”.

Centralny Instytut Ochrony Pracy – Warszawa, 1998



Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego

w Sosnowcu; Materiały szkoleniowe – „Metody

oceny

środowisk cieplnych pracy z elementami oceny

metabolizmu” - Sosnowiec, 1998 r.



Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego

w Sosnowcu; Materiały szkoleniowe – „Ocena

środowisk cieplnych i wydatku energetycznego” -

Sosnowiec, 2000 r.

Metody określania wydatku energetycznego to

między innymi :

•

metoda kolorymetrii pośredniej –określenie

objętości tlenu pobieranego przez organizm w

jednostce czasu,

•

metoda oparta na pomiarze wentylacji płuc – przy

pomocy miernika MWE-1 gdzie wykorzystuje się

zależność liniową pomiędzy wielkością wentylacji

płuc , zużyciem tlenu i wydatkiem energetycznym –

metoda najczęściej stosowana do bezpośredniego

pomiaru na stanowisku pracy,

•

metody tabelaryczne –szacunkowa metoda

polegająca na odczytaniu z tablic typowych

czynności zawodowych (obarczona dużym błędem).

Document Outline