Pielęgniarstwo 

Pielęgniarstwo 

chirurgiczne

chirurgiczne

Dr n. med. Janina Książek

Dr n. med. Janina Książek

Samodzielna Pracownia 

Samodzielna Pracownia 

Pielęgniarstwa Chirurgicznego 

Pielęgniarstwa Chirurgicznego 

AMG

AMG

Kaszel

Kaszel



Jest czynnością fizjologiczną. Mechanizm 

Jest czynnością fizjologiczną. Mechanizm 

ochronny: forsowny wydech podczas 

ochronny: forsowny wydech podczas 

nagłego otwarcia szpary głośni – następuje 

nagłego otwarcia szpary głośni – następuje 

oczyszczenie dróg oddechowych

oczyszczenie dróg oddechowych



Przyczyny: podrażnienie zmianami 

Przyczyny: podrażnienie zmianami 

chorobowymi dróg oddechowych lub 

chorobowymi dróg oddechowych lub 

ciałem obcym w tchawicy, oskrzelach lub 

ciałem obcym w tchawicy, oskrzelach lub 

przełyku, pochodzenia sercowego, 

przełyku, pochodzenia sercowego, 

neurogennego lub psychogennego.

neurogennego lub psychogennego.

Rodzaje kaszlu

Rodzaje kaszlu



Kaszel suchy, np. Kaszel odruchowy, 

Kaszel suchy, np. Kaszel odruchowy, 

kaszel towarzyszący bólom, pokasływanie 

kaszel towarzyszący bólom, pokasływanie 

w przebiegu nerwicy,

w przebiegu nerwicy,



Kaszel z odksztuszaniem plwociny,

Kaszel z odksztuszaniem plwociny,



Kaszel zależny od położenia, występujący 

Kaszel zależny od położenia, występujący 

tylko w czasie leżenia lub w pozycji 

tylko w czasie leżenia lub w pozycji 

stojącej,

stojącej,



Kaszel zależny od pory dnie, np.. Kaszel 

Kaszel zależny od pory dnie, np.. Kaszel 

poranny u palaczy (przewlekły nieżyt 

poranny u palaczy (przewlekły nieżyt 

oskrzeli)

oskrzeli)

Pielęgnowanie chorego 

Pielęgnowanie chorego 

kaszlącego

kaszlącego



Ułożenie: jeżeli to możliwe, należy 

Ułożenie: jeżeli to możliwe, należy 

tułów chorego nieco unieść,

tułów chorego nieco unieść,



Nawilżanie powietrza,

Nawilżanie powietrza,



Gimnastyka oddechowa, opukiwanie 

Gimnastyka oddechowa, opukiwanie 

klatki piersiowej, oklepywanie,

klatki piersiowej, oklepywanie,



Zaleca się ciepłe płyny, łagodzące 

Zaleca się ciepłe płyny, łagodzące 

podrażnienie tabletki do ssania

podrażnienie tabletki do ssania

Pomoc podczas 

Pomoc podczas 

odkasływania

odkasływania



Nałożyć rękawiczki,

Nałożyć rękawiczki,



Ręce położyć na ranie,

Ręce położyć na ranie,



Przygotować pojemnik na plwocinę i 

Przygotować pojemnik na plwocinę i 

chusteczki,

chusteczki,



Inhalacje, leki rozluźniające 

Inhalacje, leki rozluźniające 

wydzielinę, ułatwiające 

wydzielinę, ułatwiające 

wykrztuszanie, przeciwkaszlowe, 

wykrztuszanie, przeciwkaszlowe, 

antybiotyki

antybiotyki

Działania niepożądane leków 

Działania niepożądane leków 

hamujących kaszel

hamujących kaszel



Depresja oddychania

Depresja oddychania



Zatrzymanie wydzieliny,

Zatrzymanie wydzieliny,



Przyćmienie świadomości

Przyćmienie świadomości



Zagrożenie nałogiem

Zagrożenie nałogiem

Powikłania

Powikłania



Wymioty,

Wymioty,



Nietrzymanie moczu,

Nietrzymanie moczu,



Rozejście się rany,

Rozejście się rany,



Zachłyśnięcie się,

Zachłyśnięcie się,



Zastój żylny,

Zastój żylny,



Skurcz oskrzelowo – krtaniowy,

Skurcz oskrzelowo – krtaniowy,



Odruchowe zatrzymanie oddechu,

Odruchowe zatrzymanie oddechu,



Przeniesienie drobnoustrojów

Przeniesienie drobnoustrojów



Przepuklina

Przepuklina



Odma opłucnej

Odma opłucnej

Odksztuszanie

Odksztuszanie



Cel: udrożnienie dróg oddechowych

Cel: udrożnienie dróg oddechowych



Postepowanie zapobiegające 

Postepowanie zapobiegające 

zapaleniu płuc, w przebiegu:

zapaleniu płuc, w przebiegu:

a)

a)

Wszystkich zabiegów operacyjnych,

Wszystkich zabiegów operacyjnych,

b)

b)

Zranień i operacji w obrębie klatki 

Zranień i operacji w obrębie klatki 

piersiowej,

piersiowej,

c)

c)

Chorób płuc, oskrzeli

Chorób płuc, oskrzeli

Przeprowadzenie

Przeprowadzenie



Choremu pozwolić na wykonanie kilku 

Choremu pozwolić na wykonanie kilku 

głębokich oddechów, 

głębokich oddechów, 



Chory podczas kaszlu ściska pośladki i 

Chory podczas kaszlu ściska pośladki i 

kolana,

kolana,



Pielęgniarka/Położna ściska klatkę 

Pielęgniarka/Położna ściska klatkę 

piersiową płasko ułożonymi dłońmi na 

piersiową płasko ułożonymi dłońmi na 

dolnych brzegach żeber, podczas każdego 

dolnych brzegach żeber, podczas każdego 

kolejnego zakaszlnięcia

kolejnego zakaszlnięcia



Wykasłaną z drzewa oskrzelowego 

Wykasłaną z drzewa oskrzelowego 

wydzielinę poleca się choremu wypluć

wydzielinę poleca się choremu wypluć

Uwaga

Uwaga



Po odksztuszaniu należy 

Po odksztuszaniu należy 

przeprowadzić pielęgnację jamy 

przeprowadzić pielęgnację jamy 

ustnej,

ustnej,



U chorego z drenami należy 

U chorego z drenami należy 

skontrolować dreny i pojemniki z 

skontrolować dreny i pojemniki z 

płynami,

płynami,



Ostrożnie postępować z chorymi po 

Ostrożnie postępować z chorymi po 

urazach i operacjach w obrębie klatki 

urazach i operacjach w obrębie klatki 

piersiowej

piersiowej

Opukiwanie

Opukiwanie



Cel: Mobilizacja wydzieliny z dróg 

Cel: Mobilizacja wydzieliny z dróg 

oddechowych za pomocą masażu 

oddechowych za pomocą masażu 

wibracyjnego

wibracyjnego



Uwaga!

Uwaga!

Wibracja powoduje rozluźnienie wydzieliny 

Wibracja powoduje rozluźnienie wydzieliny 

w drogach oddechowych

w drogach oddechowych

-

U kobiet nie opukuje się piersi

U kobiet nie opukuje się piersi

-

Podczas opukiwania chory powinien 

Podczas opukiwania chory powinien 

spokojnie oddychać, a wydech wykonywać 

spokojnie oddychać, a wydech wykonywać 

z oporem, np.. wzdychając

z oporem, np.. wzdychając

Plwocina

Plwocina



Wydzielina pochodząca z błon 

Wydzielina pochodząca z błon 

śluzowych dolnych dróg 

śluzowych dolnych dróg 

oddechowych,

oddechowych,



Stanowi przeszkodę w dobrym 

Stanowi przeszkodę w dobrym 

przewietrzeniu płuc,

przewietrzeniu płuc,



Jest źródłem zakażenia dla chorego i 

Jest źródłem zakażenia dla chorego i 

otoczenia

otoczenia

Ocena plwociny

Ocena plwociny



Przezroczysta, 

Przezroczysta, 

śluzowa

śluzowa



Żółtawa, 

Żółtawa, 

śluzowata,

śluzowata,



Rdzawobrunatna, 

Rdzawobrunatna, 

śluzowa, ropna 

śluzowa, ropna 

(zapach 

(zapach 

zróżnicowany)

zróżnicowany)



Choroby zapalne 

Choroby zapalne 

górnych dróg 

górnych dróg 

oddechowych,

oddechowych,



Zapalenie oskrzeli,

Zapalenie oskrzeli,



Zapalenie płuc

Zapalenie płuc

Ocena plwociny

Ocena plwociny



Jasnoczerwona, 

Jasnoczerwona, 

pienista,

pienista,



Żółtozielona, 

Żółtozielona, 

grudkowata, ropna 

grudkowata, ropna 

(zapach cuchnący, 

(zapach cuchnący, 

gnilny)

gnilny)



Obrzęk płuc, 

Obrzęk płuc, 



Gruźlica płuc

Gruźlica płuc

Ocena plwociny

Ocena plwociny



Żółta, brunatna, 

Żółta, brunatna, 

ropna (zapach 

ropna (zapach 

słodkawy, gnilny)

słodkawy, gnilny)



Szklista, ciągliwa,

Szklista, ciągliwa,



Przezroczysta: 

Przezroczysta: 

śluzowa, surowicza, 

śluzowa, surowicza, 

duże objętości (50 

duże objętości (50 

ml dz.) – zapach 

ml dz.) – zapach 

słodkawy, gnilny

słodkawy, gnilny



Ropień płuc,

Ropień płuc,



Dusznica 

Dusznica 

oskrzelowa,

oskrzelowa,



Rozstrzenie 

Rozstrzenie 

oskrzeli

oskrzeli

Niedrożność jelit i zapalenie 

Niedrożność jelit i zapalenie 

otrzewnej

otrzewnej



Mechaniczne zadzierzgnięcie lub 

Mechaniczne zadzierzgnięcie lub 

zatkanie jelita

zatkanie jelita



Niedrożność porażenna 

Niedrożność porażenna 

(adynamiczna) z zapaleniem 

(adynamiczna) z zapaleniem 

otrzewnej, występująca w przebiegu:

otrzewnej, występująca w przebiegu:

a) Bakteryjnego lub bezbakteryjnego 

a) Bakteryjnego lub bezbakteryjnego 

zapalenia w jamie otrzewnej lub w 

zapalenia w jamie otrzewnej lub w 

przestrzeni zaotrzewnowej

przestrzeni zaotrzewnowej

Niedrożność porażenna c.d

Niedrożność porażenna c.d

b) Schorzeń trzustki lub dróg 

b) Schorzeń trzustki lub dróg 

żółciowych,

żółciowych,

c) Niedrożności tętnicy lub żyły 

c) Niedrożności tętnicy lub żyły 

krezkowej,

krezkowej,

d) Krwawienia z przewodu 

d) Krwawienia z przewodu 

pokarmowego,

pokarmowego,

e) Śpiączki cukrzycowej, wątrobowej, 

e) Śpiączki cukrzycowej, wątrobowej, 

mocznicowej

mocznicowej

Samoistne powikłania

Samoistne powikłania



Wstrząs (hipowolemiczny, 

Wstrząs (hipowolemiczny, 

septycczny lub z obu tych przyczyn),

septycczny lub z obu tych przyczyn),



Ostre upośledzenie czynności nerek 

Ostre upośledzenie czynności nerek 

zagrażające ostrą ich niewydolnością,

zagrażające ostrą ich niewydolnością,



Ostre upośledzenie oddychania 

Ostre upośledzenie oddychania 

zagrażające wystąpieniem ARDS 

zagrażające wystąpieniem ARDS 

Rozpoznanie

Rozpoznanie



Niedrożność mechaniczna

Niedrożność mechaniczna



-kurczowe bóle i uporczywe kurczenie się 

-kurczowe bóle i uporczywe kurczenie się 

jelita dośrodkowe w stosunku do miejsca 

jelita dośrodkowe w stosunku do miejsca 

zatkania,

zatkania,



-Zależnie od umiejscowienia niedrożności 

-Zależnie od umiejscowienia niedrożności 

wcześnie występujące wymioty odruchowe 

wcześnie występujące wymioty odruchowe 

(zmiana leżąca proksymalnie) lub wczesne 

(zmiana leżąca proksymalnie) lub wczesne 

zatrzymanie stolca i gazów (zmiana leżąca 

zatrzymanie stolca i gazów (zmiana leżąca 

dystalnie),

dystalnie),



-tony jelitowe wzmożone, dźwięczne, 

-tony jelitowe wzmożone, dźwięczne, 

wysokotonalne,

wysokotonalne,



- wzdęcie brzucha z bębnicą

- wzdęcie brzucha z bębnicą

Ostre zapalenie otrzewnej - 

Ostre zapalenie otrzewnej - 

rozpoznanie

rozpoznanie



Deskowate napięcie mięśni brzucha,

Deskowate napięcie mięśni brzucha,



Ból otrzewnowy (bolesność uciskowa, ból 

Ból otrzewnowy (bolesność uciskowa, ból 

przy opukiwaniu, ból z odbicia, czyli objaw 

przy opukiwaniu, ból z odbicia, czyli objaw 

Blumberga),

Blumberga),



Brak tonów jelit,

Brak tonów jelit,



Wymioty,

Wymioty,



Płytkie i przyspieszone oddychanie,

Płytkie i przyspieszone oddychanie,



Zimne poty, 

Zimne poty, 



Szybki rozwój cech wstrząsu

Szybki rozwój cech wstrząsu

Diagnostyka

Diagnostyka



Puste RTG jamy brzusznej,

Puste RTG jamy brzusznej,



TK,

TK,



EKG,

EKG,



Angiografia (jeżeli istnieją szczególne 

Angiografia (jeżeli istnieją szczególne 

wskazania),

wskazania),



Doraźna laparoskopia lub 

Doraźna laparoskopia lub 

laparotomia zwiadowcza, jeśli nie 

laparotomia zwiadowcza, jeśli nie 

udaje się wykryć przyczyn innymi 

udaje się wykryć przyczyn innymi 

metodami

metodami

Rozpoznanie różnicowe

Rozpoznanie różnicowe



Niedrożność mechaniczna,

Niedrożność mechaniczna,



Zapalenie wyrostka robaczkowego,

Zapalenie wyrostka robaczkowego,



Ropnie śródbrzuszne i obecnośc gazu 

Ropnie śródbrzuszne i obecnośc gazu 

w jamie otrzewnej,

w jamie otrzewnej,



Perforacje,

Perforacje,



Krwotok śródbrzuszny

Krwotok śródbrzuszny

Uwaga!

Uwaga!



Rozpoznanie i różnicowanie jest 

Rozpoznanie i różnicowanie jest 

szczególnie trudne u chorych 

szczególnie trudne u chorych 

sztucznie wentylowanych, 

sztucznie wentylowanych, 

otrzymujących leki uspokajające lub 

otrzymujących leki uspokajające lub 

zwiotczające

zwiotczające