OCENA STĘŻEŃ BIAŁKA P53
ORAZ ROZPUSZCZALNEJ FORMY LIGANDA
Fas (sFasL)
W SUROWICY KRWI JAKO WSKAŹNIKÓW
PROCESU APOPTOZY U CHORYCH
Z ŁAGODNYMI I ZŁOŚLIWYMI GUZAMI
TARCZYCY.
lek. med. Piotr Maciaszczyk
Promotor: Dr.hab.n.med Krzysztof Kołomecki
Oddział Chirurgii Ogólnej Szpitala MSWiA w Łodzi
Klinika Chirurgii Ogólnej i Endokrynologicznej Uniwersytetu Medycznego w
Łodzi
Apoptoza –
programowana śmierć
komórki:
fizjologiczna śmierć komórki
warunkująca homeostazę ustroju
formowanie tkanek i narządów
w procesie embriogenezy,
kontrola wzrostu, naprawa uszkodzeń
S. Szala. Swoista indukcja apoptozy w komórkach nowotworowych. Nowotwory. 2000;
Apoptoza –
indukcja i przebieg procesu w komórce:
receptor Fas (rodzina receptorów TNF)
występuje na limfocytach T i B oraz w większości
tkanek i narządów
ekspresja na błonie komórkowej
odbiór „sygnału
śmierci” poprzez wiązanie swoistego liganda FasL
łańcuch reakcji enzymatycznych aktywujących grupę
enzymów proteolitycznych tzw. kaspaz.
dyspersja jądra komórkowego
rozpad komórki
ciałka apoptotyczne
fagocytoza
śmierć komórki
J. Koźlak, D. Duś. Udział receptora Fas i jego liganda FasL w progresji
nowotworowej?. Nowotwory Journal of Oncology. 2002. volume 52.
Apoptoza –
indukcja i przebieg procesu w
komórce:
FasL – forma błonowa - występuje na limfocytach
T oraz komórkach NK.
sFasL – forma rozpuszczalna
pochodzenie :
produkowany przez aktywowane limfocyty
lub komórki nowotworowe ?
uwalniany przez komórki zrębu guza ?
złuszczenie błonowego FasL ?
J. Koźlak, D. Duś. Udział receptora Fas i jego liganda FasL w progresji
nowotworowej?. Nowotwory Journal of Oncology. 2002. volume 52.
Apoptoza –
indukcja i przebieg procesu w
komórce:
Białko P53
produkt genu supresorowego w warunkach prawidłowych
odpowiadającego za naprawę uszkodzonego DNA
(zapobiega replikacji uszkodzonego DNA)
apoptoza zapoczątkowana czynnikami stresu
transkrypcja wielu genów kodujących kolejne białka
aktywacja szlaku kaspaz
śmierć komórki
indukcja apoptozy na drodze nietranskrypcyjnej
(translokacja białka receptora Fas z aparatu Golgiego
do błony komórkowej)
S. Szala. Swoista indukcja apoptozy w komórkach nowotworowych. Nowotwory. 2000;
Apoptoza a nowotwory
(układ Fas/FasL):
FasL - obecny na powierzchni wielu komórek nowotworowych
(rak jelita grubego, sutka, jajnika, pęcherza moczowego,
płuca, czerniaka, tarczycy)
receptor Fas – równoczesna ekspresja na wielu w/w nowotworach
obniżony poziom receptora Fas i równoczesna nadekspresja
FasL – nowotwory o dużej inwazyjności i gorszym rokowaniu
„status uprzywilejowania immunologicznego”
poprzez FasL komórka nowotworowa zdolna jest do wywołania apoptozy
w naciekających guz limfocytach
nieaktywny receptor Fas chroni komórkę nowotworową przed apoptozą
J. Koźlak, D. Duś. Udział receptora Fas i jego liganda FasL w progresji nowotworowej?.
Nowotwory Journal of Oncology. 2002. volume 52
Nowotwory a apoptoza
(białka P53):
gen z grupy supresowowych produkujący białko
P53 - „strażnika genomu”
mutacja genu p53 – powstawanie fenotypu
nowotworu opornego na apoptozę
(doświadczalne wprowadzenie prawidłowych
kopii tego genu do komórki nowotworowej -
przywrócenie zdolności do indukcji apoptozy)
Gorczyca W, Melamed M.R, Darzynkiewicz Z. Programowana śmierć komórek
(apoptoza). Pat. Pol. 1993.44,3, 113 – 119.
BRAK PEWNEJ DIAGNOZY
PRZEDOPERACYJNEJ-
PROBLEM CIĄGLE AKTUALNY:
trafne rozpoznanie przedoperacyjne –
to wybór właściwego leczenia
badania przedoperacyjne i śródoperacyjne –
trafne rozpoznanie 60- 70% nowotworów
złośliwych tarczycy
Rybiński K, Narębski J, Pomorski L. Współczesne leczenie chirurgiczne raka tarczycy.
Endokrynol Pol. 1999
znaczne trudności diagnostyczne w rozpoznaniu przedoperacyjnym
występowanie zmian złośliwych w guzkach pęcherzykowych 6–28%
dodatkowo mniejsze prawdopodobieństwo właściwego rozpoznania w
wolu wieloguzkowym
D. Lange, S. Sporny, J. Sygut, D. Kula, J. Burkacka, M. Jarząb, A. Kulig, B. Jarząb.: Kryteria różnicowania
między rakiem brodawkowatym a pęcherzykowym tarczycy – pierwsze wnioski z badania
wieloośrodkowego. Wiad Lek 2001
CIĄGŁE POSZUKIWANIA WIARYGODNEJ METODY
DIAGNOSTYCZNEJ DLA POSZCZEGÓLNYCH TYPÓW
HISTOPATOLOGICZNYCH RAKA TARCZCY
RAK PĘCHERZYKOWY TARCZYCY, A ŁAGODNY
GRUCZOLAK PĘCHERZYKOWY TARCZYCY :
CEL PRACY :
ocena stężenia sFasL oraz P53 w surowicy krwi
chorych z łagodnymi i złośliwymi pierwotnymi
nowotworami tarczycy z uwzględnieniem
rozpoznania histopatologicznego nowotworu
ocena przydatności uzyskanych wartości
stężeń badanych parametrów w diagnostyce
różnicowej łagodnych i złośliwych nowotworów
tarczycy w ramach diagnostyki
przedoperacyjnej
MATERIAŁ I METODY:
Chorzy operowani w okresie 2000 – 2004 r z
rozpoznaniem łagodnych i złośliwych guzków tarczycy w
Oddziale Chirurgii Ogólnej Szpitala MSWiA w Łodzi oraz
Klinice Chirurgii Endokrynologicznej i Ogólnej UM w
Łodzi.
Łącznie 53 pacjentów, w tym 42 kobiety oraz
11 mężczyzn (średnia wieku 52 lata)
ROZPOZNANIE RAKA TARCZYCY :
przedoperacyjne badanie cytologiczne materiału
uzyskanego w wyniku biopsji cienkoigłowej (BACC).
ostatecznie każdorazowo potwierdzono
rozpoznanie na podstawie pooperacyjnego badania
histopatologicznego
wykluczono współistnienie innych chorób tarczycy
PODZIAŁ NA GRUPY Z UWZGLĘDNIENIEM
ROZPOZNANIA HISTOPATOLOGICZNEGO
GRUPA
ILOŚĆ
CHORYCH
ROZPOZNANIE HISTOPATOLOGICZNE
I
I
15
15
Rak brodawkowaty tarczycy (RBT)
Rak brodawkowaty tarczycy (RBT)
II
7
Rak pęcherzykowy tarczycy (RPT)
III
6
Rak rdzeniasty tarczycy (RRT)
IV
IV
5
5
Rak anaplastyczny tarczycy (RAT)
Rak anaplastyczny tarczycy (RAT)
V
10
Łagodny gruczolak pęcherzykowy tarczycy
(NF)
VI
10
Grupa kontrolna
ROZPOZNANIE HISTOPATOLOGICZNE
A RODZAJ ZABIEGU OPERACYJNEGO :
Rak brodawkowaty, pęcherzykowy i rdzeniasty
- całkowite
wycięcie tarczycy i zmodyfikowana limfadenectomia.
Rak anaplastyczny
(śródoperacyjnie rozpoznano
zaawansowanie procesu nowotworowego i obecność
przerzutów odległych) - paliatywny zabieg zmniejszenia
masy guza.
Łagodny gruczolak pęcherzykowy tarczycy
(pooperacyjne
badanie histopatologiczne potwierdziło rozpoznanie jako
zmianę łagodną – gruczolak pęcherzykowy) - całkowita
resekcja płata i cieśni , w zakresie którego rozpoznano
zmianę w BACC oraz częściowa resekcja płata drugiego.
POBRANIE KRWI DO BADAŃ:
świadoma pisemna zgoda pacjenta
w dniu przyjęcia do szpitala przed
planowanym
zabiegiem operacyjnym
oznaczano stężenie sFasL oraz P53 w
surowicy
krwi (metodą
immunoenzymatyczną ELISA przy użyciu
komercyjnie dostępnych zestawów firmy
Bender Medsystems)
OPRACOWANIE STATYSTYCZE:
wyniki miary średniej (mediany) z dwóch grup
porównano nieparametrycznym testem Manna –
Whitney’a U (małe próby, które implikowały
niemożność weryfikacji pochodzenia wszystkich
prób z populacji o rozkładzie normalnym)
za miarę tendencji centralnej przyjęto medianę,
jako odporną na obserwacje nietypowe oraz ze
względu na jej związek z nieparametrycznym
testem
w obu rodzajach badań statystycznych przyjęto
współczynnik istotności na poziomie p 0,05.
Średnie stężenie sFasL w surowicy
krwi
0,3
0,3
0,4
0,4
0,1
0,09
0
0,1
0,2
0,3
0,4
0,5
0,6
0,7
Grupa I
(RBT)
Grupa II
(RPT)
Grupa III
(RRT)
Grupa IV
(RAT)
Grupa V
(NF)
Grupa VI
Stężenie
sFasL
(ng/ ml)
p < 0,001 * , p < 0,05 **
*
**
**
**
Średnie stężenie białka
P53 w surowicy krwi
11,6
16,0
29,6
3,6
8,2
2,0
0
5
10
15
20
25
30
35
40
Grupa I
(RBT)
Grupa II
(RPT)
Grupa III
(RRT)
Grupa IV
(RAT)
Grupa V
(NF)
Grupa VI
Stężenie
białka P53
(U/ ml)
p < 0,001 * , p < 0,05 **
*
*
**
**
Porównanie wartości średnich stężeń sFasL
oraz białka P53 u chorych z wszystkimi rakami
tarczycy w stosunku do chorych z łagodnymi
gruczolakami pęcherzykowymi.
0,1
0,3
0
0,05
0,1
0,15
0,2
0,25
0,3
0,35
0,4
0,45
Łagodne gruczolaki
pęcherzykowe tarczycy
Raki tarczycy
Stężenie
sFasL
(ng/ml)
8,2
13,8
0
5
10
15
20
25
Łagodne gruczolaki
pęcherzykowe tarczycy
Raki tarczycy
Stężenie
białka P53
(U/ml)
p < 0,001
p = 0,08
Porównanie wartości średnich stężeń sFasL
oraz białka P53 u chorych z wszystkimi rakami
tarczycy w stosunku do chorych z grupy
kontrolnej.
0,09
0,3
0
0,05
0,1
0,15
0,2
0,25
0,3
0,35
0,4
0,45
Grupa kontrolna
Raki tarczycy
Stężenie
sFasL
(ng/ml)
2
13,8
0
5
10
15
20
25
Grupa kontrolna
Raki tarczycy
Stężenie białka
P53
(U/ml)
p < 0,001
p < 0,001
ANALIZA STĘŻENIA sFasL
W UZYSKANYM
MATERIALE:
wysokie stężenie sFasL w surowicy krwi
chorych z rakiem tarczycy w stosunku
do grupy kontrolnej
brak statystycznie istotnie wyższych
wartości stężeń u chorych z guzkami
łagodnymi w stosunku do grupy
kontrolnej
ANALIZA STĘŻENIA BIAŁKA P53
W UZYSKANYM
MATERIALE:
wysokie stężenie w surowicy krwi
chorych z rakami brodawkowatym,
pęcherzykowym i rdzeniastym w
stosunku do grupy kontrolnej
nie wykazano istotnie wyższych
wartości stężeń P53 u chorych z rakiem
anaplastycznym tarczycy w stosunku do
grupu kontrolmej
WNIOSKI:
1.
Stężenie sFasL w surowicy krwi u chorych
ze wszystkimi typami histopatologicznymi
raków tarczycy jest znamiennie wyższe w
porównaniu z grupą kontrolną.
1.
U chorych z rakami bradawkowatymi,
pęcherzykowymi, rdzeniastymi oraz
gruczolakami pęcherzykowymi tarczycy
stwierdza się podwyższenie stężeń P53 w
surowicy krwi w porównaniu z grupą
kontrolną.
WNIOSKI:
3.
U chorych z rakami anaplastycznymi średnie
stężenie P53 nie było statystycznie istotnie
wyższe w stosunku do grupy kontrolnej.
3.
Wydaje się, że na podstawie poczynionych
badań można pokusić się o stwierdzenie, że
ocena stężeń sFasL oraz P53 w surowicy krwi
może okazać się użyteczną metodą w
przedoperacyjnym różnicowaniu łagodnych i
złośliwych nowotworów tarczycy.