Komunikacja 

niewerbalna

Wstęp do psychologii 

społecznej II

I rok studiów

wykład 2, 01-02.03.2005

Marek Cielecki

 

 

Charakterystyka komunikacji 
niewerbalnej:

• Występuje powszechnie, np.

– wyżsi i ciężsi prezydenci Stanów Zjednoczonych

– atrakcyjniejsi posłowie kanadyjscy

– bardziej wpływowi dyskutanci u głowy stołu

– bardziej skrajne decyzje w mniejszych 

pomieszczeniach

• Jest predyktywna, np.

– wrażenia interpersonalne z fotografii pozwalają 

przewidywać przyjaźnie szkolne po kilku tygodniach

– pobudzenie emocjonalne w czasie dyskusji 

małżonków pozwala przewidywać satysfakcję ze 

związku po 3 latach

 

 

Charakterystyka komunikacji 
niewerbalnej - c.d.:

• Wymaga niewielkiego zaangażowania 

poznawczego ze strony odbiorcy, np.

– rozpoznawanie płci, wieku, tożsamości, stanu 

emocjonalnego na podstawie ruchu ciała 
reprezentowanego nawet przez jeden punkt

• Jest spostrzegana całościowo, np.

– połączenie informacji z wyrazu twarzy i tonu 

głosu  zwiększa diagnostyczność w stosunku do 
diagnostyczności tych kanałów traktowanych 
oddzielnie

 

 

 

 

 

 

• Jest silna, „przekonująca”, np.:

– efekty fizycznej wyrazistości osoby bodźcowej 

(„efekt solo”, „efekt punktu widzenia”, 
oświetlenie, in.) występują niezależnie od 
dystrakcji i przy dużym zaangażowaniu 
obserwatora

• Jest odbierana podprogowo, np.:

– prezentowane w czasie nie pozwalającym na 

świadomą rejestrację wyrazy emocjonalne 
twarzy wpływają na spostrzeganie i zachowanie

Charakterystyka komunikacji 
niewerbalnej - c.d.:

 

 

• Służy wykrywaniu zagrożenia, np.:

– twarz wyrażająca agresję na tle twarzy 

wyrażających inne emocje jest 
spostrzegana szczególnie szybko

– negatywny komunikat niewerbalny znosi 

wpływ walencji komunikatu werbalnego

Charakterystyka komunikacji 
niewerbalnej - c.d.:

 

 

 

 

 

 

 

 

Definicje komunikacji niewerbalnej

:

• KN jest to wszelkie zamierzone i 

niezamierzone pozasłowne 
przekazywanie informacji

• KN jest to wszelki przekaz informacji 

bez użycia słowa mówionego, 
pisanego lub kodów słowopochodnych, 
dokonywany przy pomocy statycznych 
i dynamicznych właściwości ciała 
ludzkiego

 

 

Kodowa
nie
samoistn
e

Kodowanie
 ikoniczne

Kodowanie
arbitralne

Komunikacja niewerbalna a 
werbalna:

Kod 
pojedynczy

Kod 
podwójny

a) ze względu na dystans 
przedmiot-znak wg Ekmana i 
Friesena:

b) ze względu na liczbę kodów 
wg Kurcz:

 

 

Kategorie znaczeń przekazywanych drogą niewerbalną
wg Mehrabiana:

• 

bezpośredniość

• status

• reaktywność

Porównanie ze strukturą dyferencjału 
semantycznego wg Osgooda:

• 

ewaluacja

• potencja

• aktywność

Komunikacja niewerbalna a 
werbalna - c.d.:

 

 

•  Ma specyficzne funkcje (wg 
Argyle’a):

- wyrażanie emocji 
- wyrażanie postaw w relacji interpersonalnej
- prezentacja własnych cech osobowości
- funkcje pomocnicze w toku rozmowy

Charakterystyka komunikacji 
niewerbalnej - c.d.:

• Komunikacja niewerbalna jest:

–

mniej intencjonalna

–

mniej konwencjonalna

–

dotyczy bardziej bezpośrednich przedmiotów i 
relacji

–

bardziej związana z afektem

 

 

Klasyfikacja komunikacji 
niewerbalnej:

• Zachowania proksemiczne 

(dystans 

fizyczny, orientacja)

• Zachowania kinezyjne 

(postawa ciała, 

wyraz emocjonalny twarzy, wyraz oczu, ruchy 
ręki: emblematy, ilustratory, regulatory, 
adaptory)

• Zachowania paralingwistyczne

 

 

Proksemika - dystans fizyczny:

– intymny 0-45 cm
– osobisty 45-120 cm
– społeczny 150-350 cm
– publiczny 10-25 m

• W tym zakresie istnieją znaczne 

różnice międzykulturowe

 

 

Proksemika - orientacja:

X

X

X

X

X

X

 

 

Kinetyka - emocje podstawowe:

1. radość/szczęście
2. smutek
3. gniew/złość/agresja
4. 
zdziwienie/zaskoczenie
5. strach/lęk
6. wstręt/obrzydzenie
7. podległość/poddanie 
się
8. pogarda/lekceważenie

• Te wyrazy emocjonalne są:

- w większości wspólne ludziom i zwierzętom

- rozpoznawalne międzykulturowo

 

 

Ekspresja a przeżycie emocjonalne:

• Tradycja darwinowska (teoria sprzężenia 

zwrotnego z twarzy) - im silniejsza 
ekspresja, tym silniejsze przeżycie

– teoria Jamesa-Langego - interpretacja zmian 

wisceralnych i motorycznych

– teoria Cannona-Barda - „produkt uboczny” 

rozpoznania we wzgórzu

– teoria Schachtera-Singera -interpretacja 

pobudzenia i zdarzenia

• Tradycja freudowska - im słabsza 

ekspresja, tym silniejsze przeżycie

 

 

• Osoby tłumiące emocje (ich zewnętrzny wyraz) 

doświadczają silniejszego pobudzenia ze strony 
układu autonomicznego

• Osoby te wykazują pogorszenie funkcjonowania 

poznawczego (pamięci) związanego z sytuacją 
wywołującą emocje

• Istnieją w tym zakresie różnice indywidualne między 

ludźmi

 

(internalizerzy-eksternalizerzy)

• Teoria sprzężenia zwrotnego z twarzy jest 

potwierdzona w wersji „dymensjonalnej” 

• W wersji „kategorialnej” wymaga dalszych badań

Ekspresja a przeżycie emocjonalne - 
 c.d.:

 

 

• Od największej do najmniejszej:

–

werbalny

–

wyraz emocjonalny twarzy

–

postawa ciała i kończyn

–

głos

• Ekspresje stłumione można odczytać 

świadomie, mikroekspresje - z trudem

• Przy sprzecznej informacji z kanału 

niewerbalnego i werbalnego na ogół 
przeważa ten pierwszy, ale to zależy od 
kontekstu

Kontrolowalność kanałów 
komunikacyjnych :

 

 

LEWA :               

PRAWA:

•    WERBALNA NIEWERBALNA
•    ANALITYCZNA

HOLISTYCZNA

•    SEKWENCYJNA

RÓWNOLEGŁA

•    RACJONALNA

EMOCJONALNA

•    POZYTYWNA NEGATYWNA
•    ZBLIŻANIE

UNIKANIE

Półkulowe mechanizmy komunikacji 
niewerbalnej:

 

 

Półkulowe mechanizmy komunikacji 
niewerbalnej - c.d.:

 

 

Półkulowe mechanizmy komunikacji 
niewerbalnej - c.d.:

P

L

P

L

Paradoksy 
spostrzegan
ia emocji na 
twarzy 
ludzkiej

pozytywne + 
agresja

negatywne + 
dowolne

 

 

Teoria konfliktu afiliacyjnego 
Argyle’a-Dean:

• Różne kanały komunikacji 

niewerbalnej (odległość fizyczna, 
kontakt wzrokowy, ilość uśmiechów), 
a także intymność tematu rozmowy 
określają poziom intymności kontaktu 
interpersonalnego.

• Mogą się w zakresie tej funkcji 

wzajemnie kompensować.

• Dla danej diady istnieje optymalny 

poziom intymności kontaktu.