NIELEGALNA MIGRACJA PO PRZYSTĄPIENIU
POLSKI DO UKŁADU Z SCHENGEN
Uniwersytet Warszawski
Studia Podyplomowe
– Migracje
Międzynarodowe
Opracowanie: Maria Marek, Beata Okulińska, Marta Lubowiedzka-Bąk
Warszawa, grudzień 2009 r.
NIELEGALNA MIGRACJA PO PRZYSTĄPIENIU
POLSKI DO UKŁADU Z SCHENGEN
Uniwersytet Warszawski
Studia Podyplomowe
– Migracje
Międzynarodowe
Opracowanie: Maria Marek, Beata Okulińska, Marta Lubowiedzka-Bąk
Warszawa, grudzień 2009 r.
Migracja
Przemieszczania
ludności
dokonywały
się
od
najdawniejszych czasów, można powiedzieć, że
towarzyszyły one nierozłącznie całym dotychczasowym
dziejom społeczeństwa ludzkiego.
W czasach najnowszych częstotliwość i masowość
występowania migracji ma tendencję wyraźnie
wzrostową.
Ten
wzrost
wykazuje
związek
z powiększeniem się ogólnej liczby ludności na świecie,
z rozwojem nowoczesnym środków komunikacji
i informacji masowej, które ułatwiają podejmowanie
decyzji o wyjazdach i ich realizację.
Migracja
Pojęcie migracja (od łac. migratio -
wędrowanie), obejmuje wszystkie rodzaje i
kierunki ruchów ludnościowych związanych z
trwalszą zmianą miejsca pobytu.
Migranci to osoby, które decydują się
opuścić kraj pochodzenia, głównie z powodów
ekonomicznych i/lub w związku z
wydarzeniami politycznymi.
GŁÓWNE SZLAKI PRZERZUTOWE
przez terytorium RP
Migranci drogą lotniczą przylatują do Moskwy
na podstawie swoich paszportów, które po
przylocie są im odbierane.
Dalszą drogę nielegalni imigranci zazwyczaj
odbywają busami lub samochodami
osobowymi w głąb Ukrainy, Białorusi lub
Litwy, gdzie oczekują na dalszy przerzut do
Polski i Europy Zachodniej.
Okres oczekiwania na terenie Białorusi,
Ukrainy czy Litwy trwał często kilka tygodni.
szlak przerzutowy z Moskwy przez Litwę do
Polski,
szlak przerzutowy przez Moskwę, Ukrainę
bądź Białoruś do Polski, Niemiec,
szlak przerzutowy z Moskwy przez Słowację,
Polskę do Czech, Niemiec,
• nowy szlak z Ukrainy drogą lotniczą na
Słowację z pominięciem Polski
Układ z Schengen
Układ z Schengen jest porozumieniem,
które znosi kontrolę osób przekraczających
granice między państwami członkowskimi
układu, a w zamian za to wzmacnia
współpracę w zakresie bezpieczeństwa
i
polityki
azylowej
oraz
współpracy
przygranicznej.
Ideę
zniesienia
kontroli
granicznej
zapoczątkowały
Francja
i
Niemcy.
13.VII.1984 r. w Saarbrücken zawarły umowę
o stopniowym znoszeniu kontroli granicznych.
Układ z Schengen
14.VI.1985 r. w pobliżu miejscowości
Schengen w Luksemburgu
podpisano Układ o stopniowym znoszeniu
kontroli na wspólnych granicach między
krajami Unii Gospodarczej Beneluksu, Francją
i RFN.
19.VI.1990 r. - podpisano Konwencję
Wykonawczą do Układu z Schengen, której
przyjęcie miało ostatecznie zagwarantować
bezpieczne zniesienie kontroli na wspólnych
granicach wewnętrznych państw.
Członkowie Układu z Schengen z datami
zniesienia granic wewnętrznych
Polska w strefie Schengen
21.12.2007 r
. - zniesienie kontroli na granicy
lądowej RP z: Słowacją, Czechami, Litwą
i Niemcami oraz na lotniskach
(31.03.2008r.);
współtworzenie przez Polskę wraz z
pozostałymi
państwami Schengen wspólnego obszaru
wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości UE;
konieczność ujednolicenia polityki wizowej;
bliższa współpraca policyjna państw UE
(wykorzystanie SIS)
Warszawa
Poznań
Katowice
Kraków
Rzeszów
Wrocław
Gdańsk
Szczecin
Granica
z morzem
pełnym
396
km
Federacja
Rosyjska
232
km
Republika Białoruś
418
km
Republika
Federalna
Niemiec
489
km
Republika Czeska
796
km
Republika
Słowacka
541
km
Ukraina
535
km
GRANICA
ZEWNĘTRZNA -
1580.78
km
GRANICA
WEWNĘTRZNA -
1924.52
km
Kielce
Łódź
Bydgoszcz
Republika Litewska
104
km
Jednolite zasady przekraczania granic
Od 13.10.2006 r. obowiązuje rozporządzenie (WE)
nr 562/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady UE
z dnia 15.03.2006 r. ustanawiające wspólnotowy
kodeks zasad regulujących przepływ osób przez
granice –
„Kodeks graniczny Schengen”.
Kodeks
reguluje zasady kontroli osób i środków transportu
na granicach zewnętrznych Unii Europejskiej.
Stosują go wszystkie państwa członkowskie UE
(poza Zjednoczonym Królestwem i Republiką
Irlandii), Islandia, Norwegia oraz Szwajcaria.
Polityka migracyjna i azylowa
dyrektywy rady Unii Europejskiej
(min.2002/946/WSiSW – dot. ram prawno-karnych
w celu zapobiegania nielegalnego wjazdu, przejazdu
i pobytu);
art.26 i 27 KWS
uregulowania dotyczące nakładania
sankcji na przewoźnika, który przywiózł na
terytorium Schengen cudzoziemca bez prawa
wjazdu;
Konwencja Dublińska
oraz rozporządzenie
Dublin II
–
dot. wniosków o azyl, które są rozpatrywane przez 1
państwo członkowskie.
Wspólne systemy informacyjne Państw
Członkowskich
System Informacyjny Schengen (SIS II)
umożliwia dostęp
do danych osób i przedmiotów w celu przeprowadzenia
kontroli granicznej, policyjnej i celnej.
System Informacji Wizowej (VIS)
za jego pośrednictwem
dokonywana
jest
wymiana
informacji
pomiędzy
państwami
członkowskimi,
dotycząca
złożonych
wniosków wizowych oraz wydanych wiz.
System EURODAC
służy do porównywania odcisków
palców
celem
określenia
właściwości
Państwa
Członkowskiego zgodnie z roz. Dublin II, które wyznacza
państwo odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o azyl.
Warunki wjazdu i pobytu cudzoziemców
w RP
ważny dokument podróży;
wiza, o ile przepisy ustawy nie stanowią
inaczej (dotyczy cudzoziemców
wjeżdżających do Polski w ramach
ruchu
bezwizowego
oraz
cudzoziemców
posiadających zezwolenie na zamieszkanie na
czas oznaczony lub zezwolenie na osiedlenie
się, legitymujących się kartą pobytu);
środki pieniężne konieczne do pokrycia kosztów
wjazdu, pobytu i opuszczenia terytorium RP;
terminowość wyjazdu;
Nielegalni migranci w RP
Są to ludzie, którzy po przybyciu do Europy:
ciężko pracują, aby poprawić przyszłość swoją
i swoich rodzin;
chcą zostać na stałe;
żyją w ukryciu, nie mając wielu praw ani
możliwości;
czasami zajmują się przestępczością
zorganizowaną związaną z nielegalną migracją;
Należą do nich m.in. obywatele: Ukrainy, Rosji,
Białorusi, Chin, Wietnamu, Indii, Turcji, Tunezji,
Nepalu, Pakistanu, Mongolii.
Skąd przybywają nielegalni migranci,
dokąd zmierzają?
przede wszystkim z krajów trzecich;
krajów sąsiadujących;
Głównie udają się do państw Europy
Zachodniej. Wielu cudzoziemców traktuje
Polskę jako kraj tranzytowy. Zazwyczaj
podążają za lepszą pracą, a co za
tym idzie lepszymi warunkami bytowymi.
Na czym zależy nielegalnym
migrantom?
dążą do legalizacji pobytu i pozostania na stałe:
zmiana danych personalnych;
fikcyjne małżeństwa;
podejmują
działania
służące
polepszeniu
warunków bytowych:
praca, niejednokrotnie nielegalna;
Nielegalny pobyt cudzoziemca na terytorium RP
skutkuje (przy braku przesłanek negatywnych)
wydaniem decyzji administracyjnej o:
-
wydaleniu lub
-
zobowiązaniu cudzoziemca do opuszczenia
terytorium RP
Okoliczności uzasadniające wydanie decyzji
o
wydaleniu
ujęte zostały w przepisie
art. 88 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach,
którymi są:
1) pobyt na terytorium RP bez ważnej wizy,
jeżeli jest wymagana lub innego ważnego
dokumentu uprawniającego do wjazdu i
pobytu na tym terytorium;
2) nie opuszczenie terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej po wykorzystaniu dopuszczalnego
czasu pobytu na terytorium państw obszaru
Schengen przez 3 miesiące w okresie 6
miesięcy liczonych od dnia pierwszego
wjazdu;
3) wykonywanie pracy niezgodnie z ustawą z dnia 20
kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia
i instytucjach rynku pracy;
4) podjęcie działalności gospodarczej niezgodnie
z przepisami obowiązującymi w tym zakresie
w Rzeczypospolitej Polskiej;
5) nie posiadanie środków finansowych niezbędnych
do pokrycia kosztów pobytu na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej i brak możliwości
wskazania wiarygodnych źródeł ich uzyskania;
6) wpisanie jego danych do wykazu
cudzoziemców, których pobyt na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany,
jeżeli wjazd cudzoziemca na to terytorium
nastąpi w okresie obowiązywania wpisu;
7) wpisanie jego danych do Systemu
Informacyjnego Schengen do celów odmowy
wjazdu, jeżeli cudzoziemiec przebywa na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na
podstawie wizy jednolitej pobytowej lub w
ruchu bezwizowym;
8) stanowienie zagrożenie przez jego dalszy pobyt
dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub
ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego
albo naruszanie interesu Rzeczypospolitej
Polskiej;
9) dobrowolne nie opuszczenie terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej w terminie określonym
w decyzji:
a) o zobowiązaniu do opuszczenia tego terytorium,
b) o odmowie udzielenia zezwolenia na
zamieszkanie na czas oznaczony,
c) o cofnięciu zezwolenia na zamieszkanie na czas
oznaczony;
10) przebywanie poza strefą przygraniczną, w
której zgodnie z zezwoleniem na przekraczanie
granicy w ramach małego ruchu granicznego
może przebywać;
11) przebywanie na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej po upływie okresu pobytu, do którego był
uprawniony na podstawie zezwolenia na
przekraczanie granicy w ramach małego ruchu
granicznego;
12) niezgodne z przepisami przekroczenie lub
usiłowanie przekroczenia granicy;
13) nie wywiązanie się z zobowiązań podatkowych
wobec Skarbu Państwa;
14) zakończenie odbywania kary pozbawienia
wolności orzeczonej w RP za umyślne
przestępstwo lub przestępstwo skarbowe;
15) skazanie w RP prawomocnym orzeczeniem na
karę pozbawienia wolności podlegającą
wykonaniu i istnieją podstawy do
przeprowadzenia postępowania o przekazanie go
za granicę w celu wykonania orzeczonej wobec
niego kary.
Przyczyny wydania decyzji o zobowiązaniu
cudzoziemca do opuszczenia terytorium RP
–
art. 97 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach:
-
brak wymaganych dokumentów
uprawniających do pobytu,
-
nielegalna praca,
-
brak środków finansowych,
-
przekroczenie granicy wbrew przepisom
-
naruszenie zasad małego ruchu granicznego
Warunek konieczny:
z okoliczności sprawy wynika, że cudzoziemiec
dobrowolnie wykona obowiązek opuszczenia
terytorium RP w terminie określonym w
decyzji (maksymalnie 7 dni)
Cudzoziemca umieszcza się w strzeżonym
ośrodku, jeżeli (art. 102 ustawy o
cudzoziemcach):
jest to niezbędne do sprawnego przeprowadzenia
postępowania w sprawie o wydalenie lub o cofnięcie
zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na pobyt
rezydenta długoterminowego WE;
zachodzi uzasadniona obawa, że będzie się uchylał od
wykonania decyzji o wydaleniu lub decyzji o cofnięciu
zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na pobyt
rezydenta długoterminowego WE;
przekroczył lub usiłował przekroczyć granicę
niezgodnie z przepisami, jeżeli nie został niezwłocznie
doprowadzony do granicy.
Areszt w celu wydalenia stosuje się wobec
cudzoziemca, jeżeli:
zachodzi którakolwiek z ww. okoliczności oraz
istnieje obawa, że cudzoziemiec nie
podporządkuje się zasadom pobytu
obowiązującym w strzeżonym ośrodku.
Umieszczenie cudzoziemca w strzeżonym
ośrodku lub zastosowanie wobec niego
aresztu w celu wydalenia następuje na mocy
postanowienia sądu rejonowego
właściwego ze względu na siedzibę organu
składającego wniosek – na czas
nie dłuższy niż 90 dni
(możliwość przedłużenia okresu pobytu – do
roku).
Podstawowe akty prawne regulujące
prawa migrantów w Polsce
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach
Dz.U.06.234.1694 (ze zmianami);
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r.
o udzieleniu cudzoziemcom ochrony na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej Dz. U. 06.234.1695
(ze zmianami);
Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji;
Dz.U.04.53.532 (ze zmianami);
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji
zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
Dz.U.08.69.415
(ze zmianami);
Prawa cudzoziemców nielegalnie
przebywających na terytorium RP:
- wynikające z aktów prawa międzynarodowego,
m.in. Konwencji o Ochronie Praw Człowieka
i Podstawowych Wolności z dnia 4
listopada 1950 r., Międzynarodowego Paktu Praw
Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia
1966 r.
prawo do poszanowania życia prywatnego
i rodzinnego,
prawo do rzetelnego procesu sądowego,
prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego,
zakaz tortur.
-
w związku z zatrzymaniem - prawa określone
przepisami kodeksu postępowania karnego, w
tym
•
prawo do kontaktu z przedstawicielstwem
dyplomatycznym lub urzędem konsularnym,
•
powiadomienia o zatrzymaniu osoby
najbliższej,
•
prawo do kontaktu z adwokatem,
•
możliwość złożenia zażalenia na czynności
organu – do sądu i prokuratora.
-
w przypadku umieszczenia w strzeżonym
ośrodku lub areszcie w celu wydalenia - prawa
określone ustawą o cudzoziemcach, m.in.:
•
prawo kontaktowania się z polskimi organami
państwowymi, a także z przedstawicielstwem
dyplomatycznym lub urzędem konsularnym
państwa obcego, w sprawach osobistych i
urzędowych oraz kontaktowania się z
organizacjami pozarządowymi lub
międzynarodowymi zajmującymi się
udzielaniem pomocy, zwłaszcza prawnej,
cudzoziemcom.
Cudzoziemcy przebywający w Polsce wbrew
obowiązującym przepisom, nie są objęci
ustawowymi regulacjami w zakresie
możliwości podjęcia legalnej pracy, jak
również ochroną odnoszącą się do praw
socjalnych.
Jednakże przed wydaniem decyzji o
wydaleniu/ zobowiązaniu do opuszczenia
terytorium RP istnieje konieczność zbadania
wystąpienia okoliczności uniemożliwiającej
wydanie takiej decyzji,
zwłaszcza kwestii
dotyczących ochrony rodziny.
Cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt
tolerowany na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej, jeżeli jego wydalenie naruszałoby
prawo do życia rodzinnego
lub naruszałoby
prawa dziecka
w stopniu istotnie
zagrażającym jego rozwojowi
psychofizycznemu
– art. 97 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia
13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Przestępczość zorganizowana związana
z nielegalną migracją
Podstawowym
aktem
prawa
międzynarodowego
wiążącym
Polskę
i
zawierającym definicję handlu ludźmi jest
Protokół o zapobieganiu, zwalczaniu oraz
karaniu za handel ludźmi, w szczególności
kobietami
i
dziećmi,
uzupełniający
Konwencję
Narodów Zjednoczonych przeciwko
międzynarodowej
przestępczości
zorganizowanej, przyjęty przez Zgromadzenie
Ogólne Narodów Zjednoczonych 15.11.2000 r.
Protokół ten zawiera w
art. 3 definicję handlu
ludźmi
, powtórzoną zresztą w takiej samej
postaci w art. 4 Konwencji Rady Europy
w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi.
„handel ludźmi”
oznacza werbowanie, transport,
przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie
osób, z zastosowaniem groźby lub użycia siły, lub
też z zastosowaniem innej formy przymusu,
uprowadzenia, oszustwa, wprowadzenia w błąd,
nadużycia władzy, wykorzystania słabości,
wręczenia lub przyjęcia płatności lub korzyści dla
uzyskania zgody osoby mającej kontrolę nad
inną osobą, w celu jej wykorzystania.
Wykorzystanie obejmuje, jako minimum,
wykorzystanie prostytucji innych osób lub inne formy
wykorzystania seksualnego, pracę lub inne usługi
o charakterze przymusowym, niewolnictwo lub inne
praktyki podobne do niewolnictwa, zniewolenie albo
usunięcie organów; (...).
Zachowania osób zaangażowanych w handel
ludźmi mogą być kwalifikowane m.in. jako:
art. 253 k.k. (handel ludźmi)
art. 203 k.k. (zmuszanie do prostytucji)
art. 204 §1,2 i 3 k.k. (stręczycielstwo i sutenerstwo)
art. 204 § 4 k.k. (zwabienie i uprowadzenie ofiary
w celu uprawiania prostytucji za granicą)
art.189 § 1 i 2 k.k. (pozbawienie człowieka wolności)
art.190 §1 k.k. (groźby karalne)
art.191 §1 k.k. (zmuszenie do określonego zachowania)
art. 197 par.1, 2 i 3 k.k. (zgwałcenie i inna czynność
seksualna)
W Polsce zapobieganiem i zwalczaniem handlu
ludźmi zajmują się następujące instytucje:
Zespół do Spraw Zwalczania i Zapobiegania Handlowi
Ludźmi-Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i
Administracji,
Policja,
Straż Graniczna,
Ministerstwo Sprawiedliwości,
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej,
Fundacja Przeciwko Handlowi Ludźmi i Niewolnictwu „La
Strada”,
Fundacja Dzieci Niczyje,
Caritas Polska – Program Pomocy Ofiarom Przymuszonej
Prostytucji i Handlu Kobietami,
ITAKA – Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych.
Przekroczenie przez cudzoziemca granicy
państwowej wbrew przepisom rodzi
konsekwencje natury:
administracyjno-prawnej (wydalenie z
terytorium RP lub zobowiązanie do jego
opuszczenia),
karno-procesowej (odpowiedzialność za
popełnione przestępstwo lub wykroczenie).
Nielegalne przekroczenie granicy
Przepisy prawne dotyczące odpowiedzialności
karnej cudzoziemców za nielegalne przekroczenie
granicy Rzeczypospolitej Polskiej zawarte są w
Kodeksie Karnym oraz Kodeksie Wykroczeń.
W 2005 r. nielegalne przekroczenie granicy
stanowiące
czyn
zabroniony
będący
przestępstwem z art. 264 § 1 kk zostało
przekwalifikowane i zdefiniowane w kodeksie
wykroczeń w art. 49a.
Art. 49a kodeksu wykroczeń
§ 1. Kto wbrew przepisom przekracza granicę
Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze
grzywny.
§ 2. Usiłowanie i pomocnictwo są karalne.
Art. 264 kodeksu karnego
§ 1. (94)
§ 2. Kto wbrew przepisom przekracza granicę
Rzeczypospolitej Polskiej, używając przemocy,
groźby, podstępu lub we współdziałaniu z
innymi osobami,
podlega karze pozbawienia wolności do
lat 3.
W walce z organizowaniem innym osobom
przekroczenia wbrew przepisom granicy RP
pod groźbą kary pozbawienia wolności od 6
miesięcy do lat 8 został wprowadzony przepis
art. 264 § 3 k.k., dzięki któremu dano silne
narzędzie do walki
z zorganizowaną przestępczością związaną
z przerzutem i handlem ludźmi.
(Kto organizuje innym osobom przekraczanie wbrew
przepisom granicy Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze
pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8)
Art. 264a kodeksu karnego
§ 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej
lub osobistej, umożliwia lub ułatwia innej
osobie pobyt na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej wbrew przepisom,
podlega karze pozbawienia wolności od 3
miesięcy do lat 5.
§ 2. W wyjątkowych wypadkach, gdy sprawca nie osiągnął
korzyści majątkowej, sąd może zastosować nadzwyczajne
złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.