Bez komentarza?!
Cel socjologii – poznawczy/i lub
predykcja (opis + wyjaśnienie +
przewidywanie)
W jaki sposób socjolodzy poznają
rzeczywistość społeczną?
Poprzez obserwację
Poprzez badania
Poprzez wnioskowanie ……
Propozycja podziału badań wg Babbiego:
Badania reaktywne - oparte na wywołanej
reakcji badanych (np. sondaż)
Badania niereaktywne (np. analiza treści)
Obserwacje i jej odmiany
Badania sondażowe
Badania eksperymentalne
Badania ewaluacyjne (oszacowanie wpływu
interwencji społecznej)
Inny podział: metody ilościowe i jakościowe
Przykład: Chcemy poznać sposób w jaki
media same opisują swoją rolę. Jak to
możemy zrobić?
możemy policzyć najczęściej
wykorzystywane w tym opisie słowa np.:
demokracja, cenzura, wolność, polityka,
władza, informacja. Teraz możemy
policzyć, które słowa najczęściej są ze sobą
łączone np. w jednym akapicie.
Czy słowo władza zawsze znaczyło to samo?
A może raz mieliśmy zdanie:
„media objęły władzę nad światem kultury”
A raz: „dziennikarz zwrócił się o pomoc do
władz miasta”
Czy w opisie wystąpiła ironia? aluzja?
metafora?
Policzenie słów i ich współwystępowania nie
daje nam tych informacji.
Wniosek:
W badaniu ilościowym analizujemy
dane liczbowe.
W badaniach jakościowych analizujemy
znaczenia.
Badania ilościowe
Standaryzacja technik badawczych:
jednostki poddajemy identycznym bodźcom
Kwantyfikacja danych - zamieniamy dane na
liczby, konieczność redukcji, nie
uwzględniamy kontekstu
Możliwość porównywania wyników, operacji
statystycznych
Dążenie do maksymalnej rzetelności
Badania jakościowe:
Przedmiotem zainteresowania nie są:
postawy, normy, relacje, inne
abstrakcyjne pojęcia.
Ale:
Co ludzie mówią.
Co robią w różnych szczególnych
miejscach i instytucjach?
Interakcje i przypisywane im znaczenia.
Metoda badawcza, procedura
badawcza, technika badawcza:
Metoda badawcza - powtarzalny
sposób postępowania badawczego, tj.
zbierania danych i ich interpretowania,
oparty o założenia ontologiczne i
epistemologiczne.
Wybór metody zależy od przyjętego
problemu badawczego
Procedura badawcza - sposób badań z
położeniem nacisku na stronę organizacyjną
pozyskiwania danych (węższy od metody, a
szerszy od techniki),
Technika badawcza - powtarzany sposób
pozyskiwania informacji.
Nie ma powszechnej zgody czym jest
metoda i ile ich jest w socjologii: od dwóch
(dedukcyjnej i indukcyjnej) do kilkunastu.
Indukcja a dedukcja:
Rozumowanie indukcyjne:
Od szczegółu do ogółu
Rozumowanie dedukcyjne:
Od ogółu do szczegółu
Ćwiczenie:
Określ z jakiego rodzaju rozumowaniem
mamy do czynienia w przypadku:
A
B
Przypadek A
Papierek lakmusowy zanurzony w kwasie w
temperaturze 10 st. C czerwienieje
Papierek lakmusowy zanurzony w kwasie w
temperaturze 5 st. C czerwienieje
Papierek lakmusowy zanurzony w kwasie w
temperaturze 0 stopni czerwienieje
Papierek lakmusowy zanurzony w kwasie w
temperaturze -2 st. C czerwienieje itd..
Kwas powoduje czerwienienie papierka
lakmusowego
Przypadek B
a. wszystkie książki są nudne
b. wszystkie książki filozoficzne są
nudne
c. ta książka jest książką filozoficzną
d. ta książka jest nudna
Przykłady metod badawczych w socjologii:
metoda monograficzna
metoda porównawcza
metoda integralna (K. Dobrowolskiego)
metoda dokumentów osobistych
eksperyment
metoda obserwacji
wywiadu
analizy treści
ankiety
pomiaru
Przykłady procedur:
panel
polling
sondaże ankietowe
badania terenowe
Przykłady technik:
wywiad swobodny
wywiad kwestionariuszowy
ankieta audytoryjna
ankieta pilotowana
ankieta samozwrotna
ankieta pocztowa
ankieta prasowa
ankieta telefoniczna
obserwacja uczestnicząca
Badania w Polsce
Do 1956 – dominacja monografii terenowej,
analiza dokumentów osobistych, danych
urzędów i materiałów historycznych
Od 1956- ekspansja badań ankietowych
(wzorce amerykańskie)
Dominacja badań ankietowych w socjologii
empirycznej
Obecnie powrót do socjologii humanistycznej
Manipulacja
Ten sam wynik, różne interpretacje np.
Kandydat B- 30% poparcia, ale 10%
spadku. Kandydat C- 15 %, ale 5 %
wzrostu D- 5% wynik stały
Tytuły w mediach:
I. „Gdyby dziś odbyły się wybory
wygrałby kandydat B”
II. „ B traci poparcie z dnia na dzień”
Ćwiczenie:
Od stycznia 1999 roku będą, między
innymi, wprowadzane reformy: służby
zdrowia i ubezpieczeń społecznych. Czy
Polacy interesują sie planowanymi
zmianami, czy uważają wprowadzenie
tych reform za potrzebne? Czy wiedza,
co się zmieni i jakie przewidują skutki
tych zmian?
Badanie przeprowadzono w dniach 5 -
8.12.1998 r. na reprezentatywnej
losowej próbie mieszkańców Polski
powyżej 15 roku życia. Zrealizowano
1068 wywiady. Maksymalny błąd
statystyczny wynosi +/-3,0% przy
wiarygodności oszacowania równej 95%.
Jakie to badania?
Kolejny artykuł autorstwa Aleksandry Dzik:
„Kobieta w męskim świecie – konflikt czy
spójność ról? Studium socjologiczne kobiet
uprawiających ‘męskie’ sporty. Na przykładzie
wspinaczki wysokogórskiej, narciarstwa
wysokogórskiego oraz ekstremalnych rajdów
przygodowych” podejmuje zagadnienie relacji
między rolami kobiecymi a sportowymi,
odwołując się do badań grupy kobiet,
uprawiających wyczynowo te „męskie”
dyscypliny sportu.
Autorka, bazując na wywiadach
swobodnych, przeprowadzonych z
aktywnymi i posiadające osiągnięcia
sportowe w wyżej wymienionych
dyscyplinach kobietami, rozważa istnienie
bądź nie konfliktu ról starając się
przedstawić to zjawisko z perspektywy
badanych sportsmenek, z uwzględnieniem
współczynnika humanistycznego.
Jakie to badania???
Badanie monograficzne polega na
szczegółowym, z wielu punktów
widzenia potraktowanym opisie i
analizie wybranej jednostki
statystycznej lub niewielkiego zespołu
jednostek. Wybrana w sposób
świadomy jednostka powinna być
typowa, powszechnie występująca lub
wskazująca kierunek rozwoju.
Badanie panelowe- Badanie tych
samych jednostek, populacji w
pewnych odstępach czasu w celu
uchwycenia dynamiki zmian.
Badanie pollingowe- powtarzalne,
realizowane cyklicznie na
porównywalnej próbie, ale nie tej
samej!
Eksperyment
Przeprowadzenie badania w warunkach
kontrolowanych (laboratoryjny i w
terenie)
Grupa eksperymentalna i kontrolna
Interwencja - wprowadzenie bodźca w
jednej z grup
Pretest i posttest
Określenie wpływu bodźca
Typy aniet:
Ankieta – techniki
Ankieta pocztowa,
Ankieta pocztowa,
Ankieta dołączona do kupowanych towarów,
Ankieta radiowa,
Ankieta rozdawana,
Ankieta telefoniczna,
Ankieta internetowa.
Focusy
Wywiad grupowy
Wprowadzenie bodźca
Możliwość badania dynamiki grupy,
wzajemnego oddziaływania badanych,
kształtowania struktur argumentacji
Grupa: 8-12 osób
Narzędzia: scenariusz, ankiety
rekrutacyjne, notatki, protokoły.
Typy obserwacji:
Uczestnicząca i nieuczestnicząca
Kontrolowana i niekontrolowana
Jawna i ukryta
Pozytywizm (naturalizm) vs
humanizm/socjologia rozumiejąca
Społeczeństwo jako jedność, całość,
organizm, postulat obiektywizmu, brak
wartościowania, inżynieria społeczna.
Społeczeństwo to nie jedność, to
jednostki wchodzące w interakcje, którym
nadają znaczenie, stąd współczynnik
humanistyczny i przyrost mądrości.
Wyniki badań naukowych zmieniają
rzeczywistość w sferze nauk
przyrodniczych, jak i społecznych, gdy
stają się narzędziem celowego działania.
Ale w przypadku socjologii ilościowej pada
wiele dodatkowych zarzutów:
w socjologii ilościowej wyniki mogą mieć
wpływ zarówno na badaczy, jak i badanych
(samo upowszechnianie danych,
socjotechnika, porównywanie danych).
bezpośredni wpływ samych czynności
badawczych na badaną rzeczywistość
(badania opinii publicznej a brak
reprezentatywności)
systematyczność i ogólność wniosków
(ahistoryczność, prawie niemożliwa
standaryzacja wyników ze względu na
różnice kulturowe, często nie można
danych skwantyfikować)
braki i błędy w badaniach ilościowych
(wpływ ankietera, ograniczona
kafeteria w pytaniach zamkniętych itp.)
Etapy procesu badawczego:
1. Postawienie problemu (naukowy,
praktyczny)
2. Eksplikacja problemu badawczego –
określenie go w kategoriach
socjologicznych
Operacjonalizacja pojęć i hipotez
badawczych – dobór obserwowalnych
faktów do badanych zjawisk
Wybór metody badawczej
Przygotowanie narzędzi badawczych i
ich weryfikacja
Realizacja badań
Analiza zebranego materiału i
napisanie raportu końcowego z badań.