WYKŁAD 9- 04.03.05

BÓLE BRZUCHA

Charakterystyka bólu - 1

Występowanie bólu:
-

60% układ pokarmowy,

-

20% układ płciowo-moczowy,

-

20% inne przyczyny: naczyniowe, neurologiczne, 

psychiatryczne,

 1. Rodzaj bólu:
a)

Somatyczny – ostry, stały, zlokalizowany, < ruch i 

ucisk

b) Trzewny – tępmy, kolkowy, rozlany, z objawami 

wegetacyjnymi

Ból:
a)

Samoistny

b) Uciskowy
c)

Przy zmianie pozycji – chory na trzustkę położony na 

plecach ze zgiętymi nogami albo chory na zapalenie 

wyrostka – położony na lewej stronie z podciągniętymi 

nogami 

Charakterystyka bólu 2 - 

nadbrzusze 

 

2. Lokalizacja i promieniowanie:
- prawe nadbrzusze– uszkodzenie wątroby, uczucie 

rozpierania, choroby zgięcia prawego poprzecznicy. 

Promieniowanie w stronę prawą do kręgosłupa w 

przypadku uszkodzenia wątroby ale nie w przypadku 

chorób poprzecznicy, 

- w lewym nadbrzuszu zlokalizowany ogon trzustki i tu 

do strony lewej promieniuje ból w chorobach trzustki,

- nadbrzusze lewe – rzadko bóle śledziony, szczególne 

pobolewania przy znacznym powiększeniu – czasami 

nacieki chłoniakowe

- środkowe nadbrzusze – zmiany chorobowe w żołądku 

(owrzodzenia, nowotwór, ostre zatrucie), oraz zmiany 

w trzustce

- w linii środkowo obojczykowej (ból punktowy) – 

owrzodzenie opuszki dwunastnicy

Bóle w śródbrzuszu i 

podbrzuszu

Śródbrzusze :
- często bóle rozlane, tępe, nie ostre
- Nie promieniuje
- Związane z chorobami jelita cienkiego i grubego 
- Bóle w prawym i lewym śródbrzuszu 

charakterystyczne dla chorób nerek (kamica, 

zapalenie kielichów nerkowych)  – (+) objaw 

Goldflama, bólu wzdłuż moczowodu  w kierunku 

pęcherza moczowego 

Podbrzusze :
- środkowe – choroby pęcherza moczowego
- Lewe i prawe- choroby jelita grubego, jajników
- Prawe ( ból rozlany potem ograniczony)- 

zapalenie wyrostka robaczkowego 

Charakterystyka bólu- 3

3. Czas trwania :
a) Nagły początek ( sek) – 

perforacja, pęknięcia

b) Godz. – ostre zapalenie
c) Dni- zwykle poważne choroby
d) Tyg./ m-ce – często czynnościowy
4. Czynniki wywołujące/ 

modyfikujące ból Pozycja, ruch, 

ucisk, jedzenie, wymioty, gazy

Charakterystyka bólu -4

5. Objawy towarzyszące :
„ostre” , wstrząs, gorączka, 

krwawienie, wymioty

Przewlekłe : 
a) Chudniecie, spadek apetytu
b) Żółtaczka
c) Zaparcia/ biegunki
d) Dysuria
e) Miesiączka 

Diagnostyka i 

różnicowanie chorób 

przewodu pokarmowego

Anatomia: 
1. Nadbrzusze – prawe, środkowe, 

lewe

2. Śródbrzusze-  prawe, środkowe, 

lewe

3. Podbrzusze-   prawe, środkowe, 

lewe

Oglądanie

Oglądanie:
- wysklepienie – otyłość , płyn ( po obu 

stronach brzucha tzw. „żabi brzuch”; na 
stojąco płyn przemieszcza się na dół 
brzucha tzw. „ brzuch poniżej pępka” 

- Zapadnięcie- wyniszczenie
- Równomierne uwypuklenie- otyłość 

patologiczna

- Nierównomierne uwypuklenie- 

powiększenie narządów , guzy

Oglądanie

-

Perystaltyka

a)

Stawianie się żołądka- w niedrożności odźwiernika 
(fala perystaltyczna przechodząca przez nadbrzusze)

b)

Stawianie się jelit- w zwężeniu jelita ( fala 
perystaltyczna przechodząca przez prawe podbrzusze) 

-

Rozstępy : mięśni, przepukliny , czerwonego koloru w 

dystalnych częściach ciała w ch.Cushinga

 

-

Skóra :

a)

Zmiany zapalne 

b)

Przebarwienia , skaza

c)

Rozstępy- po sterydach

d)

Krążenie oboczne- nadciśnienie wrotne ( głowa 
meduzy), niedrożność, pajączki

Oglądanie

e) Owłosienie
f) Blizny :
- od pępka do spojenia łonowego – 

cięcie cesarskie 

- Od mostka do pępka- zabieg na 

żołądka, dwunastnicy, trzustce

Osłuchiwanie

Perystaltyka:
a) wzmożona- częściowa niedrożność
b) Brak – całkowita niedrożność, ostry 

brzuch

c) Szmery pluskania- płyn w j. Brzusznej 
d) Szmery dodatkowe – płyn w j. 

Brzusznej

e) Tarcie i Szmery naczyniowe: aorta 

Badanie palpacyjne

1.

Napięcie powłok brzusznych- 
badanie powierzchowne

2.

Płyn – stłumienie opuku

3.

Bolesność, natężenie, lokalizacja

4.

Objaw Blumberga – ostry stan 
zapalny 

5.

Powiększenie narządów

6.

Guzy